II SA/Bd 881/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Protokolant Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 listopada 2009r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr SKO-[...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza M. z dnia [...] lipca 2009r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz M. działając na podstawie art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. 130 poz. 903) przyznał I. T. W. zasiłek pielęgnacyjny na niepełnosprawnego syna D. P. W. w wieku powyżej 16 roku życia legitymującego się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, która to niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 roku życia, w kwocie 153 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2009 r. do 31 marca 2011 r. W odwołaniu od powyższej decyzji I. T. W. zakwestionowała początkową datę przyznania świadczenia domagając się orzeczenia o nim od dnia 16 września 2007 r., to jest od ukończenia przez syna D. 16 roku życia. Odwołująca się podniosła, że od powyższego dnia prowadzone było postępowanie odwoławcze od orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności ustalającego lekki stopień niepełnosprawności D. W. i wyrokiem Sądu Rejonowego w Bydgoszczy, prawomocnym od dnia 23 czerwca 2009 r. orzeczenie to zostało zmienione w ten sposób, że syn P. zaliczony został do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym od 27 marca 2009 r. Fakt złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego po zakończeniu postępowania sądowego – w dniu 30 czerwca 2009 r. uzasadniła niewiedzą i brakiem znajomości przepisów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy stwierdził, że złożony w dniu 30 czerwca 2009 r. wniosek o przyznanie świadczenia nie był związany z kontynuacją świadczenia, w związku z czym miał w niniejszym przypadku zastosowanie art. 24 ust 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym, jeżeli osoba w okresie trzech miesięcy od wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wystąpi z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Zatem organ I instancji prawidłowo przyznał świadczenie od 1 czerwca 2009 r., to jest od miesiąca, w którym złożono wniosek z prawomocnym wyrokiem sądowym z dnia 28 maja 2009 r. ustalającym umiarkowany stopień niepełnosprawności, skoro dopiero tym wyrokiem orzeczono o stopniu niepełnosprawności uprawniającym do zasiłku. W motywach decyzji podniesiono również, że strona winna dbać o swojej interesy, by nie ponieść strat, bowiem organ nie ma obowiązku jej informowania o powszechnie obowiązujących aktach prawnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. I. T. W. ponowiła zarzut, iż zasiłek pielęgnacyjny na niepełnosprawnego syna winien być przyznany począwszy od 16 września 2007 r., gdyż prowadzone od tej daty nieprzerwanie postępowanie administracyjne i sądowe miało charakter przewlekły, a pracownicy nie poinformowali jej, że wniosek o zasiłek można złożyć przed uzyskaniem orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności i może przeleżeć w urzędzie nawet przez 18 miesięcy, to jest tyle, ile trwało całe postępowanie dotyczące ustalenia stopnia niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Sąd administracyjny bada zatem, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w trakcie jego wydawania przepisami prawa. W razie zaś uwzględnienia skargi wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym nie posiadając kompetencji do rozstrzygania bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania. Nie mogąc rozstrzygać co do meritum sprawy Sąd nie jest władny orzec o zmianie przyznanego przez organ administracji publicznej świadczenia. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej legalności Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z akt sprawy D. W. od dnia 11 marca 2006 r. do 16 września 2007 r. zaliczony był orzeczeniami właściwych organów do osób niepełnosprawnych z zaznaczeniem, że niepełnosprawność datuje się od lipca 2005 r. Po ukończeniu 16 lat orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia [...] uznano go, począwszy od dnia 2 sierpnia 2007 r. za osobę o lekkim stopniu niepełnosprawności z zaznaczeniem, że niepełnosprawność datuje się od lipca 2005 r., przy czym orzeczenie to zostało przez organ II instancji utrzymane w mocy. W następstwie zaskarżenia orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [....] do Sądu Rejonowego w Bydgoszczy, prawomocnym wyrokiem z dnia 28 maja 2009 r. (uprawomocnił się 23 czerwca 2009 r.) dotychczasowe orzeczenie w przedmiocie niepełnosprawności zostało zmienione w ten sposób, że D. W. zaliczony został do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym w zaznaczeniem, że wymieniony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 27 marca 2009 r., na dwa lata. W myśl art. 16 ust. 2 pkt 2 i art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) zasiłek pielęgnacyjny między innymi przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Syn skarżącej urodzony 16 września 1991 r. w związku ze wskazanym wyżej wyrokiem z 28 maja 2009 r., w którym stwierdzono, że umiarkowany stopień jego niepełnosprawności datuje się od 27 marca 2009 r. (w zakresie zaś określenia, że niepełnosprawność istnieje od lipca 2005 r. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] nie uległo zmianie), spełnia kryteria do przyznania na niego zasiłku pielęgnacyjnego wymagane przepisem ust 3 art. 16 cytowanej ustawy. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do przyjętej w decyzji Burmistrza M. daty początkowej pobierania przez skarżącą omawianego świadczenia. Ze względu na to, że od 2 sierpnia 2007 r. do maja 2009 r. legitymując się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności D. W. nie posiadał uprawnień i nie wypłacano na niego świadczenia, nie zachodzi w jego przypadku kontynuacja otrzymywania tegoż świadczenia, a zatem, jak trafnie stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie mógł mieć w rozpatrywanej sprawie zastosowania art. 24 ust 3a (w wersji obowiązującej od 2 stycznia 2009 r.) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z wymienionym przepisem, w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności i ponownego ustalenia niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności stanowiącego kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, jeżeli osoba spełnia warunki uprawniające do nabycia tych świadczeń oraz złożyła wniosek o ustalenie: 1. niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności w terminie miesiąca od daty utraty ważności poprzedniego orzeczenia i 2. prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności w terminie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia. Zaznaczyć należy, że ponieważ w świetle powyższego unormowania kontynuować otrzymywanie świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego może osoba mająca nieprzerwanie prawo do niego z uwagi na spełnianie warunków z art. 16 ustawy, zaś syn skarżącej warunki te zaczął spełniać dopiero w związku z wyrokiem sądowym z maja 2009 r. w którym określono początek umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na dzień 27 marca 2009 r., złożenie 18 miesięcy wcześniej przez skarżącą w organie I instancji wniosku o zasiłek, nie mogłoby skutkować jego przyznaniem od dnia złożenia tegoż wniosku. Regulację dotyczącą nabywania po raz pierwszy prawa do zasiłku pielęgnacyjnego mającą zastosowanie w niniejszej sprawie, stanowiącą wyjątek od zasady określonej w art. 24 ust. 2 zawiera art. 24 ust 2a ustawy. W myśl art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. prawo do świadczenia rodzinnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Natomiast według art. 24 ust. 2a cyt. ustawy jeżeli osoba w okresie trzech miesięcy od wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności złoży wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, prawo do tego zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Jednak sytuacja syna skarżącej jest nietypowa, nieadekwatna do treści art. 24 ust. 2a ze względu na to, że w wydanym wyroku sąd wskazał datą od której należy liczyć umiarkowany stopień jego niepełnosprawności, to jest dzień 27 marca 2009 r. Posiadanie wymienionego stopnia niepełnosprawności jest bezwzględną materialnoprawną przesłanką uzyskania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, wobec czego za okres poprzedzający powyższą datę, nawet przy treści art. 24 ust. 2a ustawy, przyznanie prawa do omawianego świadczenia nie jest możliwe. Zdaniem Sądu nie może być obojętne, że unormowanie zawarte w art. 24 ust. 2a dodane zostało do ustawy w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. P28/2007, którym orzekł on o niezgodności z Konstytucją RP art. 24 ust. 2 ustawy z zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek. Przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 24 ust. 2 obligujący do ustalania początkowej daty przyznania świadczenia na miesiąc złożenia wniosku, wraz z dokumentami stosowany był w odniesieniu do wszystkich świadczeń rodzinnych, w tym opiekuńczych (zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego). W uzasadnieniu wyroku z dnia 23 października 2007 r. Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że stosowania art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można oceniać w oderwaniu od całości regulacji dotyczącej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego zamieszczonej w dwóch różnych ustawach (w ustawie o świadczeniach rodzinnych oraz ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych) która łącznie w dwóch różnych postępowaniach ma prowadzić do uzyskania decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny. Jakkolwiek postępowanie w przedmiocie uzyskania potwierdzenia stanu niepełnosprawności wszczynane na wniosek osoby zainteresowanej może trwać krócej lub dłużej, to jednak, zdaniem Trybunału, od momentu wskazanego w orzeczeniu o niepełnosprawności osoba ta ma prawo otrzymać zasiłek pielęgnacyjny w określonej wysokości. Z datą określoną w orzeczeniu jej interes prawny w uzyskaniu zasiłku jest chroniony konstytucyjnie. Trybunał podkreślił również, że zasiłek pielęgnacyjny spełnia faktycznie swój cel gdy jest przyznany od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności, gdyż od tej pory dana osoba wymaga pomocy, skoro ponoszone są zwiększone wydatki związane z niepełnosprawnością przy jednoczesnym braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej. W takiej sytuacji przyjęte w art. 24 ust. 2 ustawy rozwiązanie określające datę przyznania zasiłku w oderwaniu od daty ustalonej urzędowo w orzeczeniu o niepełnosprawności, stanowi, zdaniem Trybunału, zaprzeczenie treści art. 69 Konstytucji, zapewniającego ochronę osób niepełnosprawnych. Należy podkreślić, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał nie wskazał, aby na wynik badania konstytucyjności art. 24 ust. 2 ustawy miało wpływ kto dochodzi tego świadczenia, ani to w jakim trybie stwierdzono niepełnosprawność, czy też jej stopień – czy uczynił to zespół orzekania d/s niepełnosprawności, czy też sąd. Co więcej, w uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał wypowiedział się jednoznacznie, że powinien on mieć szersze zastosowanie wskazując, iż ograniczenie jego sentencji wynikało z ram wyznaczonych przez pytanie prawne zadane w sprawie. Intencja Trybunału Konstytucyjnego w tej kwestii wynika ze sformułowań wskazujących na możliwość rozciągnięcia tezy wyroku na inne niż zasiłek pielęgnacyjny świadczenia rodzinne między innymi z tego powodu, że przepis art. 24 ust. 2 ustawy w dotychczasowej wersji dotyczy, jak wskazano wcześniej, ogólnie świadczeń rodzinnych, a podjęty wyrok może mieć generalny wpływ na dokonywanie wykładni tego przepisu mając na uwadze art. 8 Konstytucji. Inaczej mówiąc, również w innych sytuacjach, w których prawo do świadczenia rodzinnego jest uzależnione od niepełnosprawności, według Trybunału Konstytucyjnego winno ono być przyznane od momentu wskazanego w decyzji (wyroku) ustalającej wystąpienie określonej niepełnosprawności, a zatem w stosunku do wszystkich tych przypadków art. 24 ust. 2 sprzed 2 stycznia 2009 r. jest niezgodny z Konstytucją. Z tych też powodów skład orzekający w niniejszej sprawie uznał, że wywody Trybunału Konstytucyjnego mają pełne odniesienie do rozpatrywanej sprawy i należy je uwzględnić przy ocenie legalności wydanych w niej decyzji. W ocenie Sądu także treść aktualnie obowiązującego art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadnia stwierdzenie możliwości przyznania na jego podstawie skarżącej na rzecz jej syna świadczenia od daty początkowej umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ustalonej wyrokiem sądowym z dnia 28 maja 2009 r. Skoro bowiem zgodnie z tym przepisem, w razie złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku w okresie trzech miesięcy od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, co miało miejsce w niniejszej sprawie, należy ustalać prawo do zasiłku pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, to stosując argumentum a maiori ad minus (jeżeli wolno więcej, to tym bardziej wolno mniej) tym bardziej można przyjąć późniejszy ,mniej odległy termin ustalenia (powstania) tego prawa odbiegający od daty złożenia wniosku – w związku z zaistnieniem dopiero wraz z tymże terminem materialnoprawnej przesłanki przyznania zasiłku pielęgnacyjnego w postaci wymaganego stopnia niepełnosprawności. Tak więc z przestawionych wyżej względów dla ustalenia terminu, od którego zasadne jest przyznanie skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego na syna, jako miarodajną należało przyjąć datę początkową umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, wskazaną w wymienionym wyżej wyroku sądowym, mocą którego stwierdzono, że niepełnosprawność tego stopnia istnieje od 27 marca 2009 r., który to wyrok stanowił warunek skutecznego wystąpienia skarżącej o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Uznając, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja zapadły z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku.