II SA/Bd 884/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie WSA: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) asesor WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 stycznia 2008r. sprawy ze skargi T.Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2007r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2007r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] - Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], na podstawie art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2004 r., Nr 64 , poz. 593 z późn. zm.) orzekł w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej H. S., w której m.in. ustalił odpłatność dla T. Ś. - córki zainteresowanej - na kwotę 600 zł. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia orzekający organ wskazał na ogólny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. w roku 2007 wynoszący 2.176,75 zł, który zgodnie z powołanymi wyżej przepisami cyt. ustawy, ponosić będzie odpowiednio: zainteresowana jako mieszkaniec domu pomocy społecznej w wysokości 70 % swojego dochodu, tj. 621,39 zł; T. Ś. w wysokości 600,00 zł miesięcznie (zgodnie z zawartą umową z tut. Ośrodkiem) oraz Miasto [...] - w kwocie 955,36 zł miesięcznie. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła T. Ś. wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odwołująca podniosła, iż poczuwa się do współfinansowania pobytu matki w domu pomocy społecznej, jednakże z powodu sytuacji finansowej, w której się znajduje oraz problemów zdrowotnych, deklaruje wnoszenie opłaty w wysokości 100 zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Zdaniem organu odwoławczego, powołującego się na akta spraw, słusznie ustalono dla H. S. wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej na kwotę 621,39 zł, co jednak potwierdzało jednoznacznie, iż opłata ta nie pokrywa pełnych kosztów jej pobytu w DPS w związku z czym, obowiązek ponoszenia tych kosztów został rozciągnięty na T. Ś. - córkę zainteresowanej, która jako zstępna jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z pobytem matki w DPS. Ponadto wyjaśniono, że kwota ustalona w wysokości 600 zł dla pokrycia kosztów pobytu matki odwołującej w domu pomocy społecznej została ustalona zgodnie z przepisami, nieco poniżej kwoty maksymalnej, przy czym nie został również naruszony wynikający z ustawy obowiązek, aby po wniesieniu opłaty za pobyt w DPS pozostała kwota dochodu zobowiązanej - córki zainteresowanej nie była niższa niż 250% kryterium dochodowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy T. Ś. zakwestionowała prawidłowość rozstrzygnięć organów administracji w rozpatrywanej sprawie i wniosła o uchylenie zarówno decyzji organu I jak i II instancji. Argumentując swoje stanowisko skarżąca podniosła, iż bardzo zależy jej na umieszczeniu schorowanej matki w domu pomocy społecznej jak najbliżej położonym w stosunku do jej miejsca zamieszkania, jednak z uwagi na skromność posiadanych środków finansowych nie stać jej na ponoszenie kosztów odpłatności określonych w zaskarżonej decyzji. Skarżąca oświadczyła również, iż nie uchyla się od obowiązku ponoszenia odpłatności w ogóle, jednak jej zdaniem kwota 600 zł miesięcznie jest zbyt wysoka. Ponadto skarżąca zanegowała jakoby kiedykolwiek zawierała umowę z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w [...], wskazując dodatkowo na niespójność dat rzekomej umowy ([...]r.) i powołującej się na nią decyzji z [...] r. Powołując się na art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej skarżąca wskazała, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą ubiegać się o częściowe lub całkowite zwolnienie z odpłatności w szczególnych przypadkach, do których niewątpliwe należy jej przewlekła choroba oraz okoliczność, iż jest osobą niepełnosprawną. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie uznając, że jej treść nie zawiera żadnych nowych elementów, które dawałyby podstawę do ich uwzględnienia i tym samym zmiany stanowiska zajętego w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie organ administracji wydając zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą naruszył przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji publicznej było ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Zasadą jest, iż pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, natomiast podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, której art. 61 ust. 1 wskazuje enumeratywnie krąg podmiotów zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, którymi są: mieszkaniec domu, a jeśli nie ponosi on pełnej opłaty, to małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu. W przypadku niemożliwości uiszczenia pełnej opłaty przez pensjonariusza cały lub częściowy koszt pobytu w domu pokrywają: małżonek, zstępni i w ostatniej kolejności wstępni, pod warunkiem spełnienia kryteriów dochodowych. O ile bezsporna pozostaje kwestia wysokości opłaty ustalonej dla zainteresowanej – H. S., bliższego rozważenia wymaga prawidłowość ustalenia odpłatności za pobyt w DPS dla skarżącej jako córki zainteresowanej. Należy bowiem mieć na względzie, że obowiązków osób partycypujących w kosztach utrzymania pensjonariusza w DPS nie konkretyzuje się w decyzji administracyjnej lecz w umowie, a jednostronność rozstrzygnięcia zastępuje porozumienie stron. Zdaniem Sądu, w przypadku ustalenia kwoty odpłatności dla skarżącej jako córki w związku z pobytem jej matki w domu pomocy społecznej, zastosowanie powinien znaleźć art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten bowiem nakazuje kierownikowi ośrodka pomocy społecznej ustalenie w drodze umowy z małżonkiem i zstępnymi mieszkańca domu, wysokości wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej. Treść przepisu art. 103 ust. 2 cyt. ustawy wskazuje wyraźnie, że ustawodawca przewidział zasadniczo formę umowy do ustalenia wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, jaką mają ponieść zobowiązane do tego osoby. Świadczy o tym formuła "ustala", co w języku przepisów prawnych wyraża nakaz dokonania takiej właśnie czynności za skutkiem wiążącym dla każdej ze stron. Odmienną konstrukcję przyjął natomiast ustawodawca w ust. 1 art. 103, gdzie jest mowa o umowie jako fakultatywnej formie ustalania wysokości świadczonej pomocy na rzecz osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Obligatoryjne zawarcie umowy w sprawie ponoszenia wydatków na świadczenia pomocowe następuje w przypadku umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej. Umowy wskazane w art. 103 ust. 2 cyt. ustawy należy zaliczyć do czynności cywilnoprawnych z odpowiednim zastosowaniem kodeksu cywilnego. Umowa powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności formę i rozmiar świadczonej pomocy oraz okres, na jaki została zawarta. Stronami umowy są małżonek, określeni zstępni lub wstępni oraz kierownik ośrodka pomocy społecznej lub kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie. Trzeba zaznaczyć, że obowiązki małżonka i krewnych są zależne od ich sytuacji dochodowej, ponadto osoby te można zwolnić z opłat ze względu na ich trudną sytuację życiową, rodzinną czy materialną (art. 64). Tym samym obowiązek zawarty w ust. 2 omawianego artykułu pozostawia kierownikowi ośrodka pomocy społecznej znaczny margines swobody, a obligatoryjne zawarcie umowy należy odnosić do sytuacji, w których nie zachodzą przesłanki zwolnienia osób najbliższych od opłaty. Analiza akt niniejszej sprawy potwierdza zarzut skarżącej, negującej zawarcie z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w [...] umowy w przedstawionym powyżej znaczeniu, ponieważ brakuje jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego dokonanie tej czynności. Konstrukcja przepisu art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej ma jednoznaczny charakter i wyklucza dowolność organu administracji w zakresie wyboru trybu postępowania w sprawie ustalenia wysokości kwoty partycypacji osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Dopiero przy negatywnej postawie osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ich członka rodziny, przejawiającej się udokumentowaną odmową podpisania umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, organ pomocy społecznej powinien wydać decyzję administracyjną na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w której zostałaby określona wysokość kwoty poniesionych wydatków na świadczenie z pomocy społecznej, tj. wniesionej zastępczo przez gminę opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. W decyzji tej powinna również zostać wskazana osoba zobowiązana do zwrotu należności. Wydanie jednak takiej decyzji musi być poprzedzone przeprowadzeniem - u osoby zobowiązanej do zwrotu należności - wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 107 ust. 1 ustawy. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm) orzekł jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 wymienionej ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.