II SA/Bd 899/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Michał Kujawa po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.I. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata na decyzję Państwowego [...] Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej postanowił: oddalić wniosek. W dniu 15 listopada 2012r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) M.I. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Wniosek swój skarżąca uzasadniła trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem. Utrzymują się z dochodu uzyskiwanego ze świadczeń emerytalnych, który miesięcznie łącznie wynosi [...] zł netto. Dalej we wniosku podała, że miesięcznie ponosi wydatki w kwocie [...] zł zaś na zakup lekarstw przeznacza [...] zł. Posiada garaż o powierzchni [...] m2. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa ( art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U z 2012r., poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.). Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej strony skarżącej należało uznać, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. Wpływ na takie rozstrzygnięcie miało to, iż skarżąca wraz z mężem dysponuje kwotą dochodu w wysokości [...] zł netto miesięcznie zaś minimalne wynagrodzenie w kraju w 2013 r. wynosi [...] zł miesięcznie i jest kwotą brutto zaś średni dochód przypadający na członka rodziny skarżącej wynosi [...] zł i jest kwotą netto. Powyższe prowadzi do wniosku, że dochód skarżącej jest wyższy od minimalnego wynagrodzenia. Poza tym suma wydatków podana we wniosku wynosi [...] zł. Należy również stwierdzić, że wskazane w formularzu PPF wydatki są zaliczane do typowych kosztów, które ponosi znaczna część gospodarstw domowych i ich ponoszenie nie jest przesłanką do tego aby stronę wnioskującą zwolnić od kosztów ustanowienia pełnomocnika, ponieważ trzeba by to czynić w każdym przypadku niezależnie od wysokości dochodu. Nie taka jest jednak istota prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zdaniem orzekającego sytuacja finansowa i majątkowa strony skarżącej nie posiada znamion wyjątkowości. Zasadność wniosku skarżącego Referendarz sądowy rozpatrywał w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, które zostały przedstawione powyżej. Z rozważań tych można wysnuć wniosek, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie miał przepis art. 239 pkt 1 lit. c p.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych. Przedmiot niniejszej sprawy dotyczy choroby zawodowej, a więc mieści się w zakresie ww. ustawowego zwolnienia od kosztów. Tak więc strona skarżąca z mocy ustawy jest zwolniona od ponoszenia wszelkich kosztów sądowych. Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Poza tym wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych tym bardziej wówczas, gdy posiada ona środki pieniężne. Reasumując powyższe należy stwierdzić, że strona skarżąca nie ponosi żadnych kosztów sądowych związanych z niniejszą sprawą ze względu na zwolnienie ustawowe. Jedynym kosztem są koszty ustanowienia pełnomocnika. Ze względu na wysokość dochodu skarżącej należy uznać, że stać ją na poniesie takiego zresztą jednorazowego kosztu. Mając na uwadze powyższe ustalenia postanowiono jak w sentencji.