II SA/Bd 90/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2018 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury [...] A. K. sprawy ze skargi Ł. M. reprezentowanego przez kuratora A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...] Prezydent M. B. (zwany dalej "Prezydentem") ustalił skarżącemu Ł. M. reprezentowanemu przez kuratora A. D. (ustanowionego przez Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017 r. sygn. akt VI RNs 402/16) kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na mocy decyzji Prezydenta nr [...] z dnia [...] października 2013 r. za okres od 1 lutego do [...] sierpnia 2014 r. oraz zobowiązał go do zwrotu ww. świadczeń wraz z odsetkami. Organ podniósł, że zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia [...] września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489 ze zm., zwanej w skrócie "u.p.o.u.a.") świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia. Tymczasem jak wynika ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji skarżący z dniem [...] stycznia 2014 r. został skreślony z listy słuchaczy szkoły P. S. "P.". Wobec tego świadczenia wypłacone skarżącemu w okresie od 1 lutego do [...] sierpnia 2014 r. należy uznać za świadczenia nienależnie pobrane, które stosownie do art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. skarżący jest zobowiązany zwrócić. W odwołaniu reprezentujący skarżącego kurator wnosząc o uchylenie decyzji Prezydenta jednocześnie wniósł o doręczenie zaskarżonej decyzji skarżącemu i zwolnienie go z udziału w postępowaniu. Kurator wskazał, że według posiadanych przez niego informacji skarżący ostatnio zamieszkiwał przy ul. [...] – C. w B., gdzie był objęty nadzorem kuratorskim prowadzonym do sprawy IX K 426/16 Sądu Rejonowego w B.. Kurator wniósł także o podjęcie czynności w celu zweryfikowania adresu zamieszkania skarżącego i ustalenia jego obecnego miejsca pobytu. W wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazując na ustalony na podstawie dokumentów z akt stan faktyczny oraz uznając go (wobec braku podważenia go w odwołaniu) za bezsporny, stwierdziło, że w świetle art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. zasadne jest zobowiązanie skarżącego do zwrotu pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponadto Kolegium odnosząc się do odwołania wskazało, że zaskarżone decyzja organu I instancji została skutecznie doręczona kuratorowi. W przypadku, gdy kurator ustalił miejsce pobytu skarżącego, powinien o tym fakcie powiadomić sąd, który ustalił go kuratorem. Dopóki obowiązuje postanowienie sądu o ustanowieniu kuratora, wszelka korespondencja, w tym doręczanie decyzji, musi być kierowana na adres kuratora. W skardze do sądu Ł. M. (w imieniu którego działał kurator A. D.) wniósł o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta zarzucając: - błędne przyjęcie przez Kolegium, jakoby stan faktyczny sprawy był bezsporny, - brak poczynienia jakichkolwiek własnych ustaleń w sprawie przez organ odwoławczy, - naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a.") tj. brak podjęcia przez organ odwoławczy czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes skarżącego, poprzez zaniechanie podjęcia jakiejkolwiek próby zweryfikowania ustaleń stanu faktycznego w oparciu o informacje podane przez kuratora, w szczególności o informacje dotyczące ustalenia obecnego miejsca zamieszkania strony postępowania. W skardze podniesiono, że kurator, stosownie do art. 184 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w skrócie: "k.r.o.") podjął niezbędne działania, tymczasem organ odwoławczy w całości zaniechał jakiejkolwiek aktywności w zakresie weryfikacji informacji kuratora, do czego jest zobowiązany zgodnie z art. 7 k.p.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli w ten sposób, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja ustalając kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zobowiązując skarżącego do zwrotu tych świadczeń – nie narusza prawa. Z akt sprawy wnika (por. k. 24 odw.), że skarżący urodził się [...] marca [...] r. W momencie przyznania mu decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od [...] października 2013 r. do [...] września 2014 r. ukończył już 18 rok życia. Słusznie zatem organ, milcząco przyjmując, że skarżący jest osobą, która ukończyła 18 rok życia, odwołał się do treści art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a., z którego wynika, że osobie uprawnionej, po ukończenia przez nią 18 roku życia, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej – nie dłużej jednakże niż do ukończenia przez nią 25 roku życia. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji, iż akta sprawy dają podstawę do ustalenia ww. faktu tj. ukończenia przez skarżącego 18 roku życia, należy uznać za naruszenie art. 107 § 1 k.p.a., jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Ustalając z kolei w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, że skarżący zaprzestał nauki w szkole (w P. L. O. dla D. "P." – k. 39 akt administracyjnych), to jest że zaistniała sytuacja braku spełnienia przesłanki przysługiwania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego – organ zasadnie uznał, iż zachodzi podstawa do ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zobowiązania skarżącego do ich zwrotu (art. 23 ust. 1 u.p.o.a.). Podniesione w skardze zarzuty nie mogły skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Podniesiony zarzut błędnego przyjęcia przez Kolegium, jakoby stan faktyczny sprawy był bezsporny nie został powiązany w skardze z żadnym przepisem prawa. Samo to stwierdzenie – w sytuacji kiedy strona w toku postępowania nie podnosiła jakichkolwiek zastrzeżeń co do ustalonego przez organ stanu faktycznego, trudno uznać za błędne. Zarzut braku poczynienia jakichkolwiek własnych ustaleń w sprawie przez organ odwoławczy także nie został sprecyzowany. Należy przyznać, że organ odwoławczy, po zrelacjonowaniu stanu faktycznego ustalonego przez organ pierwszej instancji nie dość wyraźnie wskazał, że owe ustalenia podziela (przyjmuje za własne), ograniczając się do stwierdzeń, że nie został on "podważony" i jest "bezsporny". Uchybienie to, stanowiące naruszenie art. 107 § 1 k.p.a, Sąd uznał jednakże za nie mające wpływu na wynik sprawy – zwłaszcza, że ustalenia faktycznie w niniejszej sprawie w istocie ograniczały się do stwierdzenia, że skarżący zaprzestał nauki w szkole, o czym mowa w zaskarżonej decyzji. Nie jest także zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. Wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze, samo wskazanie przez kuratora ustanowionego dla osoby nieobecnej adresu, pod którym prawdopodobnie przebywa strona, nie obliguje organu administracji do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy strona faktycznie pod tym adresem zamieszkuje. Zawarty w art. 184 § 2 k.r.o. nakaz czynienia starań o ustalenie miejsca pobytu osoby nieobecnej adresowany jest do kuratora, a nie do organu. Co więcej nakaz ten jest powiązany z kierowanym także do kuratora – a nie do organu – nakazem zawiadomienia osoby dotychczas nieznanej z miejsca pobytu o stanie jej spraw. W tej sytuacji brak aktywności organu odnośnie ustalania aktualnego miejsca pobytu osoby nieobecnej, a zamiast tego doręczanie decyzji ustanowionemu przez sąd kuratorowi dla nieznanej z miejsca pobytu strony – nie może być uznany za naruszenie przez organ wynikającego z art. 7 k.p.a. obowiązku stania na straży praworządności i podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Należy zauważyć, że w przypadku braku możliwości ustalenia aktualnego pobytu strony ustawodawca przewidział, że organ administracji publicznej winien wystąpić do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej (art. 34 § 1 k.p.a.). Sąd powszechny, ustanawiający takiego kuratora w trybie art. 184 § 1 k.r.o. bada, czy faktycznie istnieje potrzeba zapewnienia stronie (osobie nieobecnej) kuratora. Co więcej kuratelę ustanowiona przez sąd opiekuńczy może uchylić tylko ten sąd (por. pkt 4 komentarz J. Gudowskiego do art. 605 k.p.a. w "Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz"; wersja elektroniczna LEX). Jak wskazano zaś wcześniej – to zadaniem kuratora jest czynienie starań o ustalenie miejsca pobytu osoby nieobecnej. Skoro zaś to sąd powszechny (a nie organ) jest władny uchylić kuratelę – ustalenia kuratora co do miejsca pobytu osoby nieobecnej winne być przedstawione sądowi opiekuńczemu (a nie organowi) celem rozważenia ewentualnego uchylenia kurateli. Ustanowienie kuratora przez sąd powszechny w trybie art. 184 § 1 k.r.o. w zw. z art. 34 § 1 k.p.a. obowiązuje w toku całego postępowania administracyjnego i dopóty kuratela nie zostanie uchylona ewentualnie dopóty strona sam się do organu nie zgłosi (wskutek wypełnienia przez kuratora ciążącego na nim obowiązku ustalenia miejsca pobytu osoby nieobecnej i zawiadomienia jej o stanie jej sprawa) – organ winien dokonywać wszelkich czynności, w tym doręczać decyzję administracyjną zarówno w pierwszej jak też w drugiej instancji – kuratorowi. Zakres działania kuratora obejmuje również wniesienie skargi do sądu administracyjnego na ostateczną decyzję (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Gl 1591/11, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej poprzez stronę internetową http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Z treści art. 34 § 1 k.p.a. wynika, że aktywność organu w poszukiwaniu strony postępowania, skutkująca stwierdzeniem, że strona jest "osobą nieobecną" winna skutkować ustanowieniem, poprzez stosownym wniosek do sądu powszechnego, kuratora. Ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej wyczerpuje obowiązek organu aktywnego poszukiwania strony; od tego momentu obowiązek ten przechodzi na samego kuratora. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę.