II SA/Bd 900/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia prawa do stypendium uchyla zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją [...] Urzędu Pracy w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...]. M. G., zwana dalej: "skarżącą", została zarejestrowana w PUP we [...] w dniu [...].05.2014 r., jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Decyzją Starosty [...] z dnia [...].2014 r. orzeczono o przyznaniu stronie prawa do stypendium w okresie odbywania szkolenia od dnia [...].2014 r. Utrata prawa do tego świadczenia nastąpiła z dniem [...].12.2014 r. w związku z zakończeniem odbywania szkolenia. W dniu [...].2015 r. do PUP we [...] wpłynęła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...].12.2014 r. o przyznaniu skarżącej renty socjalnej z wniosku z dnia [...].2014 r. na okres od dnia r. do dnia [...].2016 r. Decyzją Starosty [...] z dnia r. Organ I instancji orzekł o utracie przez stronę statusu osoby bezrobotnej z dniem [...].2014 r. w związku z przyznaniem renty socjalnej. Okoliczność powyższe sprawiły, że postanowieniem Starosty [...] z dnia [...].04.2015 r. wznowiono postępowanie w sprawie decyzji nr: [...] z dnia [...].2014 r. przyznającej zainteresowanej prawo do stypendium w okresie odbywania szkolenia od dnia [...].2014 r. Decyzją Starosty [...] z dnia [...].2015 r. uchylono wcześniejszą decyzję orzekającą o przyznaniu skarżącej prawa do stypendium w okresie odbywania szkolenia od dnia [...].2014 r. Jednocześnie orzeczono o odmowie przyznania prawa do tego świadczenia od dnia [...].2014 r. Od decyzji tej strona wniosła odwołanie. Organ odwoławczy, decyzją z dnia [...].2015 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...]. Decyzja Wojewody została przez stronę zaskarżona. Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia [...].2015 r., stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...]. Okoliczność powyższe sprawiły, że postanowieniem Starosty [...] z dnia [...].2016 r. umorzono postępowanie w sprawie decyzji nr: [...] z dnia [...].2014 r. przyznającej zainteresowanej prawo do stypendium w okresie odbywania szkolenia od dnia [...].2014 r. W postępowaniu objętym skargą strony w niniejszej sprawie, Starosta [...] decyzją z [...].2016 r., pozbawił skarżącą prawa do stypendium w okresie odbywania szkolenia od dnia [...].2014 r. do dnia [...].2014 r. W odwołaniu złożonym od powyższej decyzji, skarżąca zarzuciła organowi naruszenie: art. 2 ust. 1 pkt 2 lit.c oraz art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 149 z późn. zm.), zwanej dalej: "u.p.z." art. 11, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.), zwaną dalej: "k.p.a." W uzasadnieniu odwołania wskazała, że organ błędnie przyjął, iż odwołująca się utraciła status osoby bezrobotnej z dniem 1 września 2014 r. z powodu przyznania renty socjalnej, ponieważ decyzja o przyznaniu renty socjalnej nosi datę [...] 2014 r., a zatem w czasokresie od 1 września 2014 r. do [...] 2014 r. odwołująca miała przymiot osoby bezrobotnej, na co przyznanie renty socjalnej z datą wsteczną nie powinno mieć wpływu. Skarżąca wywodziła, że powszechną zasadą porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej jest zasada nieretroaktywności, z wyjątkiem sytuacji gdy skutek ex tunc nie powoduje pogorszenia sytuacji prawnej określonego podmiotu. Ze względu na te okoliczności niedopuszczalnym jest stwierdzenie, iż odwołująca utraciła prawo do stypendium szkoleniowego. Zasadność takiego zarzutu potwierdza np. treść wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim, z którego wynika, iż nabycie prawa rentowego wstecz względem uprzedniego skutecznego nabycia statusu osoby bezrobotnej, nie może tego przywileju pozbawić, a późniejsze wyjście na jaw okoliczności prawnych nie mogło nabytych uprawnień i ewentualnych wcześniej ukształtowanych stosunków prawnych unicestwić (podobnie WSA w Warszawie -sygn. akt VIII SA/Wa 852/11 oraz NSA w wyroku dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt IOSK172/12). Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z [...] 2016 r., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z [...].2016 r., o pozbawieniu skarżącej prawa do stypendium w okresie odbywania szkolenia od dnia [...].2014 r. do dnia [...].2014 r. Powyższą decyzję organ odwoławczy oparł o następujące ustalenia i rozważania: Rejestracja osoby bezrobotnej następuje przez dokonanie czynności o charakterze materialno-technicznym, która nie podlega przepisom k.p.a. Przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nie określają obowiązku rejestracji osoby bezrobotnej. O tym, w jakim czasie, w jakiej sytuacji i czy taka potrzeba występuje, postanawia wyłącznie osoba, która chce uzyskać status bezrobotnego. Rejestracja w PUP jest czynnością dobrowolną i następuje w dniu przedłożenia kompletu dokumentów wymaganych do rejestracji. Skarżąca taką gotowość wykazała w dniu [...].2014 r., zgłaszając się do PUP we [...] z kompletem dokumentów do rejestracji. W aktach sprawy zainteresowanej znajduje się informacja dla osób rejestrujących się w PUP, z treści której wynika, iż o warunkach, jakie należy spełnić, aby posiadać status bezrobotnego skarżąca została pouczona w dniu [...].2014 r., a przyjęcie tej informacji do wiadomości potwierdzała własnoręcznym podpisem. W dokumencie tym pouczono ją również o tym, że w przypadku nabycia prawa do renty socjalnej następuje utrata statusu bezrobotnego. Przepis art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2016 r., poz. 645 z późn. zm.) stanowi, iż: "Bezrobotnemu w okresie odbywania szkolenia, na które został skierowany przez starostę, przysługuje stypendium finansowane z Funduszu Pracy". Zgodnie z art. 2 ust. ust. 1 pkt 2 lit. c ww. ustawy bezrobotnym jest osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli nie nabyła prawa do renty socjalnej. Dlatego też ustawodawca w art. 33 ust. 4 pkt 1 określił, że starosta z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego tego bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2. Powołany przepis ma kategoryczne brzmienie i nie przewiduje w tym zakresie żadnych wyjątków. Tryb działania organów administracji w przypadku przyznania prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego z mocą wsteczną określają przepisy art. 78 ust. 1-4 cyt. ustawy, które stanowią: " W przypadku przyznania bezrobotnemu(...) prawa do renty socjalnej (...) za okres, za który pobierali zasiłek, stypendium, dodatek aktywizacyjny albo inne świadczenie pieniężne z tytułu pozostawania bez pracy, pobrane z tego tytułu kwoty w wysokości uwzględniającej zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych i składkę na ubezpieczenie zdrowotne zalicza się na poczet przyznanego przez organ rentowy świadczenia. Kwoty te traktuje się jak świadczenia wypłacane w kwocie zaliczkowej w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Kwota zaliczona na poczet przyznanego świadczenia nie może być wyższa niż ustalona za poszczególne miesiące okresu, o którym mowa w ust. 1, kwota(...) renty socjalnej(...). Organ rentowy przekazuje kwotę zaliczoną na poczet przyznanego świadczenia, o której mowa w ust. 1, na rachunek bankowy Funduszu Pracy powiatowego urzędu pracy, który wypłacił (...) stypendium (...). W przypadku przyznania bezrobotnemu prawa do (...) renty socjalnej (...) za pracę na okres, w którym był bezrobotny, pozbawienie statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku następuje za okres, za który przyznano (...) rentę socjalną (...)". Z powyższego wynika, że w przypadku przyznania wstecznie renty socjalnej i zbiegu uprawnień do świadczenia wypłacanego z Funduszu Pracy oraz świadczenia wypłacanego przez organ rentowy pozbawienie statusu bezrobotnego i prawa do świadczeń następuje za okres, za który przyznano rentę socjalną. Wypłacone za ten okres świadczenie z Funduszu Pracy jest zwracane na rachunek powiatowego urzędu pracy. Jak ustalono, w przypadku Pani M. G., organ rentowy nie dokonał zwrotu stypendium szkoleniowego wypłaconego za okres, za który przyznana została renta socjalna. Analiza akt sprawy wykazała, iż skarżąca uzyskała prawo do stypendium w okresie od dnia [...].2014 r. do dnia [...].2014 r. Następnie, decyzją z dnia [...].2014 r. wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], przyznano jej wstecznie rentę socjalną na okres od dnia [...].2014 r. do dnia [...].2016 r. Zatem zaszły przesłanki zawarte w przytoczonym wyżej przepisie art. 78 ust. 4 cyt. ustawy, aby pozbawić skarżącą prawa do stypendium z tytułu odbywania szkolenia za okres od dnia [...].2014 r. do dnia [...].2014 r., co organ I instancji słusznie uczynił. W skardze złożonej do Sądu, skarżąca podniosła tożsame argumenty, co w złożonym odwołaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", jak i poprzedzającej ją decyzji, potwierdza, że w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, które miało wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji. Jak wynika z art. 33 ust. 4 pkt 1 u.p.z., starosta pozbawia statusu osoby bezrobotnej bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w jej art. 2 ust. 1 pkt 2. Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c u.p.z., bezrobotnym jest m.in. osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieucząca się w szkole, jeżeli nie nabyła prawa do renty socjalnej. Zgodnie natomiast z art. 78 ust. 4 u.p.z., w przypadku przyznania bezrobotnemu prawa do renty socjalnej na okres, w którym był bezrobotny, pozbawienie statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku następuje za okres, za który przyznano rentę socjalną. Z treści art. 78 ust. 4 u.p.z., jednoznacznie wynika, że ma on zastosowanie do sytuacji, gdy dana osoba nabyła status bezrobotnego, a następnie osobie tej przyznano prawo do renty, przy czym przepis ten stosuje się również wówczas, gdy renta zostanie przyznana za okres wsteczny, nawet sięgający okresu z chwili nabycia statusu bezrobotnego. Jak wynika z akt niniejszej sprawy decyzją z dnia [...] 2014 r., Starosta Starosta [...] z dniem [...] 2014 r. uznał skarżącą za osobę bezrobotną. Następnie decyzją z dnia [...] 2014 r., przyznał jej stypendium w okresie odbywania szkolenia od dnia [...] 2014 r. Z kolei decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2014 r., skarżącej została przyznana renta socjalna od [...] 2014 r. Powyższe wskazuje jednoznacznie, że z dniem [...] 2014 r., skarżąca przestała spełniać przesłanki pozwalające na uznanie jej za osobę bezrobotną, co znalazło wyraz w prawidłowej decyzji PUP z dnia [...] 2015 r., o utracie przez stronę statusu osoby bezrobotnej z dniem [...].2014 r. w związku z przyznaniem renty socjalnej. Jak bowiem wynika z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c u.p.z., zasadnie powołanego w ww. decyzji, przyznanie renty socjalnej stanowi negatywną przesłankę uznania osoby za osobę bezrobotną. Co się natomiast tyczy okresu, za który można pozbawić statusu osoby bezrobotnej, to wynika on z treści przepisu art. 78 ust. 4 u.p.z., który stanowił podstawę pozbawienia statusu osoby bezrobotnej za okres, za który przyznano tą rentę. Odnosząc się natomiast do zaskarżonego rozstrzygnięcia, o pozbawieniu skarżącej prawa do stypendium w okresie odbywania szkolenia od dnia [...].2014 r. do dnia [...].2014 r., to w pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że z istoty świadczeń jakimi są stypendium szkoleniowe i renta socjalna wynika niewątpliwie niemożność jednoczesnego pobierania obydwu z nich. Stypendium szkoleniowe to kwota wypłacaną z Funduszu Pracy bezrobotnemu lub innej uprawnionej osobie w okresie odbywania stażu (por. art. 2 ust. 1 pkt 35 u.p.z.), tym samym osobie zdolnej do podjęcia pracy zarobkowej. Z kolei renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu (art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej Dz.U. z 2013 r. poz. 982). Pomimo tego rozstrzygnięcie o pozbawieniu skarżącej prawa do stypendium szkoleniowego nie jest prawidłowe. W ocenie Sądu w wyniku błędnej wykładni przepisu art. 78 ust. 4 u.p.z., Wojewoda doszedł do przekonania, że przepis ten pozwala na wydanie decyzji o pozbawieniu prawa do stypendium szkoleniowego za okres pobierania renty socjalnej. Zwrócić należy jednak uwagę, że brzmienie art. 78 ust. 4 u.p.z., nie pozostawia wątpliwości, iż daje on podstawę jedynie do pozbawienia statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Brak jest natomiast podstaw do tego, aby z treści art. 78 ust. 4 u.p.z., wywieść podstawę do wydania decyzji o pozbawieniu prawa do stypendium szkoleniowego. Ustawodawca wskazał bowiem jasno, że konsekwencją przyznania renty socjalnej za okres, w którym dana osoba posiadała status osoby bezrobotnej może być jedynie pozbawienie tego statusu, a także pozbawianie prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Jeśli natomiast chodzi o kwestię wypłaconego stypendium w okresie, w którym bezrobotnemu przysługiwała renta socjalna, to kwestie te zostały w sposób szczegółowy uregulowane w art. 78 ust. 1-3 u.p.z.. Przepis art. 78 ust. 1 ww. ustawy, stanowi, że w przypadku przyznania bezrobotnemu (...) renty socjalnej (...), za okres, za który pobierał stypendium (...), pobrane z tego tytułu kwoty w wysokości uwzględniającej zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych i składkę na ubezpieczenie zdrowotne zalicza się na poczet przyznanego przez organ rentowy świadczenia. Kwoty te traktuje się jak świadczenia wypłacane w kwocie zaliczkowej w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W myśl art. 78 ust. 3 u.p.z., organ rentowy przekazuje kwotę zaliczoną na poczet przyznanego świadczenia, o której mowa w ust. 1, na rachunek bankowy Funduszu Pracy powiatowego urzędu pracy, który wypłacił stypendium. Co do zasady w przypadku przyznania renty socjalnej w czasie pobierania stypendium stażowego, organ rentowy stosownie do treści art. 78 ust. 1 u.p.z., powinien kwotę pobranego stypendium za okres, w którym przysługiwała renta socjalna, zaliczyć się na poczet przyznanego przez organ rentowy świadczenia. W takiej sytuacji organ rentowy przekazuje kwotę zaliczoną na poczet przyznanego świadczenia na rachunek bankowy Funduszu Pracy powiatowego urzędu pracy, który wypłacił stypendium. Niedokonanie stosownego potrącenia przez organ rentowy nie oznacza jednak, że organ, który wypłacił stypendium nie ma możliwości dochodzenia zwrotu kwoty wypłaconej tytułem stypendium szkoleniowego, za okres, w którym bezrobotnemu przysługiwała renta socjalna. Zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 3 u.p.z., stypendium finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który osoba ta nabyła prawo renty socjalnej, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78, stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Natomiast stosownie do art. 76 ust. 1 u.p.z., osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Tym samym, jeżeli organ rentowy nie dokonał rozliczenia, o którym mowa w art. 78 ust. 1 u.p.z., niezwłocznie po przyznaniu świadczenia z ubezpieczeń społecznych, to świadczenie wypłacone z Funduszu Pracy za okres równoległy ze świadczeniem z ubezpieczeń społecznych staje się świadczeniem nienależnym (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 27 listopada 2012 r., sygn. akt III AUa 487/12; publ. Legalis). Reasumując, w ocenie Sądu w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki do zastosowania sankcji wynikającej z art. 78 ust. 4 u.p.z. tj. pozbawienia skarżącej statusu osoby bezrobotnej, za okres, w którym pobierała rentę socjalną. Niemniej jednak z przepisu, który organ przyjął za materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji nie wynika prawo do orzekania o pozbawieniu stypendium szkoleniowego za okres pobierania renty socjalnej. Rozliczenie pobranego stypendium za okres pobierania renty socjalnej powinno nastąpić w trybie art. 78 ust. 1-3 u.p.z.,, ewentualnie w odrębnym postępowaniu na podstawie art. 76 ust. 2 pkt 3 u.p.z.. Z uwagi na powyższej stwierdzone uchybienia niezbędnym było uchylenie zaskarżonej decyzji, a także pkt 2 ww. decyzji Starosty. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku.