II SA/Bd 902/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak ( spr.) Asesor WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Ewa Czerwińska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 grudnia 2007r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] - Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie we [...] ds. Pomocy Środowiskowej, w oparciu o art. 3 pkt 1 i art. 5 i 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. Nr 267, poz. 2259 z późn. zm.), art. 17 ust. 1, 39 ust. 1 i 2, 106 ust. 1 oraz art. 110 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593, z późn. zm.) oraz §6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. Nr 25, poz. 186), odmówił W. T. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup artykułów żywnościowych. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ orzekający podniósł, iż pomimo spełniania przez wnioskodawcę warunków do przyznania świadczenia z pomocy społecznej, pomoc ta z uwagi na aktualne możliwości finansowe nie może być przyznana. Jednocześnie zwrócono uwagę, że aktualnie realizowana jest pomoc na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", które to akty określając zadania w zakresie zapewnienia posiłku dorosłym i dzieciom oraz wypłaty zasiłku celowego na zakup żywności wymagają od MOPR ustalenia planu wydatków na dany rok. Na potrzeby rozpatrywanej sprawy organ wskazał, powołując się na meldunek dotyczący realizacji zadań w 2007 r. z dnia [...] r., że wysokość zasiłku celowego na żywność w III kwartale 2007 r. stanowić będzie kwota 120 zł na osobę, która nie korzysta z posiłku w jadłodajni, szkole, przedszkolu czy żłobku, podkreślając przy tym, iż pomoc na rzecz W. T. została udzielona w lipcu 2007 r. w kwocie 120 zł z przeznaczeniem na zakup żywności. Od powyższej decyzji odwołał się W. T., wnosząc o przyznanie zasiłku celowego za lipiec 2007 r. Odwołujący wyjaśnił, że nie korzysta z posiłków w jadłodajni, ponieważ sam prowadzi gospodarstwo domowe, kupując żywność i gotując posiłki również dla matki, z uwagi na jej wiek i stan zdrowia. Podkreślił także, że od wielu lat jest osobą bezrobotną, a jego dochodem jest zasiłek okresowy, który przyznano mu w czerwcu 2007 r. w kwocie 166,95 zł., a także zasiłek celowy, który otrzymuje raz na trzy miesiące w kwocie 120 zł, co w przeliczeniu na miesiąc daje 40 zł. Ponadto wyjaśnił, że pod koniec sierpnia 2007 r. zamierzał udać się na leczenie do R., o czym pracownik socjalny został poinformowany, lecz pomimo tego nie udzielono mu pomocy celowej w lipcu 2007 r. co spowodowało, że nie ma środków na przejazd do szpitala, na zakup żywności, odzieży i obuwia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy zwrócił przede wszystkim uwagę na uznaniowy charakter pomocy celowej przyznawanej w ramach pomocy społecznej, co oznacza, że organ może takiej pomocy nie przyznać nawet wówczas, gdy wnioskodawca spełnia kryteria do jej otrzymania, w szczególności w przypadku gdy organ nie posiada środków finansowych na realizację zasiłków celowych na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, określonych w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem organu odwoławczego, ograniczona ilość środków na pomoc w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" uprawnia do ustalenia wysokości jak i częstotliwości korzystania z tej pomocy przy uwzględnieniu ilości osób objętych pomocą celową na żywność w pierwszym półroczu 2007 r. oraz faktu, że ilość uprawnionych do tej formy pomocy nie ulegnie zwiększeniu. Ponadto podkreślono, że organ bezpośrednio zajmujący się rozdziałem środków z tytułu pomocy społecznej jest najlepiej zorientowany w zakresie pomocy niezbędnej dla każdego uprawnionego z jednej strony, a z drugiej, w możliwościach finansowych, pozwalających na zaspokojenie tych potrzeb. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy W. T. wyraził niezadowolenie z zapadłych w jego sprawie rozstrzygnięć organów administracyjnych i po raz kolejny wniósł o przyznanie zasiłku celowego na miesiąc lipiec 2007 r. Argumentując swoje stanowisko skarżący podniósł, że jest osobą bezrobotną i prowadzi gospodarstwo domowe wraz ze swoją matką, z którą spożywa wspólnie przygotowane posiłki. Ponadto skarżący wskazał, że od stycznia 2007 r. jest pozbawiany zasiłku celowego przez co zmusza się go do korzystania z posiłków w jadłodajni, które jego zdaniem nie są bezpłatne. W dalszej części skargi strona wskazała własne wyliczenie podziału środków z budżetu państwa na poszczególne rodzaje realizowanej przez MOPR pomocy społecznej, podnosząc, iż meldunki organu orzekającego, wykazujące określoną ilość środków finansowych są zaniżone. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, iż zarzuty podniesione w skardze były już przedmiotem postępowania wyjaśniającego i podjęte rozstrzygnięcie zostało umotywowane w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż rozstrzygając sprawę dotyczącą przyznania zasiłku celowego, zarówno organ I jak i II instancji, nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim zaznaczyć należy, że stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późń. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpatrując skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego, nie wkraczając przy tym w uprawnienia organów administracji do orzekania bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Sąd nie może także oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszeniu przepisów prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy. Oceniając zasadność decyzji w zakresie, w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności, stwierdzić należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu. Podstawą materialno - prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej do Sądu decyzji są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.). Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprzez wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się i integracji ze środowiskiem. Stosownie zaś do art. 39 ust. 1, 2 i 3 cyt. ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Może też być przyznany osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia - na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne. Przedstawione unormowanie zawiera katalog sytuacyjnych przesłanek przyznania zasiłku celowego. Niejako rozwinięciem pomocy państwa dla osób uprawnionych do zasiłku celowego jest możliwość zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania na mocy przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych (art. 3 ust. 1 pkt c). Natomiast zgodnie z przepisem § 6 wydanego na podstawie cytowanej ustawy rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" pomoc w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności (...), a także pomoc w formie świadczenia rzeczowego, jest przyznawana w przypadku braku możliwości zapewnienia posiłku lub gdy przyznanie pomocy w formie posiłku byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną. Oznacza to, że intencją ustawodawcy było objęcie uprawnionych przede wszystkim pomocą bezpośrednią tj. umożliwieniem otrzymania bezpłatnego posiłku, a w razie nadzwyczajnego przypadku braku możliwości zapewnienia tego posiłku w związku z zaistniałą sytuacją osobistą lub rodzinną, dopuszczono ewentualność przyznania pomocy w formie świadczenia rzeczowego lub świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Ta nadzwyczajna sytuacja w przypadku skarżącego jednak nie zachodzi, ponieważ nie ma żadnych przeciwwskazań do skorzystania przez niego z gotowych posiłków, zamieszkuje bowiem w miejscowości, w której oferowana jest taka pomoc, bez potrzeby pokonywania znacznych odległości, jak w przypadku osób uprawnionych ale zamieszkałych w bardzo oddalonych miejscowościach od miejsca świadczenia pomocy. Uzasadnienie odmowy przyjęcia przez skarżącego proponowanej pomocy w formie gotowych posiłków, z uwagi na konieczność przyrządzania wspólnych posiłków także dla matki skarżącego, jest nie do przyjęcia. Matka skarżącego jako odrębny podmiot, ma prawo do indywidualnego wystąpienia o przyznanie właściwej pomocy społecznej i o ile w jej przypadku będą spełnione przesłanki do otrzymania zastępczego świadczenia, to w przypadku skarżącego taka sytuacja nie ma miejsca. W żadnym razie obowiązujące w rozpatrywanej materii przepisy nie umożliwiają rozszerzającej wykładni przewidzianego przecież jako odstępstwo od reguły otrzymywania gotowych posiłków - świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Należy również mieć na względzie, iż zgodnie z art. ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, stosowanym na mocy art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" również przy udzielaniu pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, uwzględnione powinny zostać potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Oznacza to, że nawet w przypadku, gdy wnioskodawca spełnia kryteria do otrzymania pomocy społecznej formie zasiłku celowego, to odpowiednio udokumentowana sytuacja braku wystarczających środków na pokrycie całości zgłoszonych wniosków o świadczenia, uprawnia organ do adekwatnego ograniczenia tej pomocy. Z załączonego do akt sprawy dokumentu z dnia 2 lipca 2007 r. zatytułowanego "Meldunek Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie we [...] dot. realizacji zadań w 2007 r." wynika, że organ nie posiada wystarczających środków finansowych do realizacji zasiłków celowych na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, określonych w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto z dokumentu tego wynika, że na pomoc w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" organ wprawdzie posiada środki, ale w ograniczonej wysokości, pozwalającej na przyznanie zasiłku jeden raz w kwartale w kwocie 120 zł na osobę, która nie korzysta z posiłku m.in. w jadłodajni. Słusznie zatem organ wskazał, że ustalając wysokość jak i częstotliwość korzystania z tej pomocy uwzględnił ilość osób objętych pomocą celową na żywność w pierwszym półroczu 2007 r. oraz to, że ilość uprawnionych do tej formy pomocy nie ulegnie zwiększeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontrolując decyzję wydaną w ramach uznania administracyjnego, a do takiej zaliczyć należy tę dotyczącą zasiłku celowego, nie może wkraczać w sferę zastrzeżoną do kompetencji organów orzekających i określać wysokości czy też rozmiaru przyznawanej pomocy w tych przypadkach, które ustawodawca pozostawił uznaniu organów. Tylko one dysponując środkami finansowymi w zależności od ich wielkości mogą udzielać świadczeń (tak NSA w wyroku z dnia 21.12.2001 r. w spr. I SA 1547/01, Lex nr 80662, zachowującym aktualność na gruncie aktualnie obowiązujących przepisów). Utrzymanie więc w mocy decyzji organu I instancji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze było zgodne z prawem. Kolegium dokonało prawidłowej oceny postępowania organu I instancji oraz wydanego rozstrzygnięcia, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z poń. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.