II SA/Bd 902/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Grażyna Malinowska – Wasik sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Protokolant Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 listopada 2009 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta T. przyznał E. R., na podstawie art. 3 ust. 4, art. 7 pkt 5 i 9, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 106 ust. 1 i 3 oraz ust. 4, art. 109, art. 110 ust 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 2004r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) a także art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. (t. jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) pomoc w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup środków czystości – w wysokości 10 zł oraz na zakup leków – w wysokości 50 zł, odmawiając jednocześnie pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup podręczników dla córki. Jak wynika z uzasadnienia decyzji E. R. jest niepracującą osobą legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, samotnie wychowującą dziecko. Łączny dochód rodziny E. R. wynosi 633 zł i składają się na niego zasiłek stały w wysokości 64 zł, zasiłek rodzinny w wysokości 64 zł oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane na córkę. Powyższe wskazuje, że spełnione zostały kryteria, o których mowa w art. 7 i art. 8 ustawy o pomocy społecznej, w związku z czym orzeczono o przyznaniu pomocy finansowej na zakup środków czystości i na zakup leków. Organ natomiast nie znalazł uzasadnienia dla przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup podręczników na drugi semestr dla córki, z uwagi na zbliżające się zakończenie roku szkolnego oraz ograniczone możliwości finansowe gminy. Z powyższą decyzją nie zgodziła się E. R., która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. W odwołaniu zakwestionowany został punkt drugi decyzji, odmawiający pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup podręczników dla córki. Odwołująca się podniosła, że podręczniki, o których mowa we wniosku, zostały przez nią zakupione w dniu [...] na kwotę 69 zł, na co E. R. posiada stosowny paragon. Wskazała ponadto, że jej wydatki na leczenie i lekarstwa są znacznie wyższe, niż kwota przyznana zakwestionowaną decyzją. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy decyzję pierwszej instancji. Jako podstawę prawną decyzji SKO wskazało art. 7 pkt 5 i 9, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Odnośnie zawartych w odwołaniu zarzutów organ wskazał, że przyznając zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, organ orzeka w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że sam fakt spełnienia przez wnioskodawcę kryteriów ustawowych nie stanowi o automatycznym przyznaniu zasiłku celowego, czy też o przyznaniu zasiłku we wnioskowanej wysokości. Organ wskazał, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy, powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. SKO podkreśliło, że wniosek E. R. został uwzględniony przez organ pierwszej instancji w zakresie, w którym był w opinii tego organu uzasadniony, czyli w części dotyczącej pomocy finansowej na zakup leków i środków czystości. Ponadto osobną decyzją przyznane zostało świadczenie na zakup artykułów żywnościowych. Na powyższą decyzję E. R. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Skarżąca zarzuciła niezasadność zawartego w uzasadnieniu decyzji pierwszej instancji stwierdzenia o braku konieczności zakupu podręczników szkolnych, gdyż – jak podniosła – zakup podręczników odbywa się nie tylko na początku roku, poza tym we wniosku o przyznanie świadczenia zostało zaznaczone, że wniosek dotyczy podręczników na drugi semestr roku szkolnego. Skarżąca wskazała ponadto, że wysokość zasiłku przyznanego jej na zakup leków jest niewspółmierna do potrzeb. Podkreśliła, że jest osobą schorowaną i żyjącą w ubóstwie, niepracującą i samotnie wychowującą dziecko. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Jak stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 12269) rolą sądów administracyjnych jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta przeprowadzana jest pod kątem zgodności z prawem, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej i sprowadza się do oceny, czy organ administracji nie naruszył prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, według stanu faktycznego i prawnego, na dzień wydania zaskarżonej decyzji, nie wnikając przy tym w jej celowość i zasadność. Sąd nie opiera rozstrzygnięcia na kryteriach słuszności, czy sprawiedliwości społecznej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 czerwca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593) zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Stosownie natomiast do § 1 pkt 1b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (DZ. U. Nr 135, poz. 950) kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie ustalone zostało w wysokości nieprzekaraczającej 351 zł., w przypadku dwóch osób pozostających w rodzinie jest to zatem kwota 702 zł. Dochód z kolei, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej stanowi, zgodnie z art. 8 ust. 3, sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu – z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Istota zasiłku celowego sprowadza się do zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej osoby znajdującej się w sytuacji objętej kryteriami przyznania pomocy społecznej. Opiera się on na swoistej incydentalności i przyznawany jest w razie zaistnienia doraźnej potrzeby. Nie jest świadczeniem o ustalonej kwocie, ani też świadczeniem o charakterze stałym. Ocena potrzeby i konieczności przyznania pomocy finansowej w ramach zasiłku celowego należy do przyznającego go organu administracji, zasiłek celowy bowiem przyznawany jest na podstawie uznania administracyjnego organu. Powyższe oznacza, że spełnienie ustawowych kryteriów przyznawania świadczeń z pomocy społecznej nie implikuje automatycznego przyznania zasiłku. Organ bada zarówno kryteria dochodowe i sytuacyjne, a następnie obowiązany jest rozważyć, czy zgłoszona we wniosku potrzeba odpowiada celom ustawy, a także czy wniosek mieści się w możliwościach organu w ramach środków, którymi dysponuje. Swobodne uznanie nie oznacza jednak dowolności. Organ kierować się musi zarówno okolicznościami sprawy, jak i ogólnymi celami pomocy społecznej, a także własnymi możliwościami – biorąc pod uwagę dostępne środki finansowe, a także liczbę złożonych wniosków o przyznanie pomocy, zarówno w formie świadczeń pieniężnych, jak i niepieniężnych. Głównym założeniem pomocy społecznej jest – jak wynika z samej nazwy tej instytucji – pomoc osobom w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb. Istotna jest wobec czego ocena możliwości zaspokojenia tychże potrzeb we własnym zakresie przez wnioskodawcę, a także ocena szczególnych okoliczności warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, samotnie wychowującą dziecko, prowadzącą odrębne od pozostałych domowników gospodarstwo domowe i utrzymującą się ze świadczeń pomocy społecznej. Dochód rodziny wynosi 633 zł, zatem spełnione zostało kryterium dochodowe, wynoszące w omawianym przypadku 702 zł. Z uwagi na powyższe organ dokonał słusznej oceny, iż skarżąca należy do osób uprawnionych do otrzymania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, w związku z czym pozytywnie ustosunkowując się do znacznej części wniosku skarżącej, udzielił jej pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup lekarstw i środków czystości, a także – osobną decyzją – żywności. Swobodne uznanie, oprócz decyzji dotyczącej samego udzielenia pomocy finansowej, oznacza również określanie wysokości przyznanej pomocy. Organ musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, ale również interesy innych wnioskodawców, będących w podobnie trudnych sytuacjach materialnych. Organ dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, zmuszony jest do podziału pieniędzy, którymi dysponuje między wszystkie zasługujące na uwzględnienie wnioski. W związku z powyższym organ, przyznając świadczenie, przyznaje je w pewnych okolicznościach w wysokości niższej, niż wnioskowana. Jak już zatem powiedziano, zgodnie z ustawą o pomocy społecznej zarówno rodzaj, jak forma i rozmiar udzielonej pomocy muszą korelować z okolicznościami uzasadniającymi przyznanie świadczenia, a potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzja uznaniowa wydana w tym przedmiocie w razie złożenia skargi kontrolowana jest pod względem zgodności z prawem, ale już nie jej celowości. Kontrola w tym przypadku polega na ocenie, czy nie zostało w konkretnej sprawie przekroczone uznanie administracyjne i czy stanowisko organu zostało w sposób dostateczny uzasadnione. Kontrolując zaskarżoną decyzję w świetle powyższych okoliczności Sąd uznał, iż nie narusza ona prawa. Wydającemu zakwestionowane w skardze rozstrzygnięcie organowi, a także organowi pierwszej instancji trudno zarzucić dowolność. Decyzja zarówno pierwszej, jak i drugie instancji wydana została w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, a o przyznaniu zasiłku na określony cel i jednoczesnej odmowie przyznania świadczenia na cel inny zadecydowały możliwości organu, a także okoliczności obiektywne – wniosek o zakup podręczników szkolnych złożony na krótko przed zakończeniem roku szkolnego. Wskazać należy ponadto, że decyzje organów obu instancji zostały w dostateczny i przekonywujący sposób uzasadnione Z tego względu Sąd, na podstawie ustawy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku.