II SA/Bd 904/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Asesor WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Magdalena Gadecka po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi Andrzeja R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] 2005r. nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich oddala skargę Decyzją z dnia [...] 2005 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzje własną z dnia [...] 2003 r. o odmowie przyznania Andrzejowi R. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zebrany materiał dowodowy nie pozwala na potwierdzenie faktu, że skarżący był osoba represjonowaną, ani też, że zajmował się działalnością uznaną za działalność kombatancką. W szczególności zwrócił uwagę, iż ostateczną decyzją z dnia [...] 2005 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 16 maja 2005 r. o odmowie potwierdzenia, iż strona została poddana eksterminacji. Wspomnianą decyzją Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej wiąże zaś Kierownika Urzędu do Spraw Komendantów i Osób Represjonowanych. Organ wskazał ponadto, iż w Rozporządzeniu Prezesa Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie miejsc odosobnienie, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. z 2001 r., Nr 106, poz. 1154) wśród nazw kilkuset obozów, z którym wiąże się przyznanie uprawnień kombatanckich nie wymieniono obozów w Rywałdzie i w Kutnie. Organ podniósł również, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność służby w Szarych Szeregach. Na wyżej wspomnianą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Andrzej R. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W skardze podniósł, iż organ nie uznał wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 maja 2004 r., wydanego uprzednio w jego sprawie. Skarżący oświadczył również, że jako 6-letnie dziecko był więźniem obozu w Rywałdzie i podlegał stałej eksterminacji z rąk służb bezpieczeństwa hitlerowskiego. Po zlikwidowaniu obozu został zaś wraz z innymi więźniami skierowany do prac rolnych przez okres styczeń-marzec 1940 r. w gospodarstwie rolnym w Gołębiewie. Następnie w dniu 22.10.1940 r. został wyrzucony z domu rodzinnego i wysiedlony do Generalnej Guberni. Okres okupacji przeżył w Łowiczu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, iż zgodnie z wytycznymi wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego z dnia 6 maja 2004 r. przeprowadził postępowanie dotyczące ewentualnego odebrania skarżącego rodzicom w celu eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia. W dniu 16 maja 2005 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję odmawiającą potwierdzenia, że Andrzej R. został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji (wynarodowieniu), która to decyzja została następnie utrzymana w mocy decyzją Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z 8 lipca 2005 r.. W związku z tym, organ uznał, iż podnoszone przez skarżącego okoliczności nie stanowią represji w świetle art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371; z późn. zm.). Ponadto organ wskazał, iż osadzenie skarżącego w obozie pracy w Rywałdzie Królewskim stało się podstawą do przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87 poz. 395; z pózn. zm.). Pojęcie represji określone w wyżej wymienionej ustawie nie jest jednak tożsame z pojęciem represji określonym w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (cyt. na wstępie). Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, wśród wymienionych nazw obozów, z którymi związane jest przyznanie uprawnień kombatanckich, nie wymienia obozu w Rywałdzie Królewskim, ani w Kutnie. Ponadto zdaniem organu brak jest podstaw do uznania, że obóz w Rywałdzie był obozem karnym lub wychowawczym, na co wskazuje zapis w informatorze encyklopedycznym Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce – Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945" PWN Warszawa 1979 r., określający wspomniany obóz jako obóz pracy. Odnosząc się zaś do pobytu skarżącego w obozie przejściowym w Kutnie, organ wskazał, iż ze wspomnianego informatora, wynika, iż jedyny obóz przejściowy w tej miejscowości znajdował się na terenie magazynu tytoniowego, zaś skarżący twierdzi, iż było on w budynkach dworca kolejowego. Pobyt w miejscu wskazanym przez skarżącego mógł być, więc zdaniem organu pewnym zbiorem ludzi. Ponadto organ podkreślił, że nawet uznanie, iż skarżący faktycznie przebywał w obozie przejściowym w Kutnie nie stanowi ustawowego tytułu do przyznania uprawnień kombatanckich. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r.- prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. W związku z tym należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu, iż została ona wydana z naruszeniem prawa mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (cyt. powyżej). Wyżej wspomniana ustawa ściśle określa warunki nabycia uprawnień kombatanckich. Przesłanki te w przypadku skarżącego, który bezspornie przebywał w obozie pracy w Rywałdzie Królewskim określają przepisy art. 4 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (cyt. wyżej). Zgodnie zaś z ich treścią, przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Przy tym represjami w rozumieniu ustawy są między innymi okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a), w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b), a także w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c). Ponadto przepisy cytowanej ustawy stosuje się również do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia (art. 4 ust. 2). Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. (Dz.U. Nr 106, poz. 1154) w § 5 wyszczególnia inne miejsca odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b cytowanej ustawy. Są to przejściowe obozy policji bezpieczeństwa (obozy internowania), wychowawcze obozy pracy, karne obozy pracy, a także obozy typu "Polenlager" i obozy pracy przymusowej dla Żydów. Natomiast w § 6 określono inne miejsca odosobnienia, których dotyczy art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy. Należy w związku z tym wskazać, iż obóz pracy w Rywałdzie Królewskim oraz wspominany przez skarżącego obóz przejściowy w Kutnie nie figurują na liście miejsc odosobnienia zawartej w § 5 i 6 powyższego rozporządzenia. Tym samym pobyt w obozie pracy w Rywałdzie Królewskim ani w Kutnie nie mógł być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. W złożonym do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosku skarżący wskazał również, iż służył w Szarych Szeregach, jednakże nie udowodnił tego przedstawiając stosowne dokumenty. Również z zeznań świadków nie wynika, że faktycznie służył on w Szarych Szeregach. Poza tym w tym przypadku przeszkoda byłby wiek skarżącego, który miał wtedy dopiero 10 lat. Zatem skarżący nie wykazał, iż spełnia warunki określone w art. 1 ust. 2 pkt 3 pozwalające na przyznanie uprawnień kombatanckich. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż organ administracji nie zastosował się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 maja 2004 r. uprzednio wydanego w jego sprawie zaznaczyć należy, iż wspomniany wyrok uchylał decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z powodu naruszenia przepisów prawa materialnego oraz postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to zaś polegało na nie rozważeniu przez organ kwestii odnoszącej się do dyspozycji przepisu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art. 8 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy. Wyrok ten nie wskazywał, zatem jakie rozstrzygnięcie powinien wydać organ administracyjny, a jedynie, jakich ustaleń powinien dokonać organ przed wydaniem decyzji. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zgodnie z wskazaniami sądu administracyjnego przeprowadził dodatkowe postępowanie dotyczące ewentualnego odebrania skarżącego rodzicom w celu poddania eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia. Ponownie rozpatrując sprawę oparł się na decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 16 maja 2005 r., odmawiającej potwierdzenia, że Andrzej R. został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji (wynarodowieniu), utrzymanej następnie w mocy decyzją Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 8 lipca 2005 r.. W uzasadnieniach wyżej wymienionych decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej podkreślono, iż do spełnienia okoliczności określonych w art. 4 ust. 2 cyt. ustawy muszą zaistnieć rzeczywiste intencje i czynności o charakterze eksterminacyjnym. Pozbawienie rodziców możliwości sprawowania opieki nad dzieckiem nie jest tożsame z pojęciem odebrania rodzicom dziecka w celu poddania go eksterminacji. Eksterminacja ma na celu pozbawienie życia, a nie doprowadzenie do wykonywania pracy przymusowej. Ponadto Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wskazał, iż jeśli chodzi o wynarodowienie skarżącego, nie został on wywieziony i przekazany rodzinie niemieckiej, a przebywając w obozie pracy był odwiedzany przez matkę. Wynarodowienie w stosunku do dzieci oznaczało zaś niszczenie i pozbawienie poczucia przynależności do narodu polskiego oraz zacieranie pochodzenia, przejawiające się odbieraniem dziecka rodzinie i włączanie do rodziny niemieckiej z jednoczesną dyrektywą całkowitego zatarcia dawnych więzów i cech narodowych. W związku z tym Prezes Instytutu Pamięci Narodowej uznał, iż nie ma podstaw do uznania, iż skarżący został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia. Uwzględniając powyższe, stwierdzić należy, że skarżący nie spełnił warunków do przyznania uprawnień kombatanckich, Mimo niewątpliwie tragicznych zdarzeń, jakie stały się udziałem skarżącego, ustawodawca nie przewidział możliwości przyznania uprawnień kombatanckich dla osoby, która znalazła się w sytuacji skarżącego, a jedynie możliwość przyznania świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87 poz. 395; z pózn. zm.). Uznając, zatem iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) oddalił.