II SA/Bd 904/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak asesor WSA Katarzyna Korycka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...], na podstawie art. 23 w związku z art. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670 ze zm., zwanej w skrócie "u.p.o.u.a."): 1) uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz osoby uprawnionej K. M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. M. za okres od [...] października 2016 r. do [...] września 2017 r. w wysokości [...] zł za nienależnie pobrane, 2) ustanowił zwrot nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych w łącznej wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami wyliczonymi od [...] listopada 2016 r. do [...] czerwca 2020 r. w wysokości [...] zł, oraz dalszymi odsetkami od [...] czerwca 2020 r. do dnia spłaty należności. W uzasadnieniu Prezydent podniósł, że stosownie do art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. nienależnie pobrane świadczenia to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. W przedmiotowej sprawie natomiast decyzją z [...] marca 2020 r. [...] (wydaną w ramach wznowionego postępowania): - uchylono decyzję z [...] sierpnia 2016 r. nr [...], na mocy której przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. M., zmienioną decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w części dotyczącej wysokości przyznanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. M., - odmówiono przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. M. w okresie od [...] października 2016 r. do [...] września 2017 r. W odwołaniu A. M. (Skarżąca) podniosła, że organ nie powinien rozstrzygać sprawy, gdyż przed sądem administracyjnym toczy się postępowanie dotyczące prawidłowości przyznanego świadczenia. Powinno to stanowić podstawę do zawieszenia postępowania stosownie do art. 97 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (zwanego w skrócie "k.p.a.") jako tzw. kwestia prejudycjalna. Skarżąca zarzuciła również, że organ wadliwie wyliczył kwotę nienależnego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") w wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z [...] lipca 2020 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło zaskarżaną decyzję organu I instancji i orzekło merytorycznie o przedmiocie sprawy, tj.: 1) uznało świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz osoby uprawnionej K. M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. M. za okres od [...] października 2016 r. do [...] września 2017 r. w wysokości [...] zł za nienależnie pobrane, 2) ustanowiło obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od [...] listopada 2016 r. do dnia spłaty należności. Kolegium ustaliło, że na podstawie decyzji z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] K. M. reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego A. M. nabyła prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] października 2016 r. do [...] września 2017 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. wskazując w podstawie prawnej m.in. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. organ I instancji wznowił postępowanie w tej sprawie podając, iż wnioskodawczyni składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego do składu rodziny wpisała małoletnich K. i J. N., dla których pozostaje rodziną zastępczą. Decyzją z [...] marca 2020 r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania od podjętej w ramach wznowionego postępowania decyzji organu I instancji, Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji z dnia [...] stycznia 2020 r. i orzekło merytorycznie o uchyleniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] przyznającej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] października 2016 r. do [...] września 2017 r., zmienioną decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] oraz odmówiło przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] października 2016 r. do [...] września 2017 r. Kolegium wskazało, że w tej sytuacji zaszła określona w art. 2 pkt 7 lit c u.p.o.u.a. przesłanka uznania pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane. W obrocie prawnym pozostaje bowiem ostateczna decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej prawo do świadczenia alimentacyjnego i odmowie przyznania tego świadczenia we wskazanym okresie, wydana wskutek wznowienia postępowania. Jednocześnie Kolegium podniosło, że w wyniku weryfikacji kwoty nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego dokonało reformatoryjnego rozstrzygnięcia poprzez określenie prawidłowej wysokości nienależnie pobranego świadczenia w okresie świadczeniowym 2016/2017 (350 zł x 7 m-cy +500 zł x 4 m-ce + wypłata maj 2017 w kwocie 350 zł + wyrównanie 111,25 zł = 4911,29 zł). Zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności będące przesłanką zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W przypadku natomiast gdy wystąpi sytuacja uwzględnienia skargi na decyzję dotyczącą uchylenia prawa do świadczeń wydaną wskutek wznowienia postępowania – istnieje możliwość wznowienia postępowania zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. W skardze do sądu na decyzję Kolegium A. M. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 2 pkt 12 w związku z art. 23 u.p.o.u.a. W uzasadnieniu Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, że organ nie powinien rozstrzygać sprawy, gdyż przed sądem administracyjnym toczy się postępowanie dotyczące prawidłowości przyznanego świadczenia – co jest kwestią prejudycjalną. Ponadto Skarżąca podniosła, że przyznając świadczenie alimentacyjne organowi znana była okoliczność faktyczna, że jest rodziną zastępczą małoletnich K. i J. N.. Działający z upoważnienia Prezydenta [...] Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie we [...] wypłacał Skarżącej od 2007 r. pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania ww. dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej, a od 2016 r. – świadczenie wychowawcze. Ponadto Skarżąca jest pracownikiem Urzędu Miasta we [...] co oznacza, że organ posiadał wiadomości o jej sytuacji rodzinnej. Skarżąca zarzuciła ponadto, że w trybie wznowienia nie jest możliwe wydanie rozstrzygnięcia za okres, który już minął. Według Skarżącej, skoro K. i J. N. stanowią jej rodzinę zastępczą, to spełniają kryterium wymienione w art. 2 pkt 12 u.p.o.u.a. O tej okoliczności organ wiedział w dniu składania wniosku o świadczenie. Wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia jest zatem błędem organu, a nie wnioskodawczyni. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Ponadto Kolegium podniosło, że zarzuty dotyczące prawidłowości wydania decyzji o uchyleniu przyznanego świadczenia nie mogły być rozpatrzone w przedmiotowym postępowaniu. Zostały one podniesione także w odrębnej skardze Skarżącej na decyzję Kolegium z [...] marca 2020 r. nr [...]. Do zarzutów tych Kolegium odniosło się w odpowiedzi na tę skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Według art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacane bez podstawy prawnej lub rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. W przeciwieństwie do pozostałych przypadków nienależnie pobranego świadczenia, wymienionych w art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. w sytuacji określonej w art. 2 pkt 7 lic. c u.p.o.u.a. istotny jest jedynie czynnik obiektywny w postaci zaistnienia faktu wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli następnie stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 września 2020 r. sygn. I OSK 2373/18). Istotnym w niniejszej sprawie jest zatem tylko to, że w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą Skarżącej świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, a rozstrzygnięcie to (tj. decyzja Kolegium z [...] marca 2020 r. nr [...]) na dzień wydania zaskarżonej do tut. Sądu decyzji SKO z dnia [...] lipca 2020 r. było ostateczne. Podkreślić należy przy tym, że Sąd dokonuje kontroli legalności decyzji według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej do Sądu decyzji – w tym wypadku decyzji SKO z dnia z dnia [...] lipca 2020 r. Powołany przepis art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. stanowi samodzielną podstawę do uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane w sytuacji, gdy w sprawie wydano już decyzję uchylającą wydaną decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. W przedmiotowej sprawie nie mogą być zatem rozpatrywane zarzuty Skarżącej odnoszące się do kwestii prawidłowości decyzji wydanej w wyniku wznowienia postępowania, którą uchylono decyzję przyznającą Skarżącej świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Nie mogą mają zatem znaczenia dla wyniku sprawy podnoszone przez Skarżącą zarzuty odnośnie wiedzy organu o tym, że K. i J. N. stanowią jej rodzinę zastępczą. Słusznie także wskazało Kolegium, że w sprawie nie miał zastosowania art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pod pojęciem "zagadnienia wstępnego", o którym mowa w cytowanym przepisie rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji w danej sprawie jest niemożliwe. Innymi słowy - aby jakieś zagadnienie prawne mogło zostać zakwalifikowane jako zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. to od jego rozstrzygnięcia musi zależeć sama możliwość rozpatrzenia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lipca 2020 r. sygn. I OSK 2660/19). Jak wyżej wskazano – w przedmiotowej sprawie jedyną przesłanką wydania zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że w obrocie prawnym funkcjonuje wydana w wyniku wznowienia decyzja którą uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Tą decyzją w odniesieniu do Skarżącej jest decyzja Kolegium z [...] marca 2020 r. nr [...]. Dopóty, dopóki decyzja ta jest w obrocie prawnym – nie ma przeszkody do rozpatrzenia sprawy w oparciu o art. 23 oraz art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.u.a. Brak jest przepisu, z którego można by wywodzić, że aby rozpatrzeć sprawę w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia konieczne jest nie tylko istnienie w obrocie prawnym ostatecznej, wydanej w wyniku wznowienia postępowania decyzji która uchyla decyzję przyznającą świadczenie i odmawia prawa do świadczenia – ale że konieczne jest także, aby była to decyzja, co do której o jej zgodności z prawem wypowiedział się sąd administracyjny. Słusznie wskazuje w tym względzie Kolegium, że uchylenie przez sąd administracyjny decyzji Kolegium z [...] marca 2020 r. nr [...] będzie skutkowało możliwością wznowienia postępowania w niniejszej sprawie (zakończonej decyzją Kolegium z [...] lipca 2020 r. nr [...]) w oparciu o art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. to znaczy w oparciu o twierdzenie, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja z [...] lipca 2020 r. została wydana w oparciu o inną decyzję (tj. decyzję z [...] marca 2020 r. nr [...]), która zostało następnie uchylona przez sąd administracyjny. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), Sąd oddalił skargę. Jednocześnie należy wskazać, że na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.