II SA/Bd 909/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Asesor WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Justyna Straka po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 29 listopada 2006r. sprawy ze skargi Roberta T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] 2006 roku. Nr [...] w przedmiocie spłaty zasiłku stałego 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z [...] 2006 r. Nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją Burmistrza K. z dnia [...] 2006 r. nr [...] nie odstąpiono od żądania zwrotu od Roberta T. spłaty zasiłku stałego za okres od sierpnia 2005 r. do marca 2006 r. w kwocie 2.536,00 zł. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w następstwie wyroku Sądu Okręgowego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych w B. decyzją z dnia [...] 2006 r. przyznał Robertowi T. rentę socjalną od sierpnia 2005 r. Wartość wyrównania za okres wsteczny została pomniejszona o kwotę 2.536,00 zł tj. równowartość wypłaconych zasiłków stałych za okres od sierpnia 2005 r. do marca 2006 r., a kwotę pomniejszenia zwrócono Miejsko - Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w K., stosownie do zasad określonych wart. 99 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593). Zainteresowany, uznając swój przypadek za wyjątkowy, w rozumieniu art. 104 ust. 4, ustawy wystąpił do Kierownika MGOPS w K. o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty 2.536,00 zł. Dokonując oceny sytuacji bytowej, finansowej, rodzinnej i zdrowotnej organ uznał, że dowody zgromadzone w sprawie nie uzasadniają zastosowania art. 104 ust. 4 cyt. ustawy. Potrącenie spłaty renty przez ZUS nie stanowi dla zainteresowanego obciążenia finansowego, gdyż nie prowadzi do uszczuplenia środków finansowych, którymi zainteresowany dysponuje. Zasiłek stały został zastąpiony wyższą rentą socjalną. Nie można też uznać za przypadek szczególny deklarowanej przez zainteresowanego konieczności ponoszenia nakładów pieniężnych na prywatne leczenie. Świadczenia lecznicze zainteresowany mógł uzyskać we właściwej przychodni, bądź specjalistycznej jednostce publicznej służby zdrowia. W odwołaniu zainteresowany, powołując się na pismo Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, wniósł o odstąpienie od żądania zwrotu spłaty, którą MGOPS pobrał na poczet wypłaconych zasiłków stałych. Zdaniem odwołującego się MGOPS powinien zwrócić te środki do ZUS, by zostały one wypłacone jako renta. Poza tym odwołujący polemizował z ustaleniami o braku obciążenia finansowego w związku z potrąceniem, oceną sytuacji rodzinnej, stanu zdrowia i warunków leczenia. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] 2006 r., nr [...] utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję, podtrzymując w mocy argumentację zawartą w decyzji organu pierwszej instancji. W związku z pomniejszeniem wypłaty renty socjalnej przez ZUS, powstał obowiązek zwrotu kwoty pomniejszenia Miejsko - Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej. Zaniechanie zwrotu wypłaconego świadczenia doprowadziłoby do uzyskania przez odwołującego się świadczenia z dwóch źródeł na to samo schorzenie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zainteresowany podkreślił, że zwrócone przez ZUS świadczenie powinno być przyznane skarżącemu z uwagi na jego szczególną sytuację zdrowotną, rodzinną i finansową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, stwierdzając, że podstawę prawną żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń stanowi art. 98 ustawy o pomocy społecznej. Odstąpienie od zwrotu wypłaconego świadczenia spowodowałoby uzyskanie świadczenia z dwóch źródeł; zatem żądanie skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga została uwzględniona, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Nie może zatem wkraczać w uprawnienia organów administracji orzekając bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Sąd nie może także oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszeniu przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy. Oceniając zasadność decyzji w zakresie, w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności, stwierdzić należy, iż decyzja ta uchybia prawu. Należy jednak podkreślić, że uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nastąpiło na skutek uchybień stwierdzonych przez Sąd z urzędu, zgodnie bowiem z unormowaniem zawartym wart. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Punktem wyjścia dla należytego zrozumienia zasadności podjętego rozstrzygnięcia należy uczynić prawidłową interpretację przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z brzmieniem art. 37 ust. 4 cyt. ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i renty socjalnej, świadczenia pielęgnacyjnego lub dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania, zasiłek stały nie przysługuje. Oznacza to, że renta socjalna i zasiłek stały są świadczeniami wzajemnie wykluczającymi się. Potwierdza to regulacja zawarta wart. 99 ustawy o pomocy społecznej stanowiąc, że osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Dla porządku należy zaznaczyć, że definicja legalna renty zawarta wart. 6 pkt 13 cyt. ustawy, obejmuje też rentę socjalną. W rozpoznawanej sprawie kwota pomniejszenia została zwrócona do właściwego ośrodka pomocy społecznej. Przepisy ustawy nie przewidują, by osobie uprawnionej uprzednio do zasiłku stałego, a następnie renty socjalnej, przysługiwało roszczenie o wypłatę zwróconej przez ZUS kwoty pomniejszenia. Niezależnie od tego potrącona należność traci swój uprzedni charakter świadczenia w postaci zasiłku stałego. Organ nie ma też żadnego roszczenia wobec osoby uprawnionej. Z uwagi na bezpośredni wpływ wypłaconej należności na wysokość przyznanej renty socjalnej nie można też mówić o nienależnym świadczeniu wobec osoby uprzednio uprawnionej. Gdyby okazało się, że ZUS nie dokonał pomniejszenia renty, które następuje z mocy ustawy, wydaje się, że można byłoby wtedy rozważać możliwość żądania zwrotu nienależnie wypłaconego zasiłku, jakkolwiek wydaje się, że to rozwiązanie jest czysto teoretyczne, skoro przepisy w żadnym zakresie nie ograniczają czasowo ZUS - u w dokonaniu pomniejszenia wypłaconej renty. Organ tymczasem wydał decyzję o nie odstąpieniu od żądania zwrotu spłaty zasiłku stałego. Należy jednak zwrócić uwagę, że nie odstąpienie od żądania zwrotu oznacza istnienie prawa do żądania zwrotu. Organ nie wystąpił jednak z takim żądaniem, gdyż takie żądanie nie istnieje. Skoro organ nie zgłosił takiego żądania, gdyż ono nie istnieje, bezprzedmiotowe jest rozważanie okoliczności i przesłanek zawartych wart. 104 ust. 4 cyt. ustawy. Przepis ten stanowi, że należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami niniejszej ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Aby rozważać przesłanki zawarte w tym przepisie, musiałaby istnieć wobec skarżącego należność z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej z tytułu opłat lub z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Takie świadczenie nie istnieje, gdyż zostało skonsumowane w ramach ustalania wysokości należnej renty socjalnej a kontrola prawidłowości przyznania renty, w tym jej wysokości, odbywa się w ramach postępowania przed sądem powszechnym. Z tych względów stwierdzić należy, że zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzająca je decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.