II SA/Bd 914/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi I. O. na decyzję K.-P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. (PINB) nakazał I. O. (skarżącej) rozbiórkę samowolnie zrealizowanej rozbudowy wejścia do budynku mieszkalnego, usytuowanego na terenie działek nr ewid. [...]/3 oraz [...]/1, położonych przy ul. [...] w miejscowości S. gm. S. t.j.: ściany o długości około 3,50 m usytuowanej na działce nr ewid. [...]/1, równoległej do granicy pomiędzy działkami o nr [...]/1 i [...]/3 oraz ściany o długości 3,43 m będącej przedłużeniem ściany zewnętrznej budynku na działce nr ewid. [...]/3 wraz z zewnętrznym otworem drzwiowym łączącym wymienione ściany, usunięcie fundamentów tych ścian, podłogi likwidowanego pomieszczenia wraz z konstrukcją dachową nad tym pomieszczeniem. Z zakresu rozbiórki pozostała wyłączona ściana wspólna z częścią budynku użytkowanego przez właściciela działki nr ewid. [...]/1. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył dotychczasowy stan faktyczny. Na podstawie przedłożonej w sprawie dokumentacji organ stwierdził, iż przed podziałem geodezyjnym dokonanym w 2003 r. istniało wejście do budynku mieszkalnego jednorodzinnego w formie i wymiarach odmiennych od tych zastanych przez organ podczas inwentaryzacji porównawczej w 2012 r. W związku z przedmiotową rozbudową nastąpiło przekroczenie granic działki sąsiedniej – na działce nr ewid. [...]/1 zostało samowolnie zrealizowane pomieszczenie wejścia do budynku wraz z pomieszczeniem łazienki wykonane w 2006 r. Ściana wspólna, będąca pozostałością po pierwotnie zrealizowanym wejściu do budynku przed rokiem 2003 została wykorzystana do rozbudowy wejścia na działce nr [...]/1 poprzez jej wydłużenie o ok. 1,80 m i wykonanie pozostałych ścian przez ojca obecnej właścicielki działki nr [...]/1 (J. S.). Organ stwierdził, że ściana wspólna na granicy przedmiotowych działek będąca ścianą przedsionka – wejścia do budynku mieszkalnego jednorodzinnego przed jego podziałem geodezyjnym, została wykorzystana do dalszych samowolnie zrealizowanych rozbudów części budynku po jego podziale – przedłużenie tej ściany znajduje się na działce [...]/1 i jest elementem rozbudowanej części budynku na tej działce, której właścicielem jest J. S. i która jako inwestor wyraziła wolę legalizacji samowoli budowlanej na działce [...]/1 przedkładając wymagane dokumenty. Natomiast skarżąca nie doprecyzowała, w jaki sposób została dokonana rozbudowa wejścia do budynki na działce nr [...]/3, będącej jej własnością. Organ uznał, iż jako pierwsza powstała samowolnie rozbudowana część budynku będącego własnością J. S. i na podstawie przedłożonej dokumentacji technicznej stwierdził możliwość jej legalizacji. Skarżąca z kolei, jak podnosi organ, nie skorzystała z możliwości legalizacji nie przedkładając w ustalonym terminie wymaganych dokumentów. W związku z powyższym organ, na podstawie art. 48 ust. 4 ustawy Prawo budowlane orzekł jak w sentencji. Od powyższej decyzji odwołanie do [...] Wojewódzkiego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w B. (WINB) złożyła skarżąca. Oznajmiła w nim, iż nie wyraża zgody na pozostawienie ściany – przedłużenia ściany granicznej od pierwotnej – na działce nr [...]/1 ze względu na roszczenia finansowe wysuwane pod adresem skarżącej przez J. S. za zajęcie części działki, na które to zajęcie, jak podnosi skarżąca, właścicielka działki [...]/1 wyraziła zgodę przed rozpoczęciem rozbudowy. Skarżąca podkreśliła, że zamierza rozebrać przedmiotowy obiekt; że sporna ściana nie spełnia wymogów technicznych i jej pozostawienie będzie groziło katastrofą budowlaną; oraz że uznaje zarzut niedoprecyzowania wyjaśnień dotyczących samowoli budowlanej za bezpodstawny. Wniosła o wstrzymanie decyzji o rozbiórce. Decyzją z dnia [...] [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyczerpująco przedstawił dotychczasowy stan faktyczny oraz przytoczył brzmienie właściwych w sprawie przepisów. Organ potwierdził ustalenia dotyczące działek [...]/1 i [...]/3 oraz budynku na nich usytuowanego - fakt stwierdzonych rozbieżności w dokumentach do 2003 r. i inwentaryzacji geodezyjnej z 2012 r., przeprowadzonej w 2006 r. przez J. S. rozbudowy swojej części budynku mieszkalnego, przeprowadzonej przez skarżącą rozbudowy jej części budynku oraz powstałej w wyniku tych dwóch inwestycji ściany wspólnej składającej się ze ściany usytuowanej na granicy działek [...]/1 i [...]/3 będącej pozostałością po pierwotnie zrealizowanym wejściu do budynku przed rokiem 2003 i ściany znajdującej się na działce [...]/1 stanowiącej przedłużenie istniejącej ściany werandy (wejścia), która została wykorzystana do obu tych samowolnych rozbudów. Wobec tego, iż skarżąca nie wykonała nałożonych na nią przez PINB w toku postępowania legalizacyjnego obowiązków, organ pierwszej instancji prawidłowo orzekł o rozbiórce wskazanych elementów z wyłączeniem przedmiotowej ściany wspólnej. WINB wyjaśnił także, że charakter tej ściany i możliwości pozostawienia jej jako ściany zewnętrznej jest przedmiotem odrębnego postępowania organu pierwszej instancji, oraz że kwestia roszczeń cywilnoprawnych kierowanych do skarżącej nie mieści się we właściwości organów nadzoru budowlanego. Na powyższą decyzję, pismem z dnia 23 lipca 2014 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. złożyła skarżąca. Wniosła o uchylenie decyzji organów I i II instancji w całości; zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych; przywrócenie całego budynku do stanu pierwotnego według pozwolenia dla R. N. (ojca skarżącej) z dnia 8 maja 1959 r. z zachowaniem przepisów prawa budowlanego; łączne rozpatrywanie samowolnych budów na granicy działek; oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, iż zarówno PINB jak i WINB w sposób niewłaściwy wyłączył z prowadzonego postępowania zagadnienie samowoli budowlanej J. S. i objął je odrębnym postępowaniem. Jak wskazuje skarżąca, samowolna budowlana została zrealizowana na wspólnej granicy pomiędzy przedmiotowymi działkami – sposób fundamentowania ściany, co do której toczy się odrębne postępowanie został zrealizowany z przekroczeniem granicy ww. działek. Jak podnosi skarżąca, wykonanie rozbiórki części budynku na jej działce z zachowaniem ściany wspólnej uniemożliwi skarżącej korzystanie z budynku i ograniczy jednostronnie możliwość przyszłej legalnej rozbudowy celem przywrócenia jego funkcji mieszkalnej. W jej ocenie, przywrócenie do stanu pierwotnego powinno uwzględniać stan budynku, w którym istniało okno, nielegalnie zamurowane. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 48 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2013 r. poz. 1409 ze zm.). Przepis ten stanowi, że właściwy organ nakazuje, z zastrzeżeniem ust. 2, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego, lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę( ust. 1). W przypadku niespełnienia w wyznaczonym terminie obowiązków, o których mowa w ust. 3, stosuje się przepis ust. 1 ( ust. 4). Przepis zaś ust. 2 przewiduje podjęcie czynności zmierzających do zalegalizowania dokonanej samowoli pod określonymi w nim warunkami. Prowadząc postępowanie w sprawie samowoli budowlanej zadaniem organów nadzoru budowlanego było zatem ustalenie, jakie prace budowlane zostały wykonane oraz zakwalifikowanie ich z punktu widzenia ustawowych definicji zawartych w art. 3 Prawa budowlanego, a następnie stwierdzenie, jakimi działaniami winny one być poprzedzone (art. 28-30 Prawa budowlanego) i w końcu ustalenie, czy inwestor te wymogi spełnił. W niniejszej sprawie niewątpliwie doszło do samowoli budowlanej. Z protokołu oględzin obiektu budowlanego dokonanych w dniu wynika jednoznacznie, że stwierdzono rozbudowę budynku mieszkalnego należącego do skarżącej. Ustalenia te są bezsporne i potwierdza je znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja fotograficzna. Bez wątpienia inwestor nie legitymował się ostateczną decyzją o pozwoleniu na budowę, co potwierdzone zostało również w protokole z oględzin. Organ zasadnie przyjął, iż przypadku robót wykonanych przez skarżącego doszło do rozbudowy wejścia do budynku mieszkalnego. To, że na sąsiedniej działce również powstał obiekt w ramach samowoli budowlanej w nie zmienia prawidłowości oceny dokonanej przez organ. W tych okolicznościach organ prawidłowo przyjął, że zrealizowane roboty objęte są hipotezą art. 48 ustawy, a więc wymagały uzyskania pozwolenia na budowę, a skarżący nie legitymował się takim pozwoleniem. W celu ustalenia możliwości legalizacji, postanowieniem Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] wstrzymano prowadzenie robót budowlanych przy budynku mieszkalnym i wezwano skarżącą do przedłożenia wymaganych prawem dokumentów niezbędnych do zalegalizowania budowy dokumentów w tym m.in. zaświadczenia o zgodności budowy z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Brak planu miejscowego nie niweczył możliwości oceny, czy zachodzą warunki do legalizacji, gdyż alternatywnie zobowiązano stronę do przedłożenia decyzji o warunkach zabudowy. Skarżąca jednakże nie wykazaał woli uczestnictwa w procesie legalizacyjnym ignorując obowiązki nałożone powyższym postanowieniem. W takiej sytuacji PINB mając na uwadze treść art. 48 ust. 4 Prawa budowlanego nie mógł wydać innego rozstrzygnięcia oprócz nakazu rozbiórki obiektu budowlanego, co prawidłowo uczynił decyzją z dnia [...]. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych oraz stanowiska doktryny, zapadła w trybie art. 48 Prawa budowlanego decyzja o nakazie rozbiórki ma charakter związany. Cytowany przepis zobowiązuje właściwy organ do nakazania w drodze decyzji, rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, bądź też pomimo wniesienia sprzeciwu przez właściwy organ. Tym samym należy stwierdzić, że w sprawie nakazania rozbiórki obiektu budowlanego orzeczonej na podstawie art. 48 Prawa budowlanego nie ma miejsca na uznanie administracyjne. (por. wyrok WSA w Gliwicach z 4 października 2007 r. II SA/Gl 261/07). Naruszającego prawo obciąża ryzyko skutków w postaci przywrócenia stanu poprzedniego, czyli stanu poprzedzającego naruszenie prawa. Osoba dopuszczająca się naruszenia ustanowionych wymagań musi liczyć się z tym, że Państwo nie będzie respektować bezprawnych faktów dokonanych i legalizować naruszeń prawa, ale skutecznie wymusi restytucję stanu zgodnego z prawem. Odnosząc się zaś do argumentu skarżącej dotyczącego konieczności nakazania rozbiórki również ściany stanowiącej część budynku sąsiedniego zauważyć należy, że możliwe jest nakazanie rozbiórki części budynku wyłącznie w przypadku, gdy pozwalają na to przepisy prawa i uwarunkowania techniczne, które dopuszczają dokonanie rozbiórki bez zagrożenia bezpieczeństwa pozostałej części obiektu budowlanego (por. wyrok WSA w Warszawie z 18.06.2004 r. w sprawie o sygn. akt IV SA 35/03, opubl., LEX nr 158971). Należy bowiem podkreślić, że decyzja niewykonalna zarówno w sensie prawnym, jak i technicznym powoduje, że jest ona dotknięta wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 5 kpa. W tych okolicznościach nie ma podstaw do uwzględnienia stanowiska skarżącej o konieczności orzeczenia rozbiórki także części ściany o długości ok. 3,45m, która stanowi element konstrukcyjny budynku sąsiedniego, należącego do uczestniczki J. S. Wskazać bowiem należy, że część tej wspólnej ściany o długości ok.1,60m pobudowana została legalnie, bo na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę wydanej 8.05.1959r, co implikuje uznanie, że brak jest podstawy prawnej do objęcia nakazem rozbiórki również tego fragmentu spornej ściany. Ze stanu faktycznego sprawy wynika nadto, że PINB prowadzi odrębne postępowanie co do samowoli budowlanej polegającej na rozbudowie budynku mieszkalnego o przedsionek i łazienkę na działce nr [...]/1 należącej do J. S. Sprawa ta jest jednakże odrębna podmiotowo i przedmiotowo, dotyczy bowiem odrębnie zrealizowanych inwestycji przez niezależne od siebie podmioty. Brak jest w tej sytuacji powiązania tych dwóch spraw zarówno w sensie podmiotowym jak i przedmiotowym. Bez wątpienia element tej spornej ściany, której rozbiórki domaga się skarżąca stanowi techniczną i funkcjonalną całość z obiektem należącym do J. S., która w ramach odrębnego postępowania może przecież doprowadzić do legalizacji samowoli poprzez zastosowanie się do nakazów wykonania określonych przez organ obowiązków. Dlatego też nie jest uzasadnione żądanie skarżącej objęcia nakazem rozbiórki w przedmiotowym postępowaniu tej części ściany sąsiedniej (o długości ok.1,80m), która znajduje się na działce nr [...]/1 należącej do J. S. i która jako element konstrukcyjny rozbudowanej części może być objęta decyzją legalizacyjną. Działanie tej inwestorki spowodowało bowiem, że na działce nr [...]/1 powstała nowa część obiektu budowlanego, nawet jeżeli do jej budowy wykorzystano niektóre elementy wcześniej istniejącego obiektu. W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skarżącej organy nadzoru budowlanego dokonały wystarczających ustaleń faktycznych i zebrały dostateczny materiał dowodowy pozwalający na stwierdzenie powstawania samowoli budowlanej i charakteru dokonanych robót budowlanych. Jak wskazano wyżej dokonane ustalenia znajdują potwierdzenie m. in. w protokołach z kontroli oraz załączonej do nich dokumentacji fotograficznej. Na koniec wyjaśnić należy, że postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 1.04. 2015 r. Sąd oddalił wniosek skarżącej o zawieszenie postępowania sądowego, gdyż zgodnie z treścią art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. może to zrobić z urzędu jeżeli rozstrzygniecie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka jak w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie występuje. Jako to bowiem już wcześniej wskazano, postępowanie związane z samowolnym rozbudowaniem przez skarżącą wejścia do budynku mieszkalnego na działce nr [...]/1 i [...]/3 jest autonomicznym postępowaniem od prowadzonego przez PINB w B. postępowania dotyczącego legalności wykonanej przez J. S. rozbudowy części budynku. Dlatego też sprawa legalizacji samowoli budowlanej, która zaistniała na nieruchomości należącej do J. S. nie pozostaje w bezpośrednim związku z przedmiotem badania w niniejszym postępowaniu sądowym. Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.