II SA/Bd 925/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi R. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania R. R. (dalej określany jako skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], na podstawie art. 2 pkt 9, art. 5 ust. 3, ust. 3a, art. 8b oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej powoływana jako K.p.a.) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją uznano skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z akt wynika, że skarżący nie wywiązał się przez okres ostatnich 6 miesięcy, w każdym miesiącu, ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej, niż 50 % bieżąco ustalonych alimentów. Dalej organ odwoławczy wskazał, że zasady postępowania wobec dłużnika alimentacyjnego uregulowane zostały w przepisach art. 3-5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 4 ust. 1 cyt. ustawy, organ właściwy dłużnika, po otrzymaniu od organu właściwego wierzyciela stosownego wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5 przywołanej regulacji (wniosku o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego), dokonuje w tym zakresie oceny jego sytuacji materialnej, zdrowotnej, rodzinnej i zawodowej, ustalanej w ramach wywiadu alimentacyjnego oraz złożonego przezeń oświadczenia majątkowego. W przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 ustawy, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmawia złożenia oświadczenia majątkowego lub zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, lub też bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmawia przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ obowiązany jest wszcząć postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przed wydaniem takiej decyzji organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a ustawy. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się, jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej, niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z pism Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z [...].08.2018 r. oraz z [...].09.2018 r. wynika, że skarżący posiada zadłużenie z tytułu niepłacenia alimentów na rzecz dzieci. Pismem z [...].02.2019 r. organ I instancji wezwał skarżącego do stawiennictwa w wyznaczonym 14-dniowym terminie w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. W treści ww. pisma skarżący został pouczony, że brak kontaktu w wyznaczonym terminie zostanie potraktowany jako uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, to zaś oznacza, że organ będzie uprawniony do złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 K.k. Ww. pismo zostało doręczone skarżącemu [...] marca 2019 r. Z akt sprawy wynika, że organ nie miał możliwości przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, gdyż pomimo doręczenia wezwania skarżący nie nawiązał kontaktu z organem. Dlatego pismem z [...].06.2019 r. został on zawiadomiony o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Skarżący złożył oświadczenie majątkowe oraz umożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego [...].07.2019 r., tj. po wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie uznania ww. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Na podstawie zaświadczenia komornika sądowego z [...].07.2019 r. ustalono, że skarżący nie spełnia wymogu określonego w art. 5 ust. 3a ustawy, gdyż w okresie od grudnia 2018 r. do maja 2019 r. spłata zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów nastąpiła jedynie w miesiącach: lutym, marcu i kwietniu 2019 r. Pod treścią odwołania skarżący złożył oświadczenie, że wpłatę z [...].07.2019 r. przekazuje na dopłatę do kwot przekazanych w miesiącach od lutego do lipca 2019 r. Zaistnienie przesłanek pozytywnych, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przy nie stwierdzeniu wystąpienia przesłanki negatywnej z art. 5 ust. 3a ustawy, oznacza konieczność wydania decyzji uznającej stronę za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od alimentacji (por. wyrok WSA w Warszawie z 17.01.2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1463/18). Zaznaczenie przez ustawodawcę w przepisie, że alimenty mają być płacone w każdym miesiącu, wynika z charakteru tego zobowiązania pieniężnego, bowiem zaspakajanie potrzeb osoby alimentowanej, w tym przypadku - dzieci, musi następować na bieżąco, codziennie, nie zaś - od czasu do czasu, sporadycznie (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 7.11.2017 r., sygn. akt II SA Bd 538/17). Skargę na powyższą decyzję złożył R. R., w uzasadnieniu której wskazał, że nie mógł się udać na wywiad w wyznaczonym terminie, ponieważ był w pracy i udał się na niego w innym terminie. W jego ocenie nie zaszły przesłanki wskazane w art. 5 ust.3 cyt. ustawy, czyli odmowa przeprowadzenia wywiadu i odmowa złożenia oświadczenia majątkowego. Pracuje zarobkowo, jest jedynym żywicielem rodziny, a sankcja w postaci zabrania prawa jazdy nie dość, że pozbawi go możliwości wykonywania pracy, to jeszcze wpłynie w sposób znaczny na sytuację finansową jego rodziny i dzieci, które do tej pory alimenty otrzymywały. Ponadto, w jego ocenie, egzekucja jest skuteczna. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się, jeżeli w okresie ostatnich 6 miesięcy w drodze egzekucji wpływałyby kwoty nie niższej wysokości niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Organ wydając decyzję nie uwzględnił jego sytuacji rodzinnej pomimo przeprowadzonego wywiadu, kierował się jedynie kwotami nie przekraczającymi 50% wymaganych wpłat, które w konsekwencji zostały uregulowane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W przedmiotowej sprawie organ zarzucił skarżącemu, że uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego oraz nie przedłożył oświadczenia majątkowego. Jak wynika z akt sprawy, pismem z [...].02.2019 r. organ I instancji wezwał skarżącego do stawienia się w terminie 14 dni celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Równocześnie organ pouczył w ww. piśmie, że "(...) brak kontaktu w wyznaczonym terminie zostanie potraktowany jako uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy (...). Oznacza to, że Prezydent Miasta w takim przypadku uprawniony jest do złożenia wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 06.06.1997 r. Kodeksu Karnego (...)". Z powyższego wynika, że skarżący nie został pouczony o wszystkich możliwych skutkach uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, a w szczególności o treści art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Więcej, został nawet w tym zakresie wprowadzony w błąd, ponieważ organ powołując się na treść cyt. przepisu stwierdził, że niedostosowanie się przez skarżącego do treści wezwania skutkować będzie złożeniem wniosku o ściganie go za przestępstwo przewidziane w art. 209 § 1 K.k., czego art. 5 ust. 3 ustawy nie przewiduje. Zgodnie z art. 9 K.p.a., "Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek". Tymczasem w przedmiotowej sprawie organ zaniechał pouczenia skarżącego o skutkach jego niestawiennictwa polegających na możliwości wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Tym samym skarżący nie zdawał sobie sprawy z konsekwencji swego zaniechania i nie może ponosić negatywnych konsekwencji braku prawidłowego pouczenia go przez organ. Powyższe wskazuje na naruszenie przez organ art. 9 K.p.a., a także art. 8 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Niewątpliwie działania organu w przedmiotowej sprawie nie można uznać za budzące zaufanie do władzy publicznej, skoro brak prawidłowego pouczenia mógł spowodować po stronie skarżącego przekonanie, że oprócz złożenia wniosku o ściganie brak jego stawiennictwa nie spowoduje innych niekorzystnych dla niego konsekwencji. Nie bez znaczenia dla sprawy jest również to, że skarżący niezwłocznie po zawiadomieniu go o wszczęciu postępowania w sprawie uznania go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych umożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i złożył oświadczenie majątkowe. Należy domniemywać, że prawidłowe pouczenie go w wezwaniu z [...].02.2019 r. spowodowałoby takie same jego zachowanie. Mając na uwadze powyższe należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) orzec jak w sentencji, przyjmując że doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 9 i art. 8 § 1 K.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Nie były natomiast zasadne zarzuty skargi. Skarżący jedynie gołosłownie twierdzi, że w okresie 14 dni nie mógł stawić się w urzędzie, ponieważ w tym czasie pracował. Niewątpliwie okres 2 tygodni jest wystarczającym okresem na takie zorganizowanie czasu pracy, aby było możliwe stawiennictwo na wezwanie organu. Ponadto, wbrew twierdzeniom skarżącego, zebrany materiał dowodowy, w szczególności informacje od komornika sądowego, świadczy o tym, że przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, zatem nie było możliwe zastosowanie przepisu art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co jednak w świetle wcześniejszych rozważań Sądu nie ma znaczenia dla oceny zaskarżonej decyzji.