II SA/Bd 928/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA: Wiesław Czerwiński (spr.) Sędzia WSA: Wojciech Jarzembski Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Magdalena Gadecka po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2004 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. II SA/Bd 928/04 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] 2002 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] 2001 r. o odmowie przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano m.in., że wniosek skarżącego był rozpatrywany na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Przepis ten stanowi, że za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945 r. Podniesiono, że świadkowie wskazani przez skarżącego nie potwierdzili jego służby w organizacji ruchu oporu, lecz wyłącznie stwierdzili, że S. K. współpracował z Batalionami Chłopskimi. Współpraca ta miała polegać na wynoszeniu z magazyny niemieckiego środków wybuchowych dla oddziału partyzanckiego. Wnioskodawca nie potrafił określić, czy środki wybuchowe wynosił dla Batalionów Chłopskich czy dla Armii Krajowej. Świadkowie nie przedstawili dowodów potwierdzających ich własną działalność w Btalionach Chłopskich lub innej organizacji ruchu oporu. Nie uprawdopodobnili w inny sposób aby brali bezpośredni udział w opisanych wydarzeniach. Urząd odmówił tym oświadczeniom wiarygodności. Wskazano, że S. K. nie wchodził w skład batalionów Chłopskich lub Armii Krajowej i nie pełnił służby w organizacji, lecz doraźnie współpracował z organizacją. Współpraca ta nie może być podstawą przyznania uprawnień kombatanckich. Decyzja ta stała się ostateczną. W październiku 2003 r. Związek Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych Zarząd Okręgowy w T. przesłał do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek S. K. o przyznanie uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] 2003 r. nr [...], na podstawie art. 154 §l K.p.a. i art. 22 ust. l w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24.1.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] 2001 r. nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wskazano na wymogi art. 154 § 1 K.p.a. w myśl którego decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. O ile przesłanka ostateczności decyzji jest spełniona, to w zakresie drugiej przesłanki strona nie wykazała, by za uchyleniem przedmiotowej decyzji przemawiał interes społeczny albo też jej słuszny interes. Decyzja ta była zgodna z obowiązującym prawem. Stanowisko to Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał w decyzji zapadłej po ponownym rozpoznaniu sprawy. W decyzji z dnia [...] 2004 r. nr [...] wskazał, że słuszny interes strony, o jakim mowa w art. 154 § 1 Kpa., nie może sprowadzać się do obchodzenia innych przepisów prawa, tj. w niniejszej sprawie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach ... Organy administracji publicznej obowiązane są działać na podstawie przepisów prawa i w sytuacji stwierdzenia braku podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich obowiązane są do podjęcia decyzji o odmowie ich przyznania. Powołano się na obowiązujące uregulowania organizacyjne Batalionów Chłopskich z których wynika, że 13 letnie dziecko, jakim był skarżący nie mógł składać przysięgi i być członkiem podziemnej organizacji wojskowej. W ocenie Kierownika Urzędu skarżący nie wchodził w skład Batalionów Chłopskich i nie pełnił służby w organizacji, lecz co najwyżej współpracował z organizacją. Współpraca z organizacją nie może być podstawą przyznania uprawnień kombatanckich. Współpraca z Batalionami Chłopskimi nie może być utożsamiana z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w rozumieniu przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. pełnienie służby w ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób zorganizowany systematycznej działalności skierowanej przeciwko okupantowi. W zasadniczej postaci było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową. Mogło sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych, np. zaopatrzeniowych, zawsze jednak było uzależnione od przynależności do określonej formacji Skargę na powyższą decyzję złożył S. K. wnosząc o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów z dnia [...] 2001 r. o odmowie przyznania mu uprawnień kombatanckich, o uchylenie decyzji z dnia [...] 2003 r. i decyzji z dnia [...] 2004 r. W uzasadnieniu wskazał, że obracał się w środowisku partyzanckim - ZWZ, AK, a szczególnie w Batalionach Chłopskich do której to organizacji wstąpił. Był zaprzysiężony i miał pseudonim "B.". Przy przyjmowaniu do organizacji konspiracyjnych było stosowane kryterium wieku 16 - 18 lat, ale były też wyjątki. Trzeba rozgraniczyć działalność konspiracyjną w organizacjach AK, B.Ch. czy też NSZ oraz działalność, która była w oddziałach zbrojnych danej organizacji. Skarżący stwierdza, że był w tej pierwszej grupie, gdzie obowiązywała go konspiracja, współpraca i wykonywanie poleceń i rozkazów przełożonych. Pracując w składach amunicji wykradał ją i przekazywał do Batalionów Chłopskich. Przy okazji był także roznosicielem prasy, rozkazów jako łącznik między organizacjami niepodległościowymi i taka działalność jest działalnością kombatancką, ponieważ narażał swoje życie dla celów konspiracji. Mylące jest stwierdzenie, że pomaganie partyzantom nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich.. Przez odmowę przyznania uprawnień kombatanckich naruszony został interes osobisty, moralny i materialny skarżącego. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł i jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Sprawa skarżącego została ostatecznie rozstrzygnięta decyzją z dnia 23 lipca 2002 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Jest to decyzja zapadła w administracyjnym toku instancji i posiada walor ostateczności. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Zaskarżona decyzja zapadła w wyniku odwołania (wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy) od decyzji z dnia [...] 2003 r., która została podjęta na podstawie art. 154 § 1 K.p.a. i art. 22 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24.1.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. nr 42, poz. 371 ze zm.). Przepis art. 154 K.p.a przewiduje możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa. Decyzja taka może zapaść wtedy, gdy przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zasadniczym kryterium zmiany decyzji ostatecznej jest zatem kryterium interesu społecznego lub "słusznego interesu strony". Sprawę należało zatem rozpatrywać w tych kategoriach, a nie ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, ponieważ postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Zmiana lub uchylenie decyzji w trybie art. 154 i 155 K.p.a. dotyczy decyzji niewadliwych. Eliminowaniu wad procesowych ostatecznych decyzji administracyjnych służy instytucja wznowienia postępowania, a eliminowaniu wad związanych ze stosowaniem prawa materialnego instytucja stwierdzenia nieważności (z wyjątkiem punktu 2 art. 156 K.p.a. który dotyczy także prawa procesowego). Dopuszczalność zatem rozważań merytorycznych należy rozpatrywać w kategoriach "słusznego interesu strony", bo jest to kryterium zmiany lub uchylenia decyzji w trybie art. 154 K.p.a. W interesie strony leży to, aby podstawę ustaleń faktycznych stanowiły dowody odpowiadające prawdzie. jeżeli jednak ujawnią się nowe dowody, nie znane w sprawie to będzie to podstawą wznowienia postępowania. Sąd podziela pogląd Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, że słuszny interes strony nie może się sprowadzać do obchodzenia innych przepisów prawa, to jest w niniejszej sprawie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz innych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W świetle materiałów dowodowych sprawy należy podzielić pogląd, że skarżący nie wchodził w skład Batalionów Chłopskich, a co najwyżej współpracował z organizacją. Twierdzenie zawarte w skardze o przynależności do tej organizacji nie znajduje potwierdzenia w materiałach dowodowych. Przeciwko przynależności do Batalionów Chłopskich przemawiają względy formalne - obowiązujące uregulowania nie pozwalały na przyjmowanie do organizacji 13-letnich dzieci. Poglądu tego nie zmienia fakt, że w Powstaniu Warszawskim brały udział osoby w tym wieku. Art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z 24.1.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego wskazuje, że za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. W przepisie tym mowa jest o "pełnieniu służby" i dlatego należy podzielić pogląd zawarty w zaskarżonej decyzji, że pełnienie służby w ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób zorganizowany systematycznej działalności skierowanej przeciwko okupantowi. Sąd podziela pogląd, że między uczestnikiem ruchu oporu a osobą działającą na rzecz ruchu oporu istnieje zasadnicza różnica. Wniosek zawarty w zaskarżonej decyzji, a sprowadzający się do stwierdzenia, że w stosunku do skarżącego nie ma zastosowania przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 cytowanej ustawy w ocenie Sądu prawa nie narusza. Jest on oparty na całokształcie zebranego materiału dowodowego, należycie ocenionego, i jest przekonywujący. Uzasadnia to, na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalenie skargi.