II SA/Bd 928/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz po rozpoznaniu w dniu 25 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym na posiedzeniu niejawnym wniosku G. P. i S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi G. P. i S. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia nieruchomości postanawia oddalić wniosek. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący oświadczyli, że posiadają nieruchomość rolną o powierzchni [...] w miejscowości D. Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia wniosku złożonego na formularzu PPF wskazali, że osiągają dochód miesięczny w wysokości [...] netto z emerytury S. P. oraz w wysokości [...] zł netto z emerytury G. P., a ponadto [...] zł z tytułu umowy najmu. Jednocześnie wskazali na miesięczne wydatki, obejmujące opłatę za mieszkanie [...], energię [...], wodę [...], kablówkę [...], czynsz [...], a także ratę kredytu hipotecznego w wysokości [...] zł. Postanowieniem z dnia 21 maja 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek G. P. i S. P. o przyznanie prawa pomocy, w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia nieruchomości. Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem skarżący złożyli sprzeciw. W uzasadnieniu podnieśli, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, gdyż dysponują skromnym dochodem i nie posiadają oszczędności. Podali, że ich środki finansowe pochłaniane są przez kredyt hipoteczny, opłaty oraz bieżące wydatki (żywność, odzież, obuwie, środki czystości). Oświadczyli, że nie posiadają innych dochodów oraz nie korzystają z innych świadczeń. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżących zakresie. W dniu 5 sierpnia 2013 r. skarżący ponownie wnieśli o przyznanie prawa pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy ponownie oddalił wniosek skarżących o przyznanie im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 17 sierpnia 2013 r. skarżący wnieśli sprzeciw domagając się jego uwzględnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270, dalej ustawa p.p.s.a.). Przepis art. 245 ustawy p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu podkreślić, że analizowany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym wnioskiem strony w tym zakresie. Podkreślenia również wymaga fakt, że postanowienia odmawiające przyznania skarżącym prawa pomocy z uzasadnieniem zapadły w szeregu innych spraw. Odnosząc się do wniosku skarżących ponownie należy przypomnieć, że przyznanie przez Sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym jest uzasadnione sytuacją majątkową strony żyjącej w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Prawo dostępu do sądu, realizacją którego jest m.in. prawo pomocy jest jednym z podstawowych wolności człowieka stanowiąc gwarancję demokratycznego państwa prawnego. W obecnym ustroju politycznym regulację oraz procedury ochrony wolności i praw człowieka określa Konstytucja RP. Postanowienia ustawy zasadniczej prawo do sądu klasyfikują wśród praw osobistych, jednocześnie postrzegają je jako środek służący dochodzeniu określonych praw. Treść podmiotowego prawa do sądu obejmuje prawo dostępu do sądu, prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury i prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy. Funkcją prawa jest zapewnienie każdemu prawnie skutecznej możliwości zwrócenia się do organu sądowego o rozpoznanie sprawy i wydanie orzeczenia zgodnie z treścią prawa materialnego. Konstytucyjna podstawa prawa do sądu zapisana została w art. 45 ust 1 Konstytucji RP i uzupełnienie znajduje w szeregu dalszych unormowań (art. 77 ust. 2, art. 176 - art. 178). Istnienie określonego prawa podmiotowego skutkuje zawsze możliwością korzystania z tego uprawnienia w sposób niewłaściwy, co realizuje się w instytucji nadużycia prawa. Nadużycie prawa ma miejsce wówczas, gdy, podmiot, któremu przysługuje dane prawo realizuje je, ale nie po to, by osiągnąć cel, któremu prawo to służy, lecz dla innych powodów, które nie zasługują na prawną ochronę. Osoba uprawniona realizuje swoje uprawnienie w sposób sprzeczny z ogólnie przyjętymi zasadami moralności publicznej. Nadużywanie własnego prawa stanowi jedynie pozór wykonywania prawa i jest zachowaniem bezprawnym. Zgodzić się należy z poglądem zaprezentowanym przez H. Doleckiego, iż "przyznanie daleko idących uprawnień do korzystania z drogi sądowej stwarza możliwości zaistnienia sytuacji, w których prawo to może być wykorzystywane niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony praw jednostki, lecz wyłącznie w celu szykanowania innej osoby, co stanowi nadużycie prawa" (zob. H. Dolecki, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005. Nadużycie prawa do sądu, Warszawa 2005 s.135). Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt niniejszej sprawy, będącej jedną z kilkunastu spraw, Sąd, uwzględniając znaną mu z urzędu okoliczność zainicjowania przez skarżących szeregu postępowań, w których złożyli oni wnioski o prawo pomocy, rozważył w pierwszej kolejności, czy wnioskujący o pomoc nie nadużyli tego prawa. Sąd pragnie podkreślić, że samo wnoszenie dużej ilości skarg nie oznacza, że strona nadużywa prawa do sądu albowiem nie można przy dokonywaniu takiej oceny abstrahować od charakteru tych spraw, przy czym nie chodzi o dokonywanie jakiejkolwiek oceny ich zasadności merytorycznej, ale o rodzaj zaskarżonych orzeczeń. Podmiot, który ma rozległe interesy i chroniąc je realizuje swoje prawo do sądu inicjując szereg postępowań, nie narazi się na ocenę, że takim działaniem nadużywa swego prawa. Jest to bowiem adekwatne do sytuacji, w jakiej się znajduje. Tymczasem postępowania sądowe zainicjowane skargami skarżących dotyczą rozstrzygnięć organów o charakterze procesowym, stanowiącym cel sam w sobie. Cechą charakterystyczną wszystkich składanych skarg jest towarzyszący im wniosek o prawo pomocy, w tym o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Skarżący zainicjowali wiele spraw w krótkim okresie czasu. Sprawy te mają charakter procesowy. Przedstawione wyżej okoliczności faktyczne sprawiły, że Sąd uznał, iż domaganie się przez skarżących prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu w tej sprawie, jak i w pozostałych, stanowi nadużycie tego prawa stanowiąc cel sam w sobie. W postępowaniu administracyjnym wykreowane zostały rozstrzygnięcia organu, które następnie skarżone przez skarżących mnożyły skargi sądowe. Sąd dostrzega również fakt, iż w obecnym stanie sprawy, strona chcąc ewentualnie realizować swoje prawo do złożenia w późniejszym etapie środka odwoławczego na rozstrzygnięcie kończące postępowanie będzie musiała skorzystać z usług profesjonalnego pełnomocnika, o czym stanowi art. 175 p.p.s.a. Nie zmienia to jednak na tym etapie postępowania stanowiska Sądu w zakresie stwierdzenia, iż skarżący swoim działaniem nadużywają prawa. Końcowo należy również podkreślić, że wniosek strony po raz kolejny inicjujący postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy ma charakter lapidarny, zbiorczy z powołaniem się na minimalne źródło dochodu, co w istocie przeczy doświadczeniu życiowemu. Mając na uwadze przedstawioną wyżej argumentację Sąd w uznaniu, że wniosek stanowi nadużycie prawa określonego w art. 246 § 1 pkt 1 ustawie p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.