II SA/Bd 93/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy [...], na podstawie art. 3, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 1, art. 17 pkt 5, art. 39, art. 41 pkt 1, art. 98 i art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm., dalej powoływanej jako u.p.s.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r. poz. 823), odmówił przyznania skarżącemu S. K. pomocy w formie zasiłku celowego na spłatę zadłużenia w kwocie 200 zł. Organ ustalił, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, samotnie gospodarującą. Organ stwierdził ponadto że dochód skarżącego na który składa się renta rolnicza w wysokości 831,11 zł i dodatek pielęgnacyjny – 206,76 zł przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej ustalone na kwotę 542,00 zł, kwalifikujące do przyznania zasiłku celowego, co wyklucza możliwość udzielenia skarżącemu wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego, pomimo iż spełnia on kryterium sytuacyjne, gdyż jest osobą chorą, posiadającą wydane na stałe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ rozważył również kwestię przyznania skarżącemu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, które to świadczenie w odróżnieniu od zasiłku celowego nie jest uwarunkowane koniecznością spełniania kryterium dochodowego, niemniej jednak – jak podkreślił - z uwagi na brak wystąpienia w sprawie szczególnie uzasadnionego przypadku, zobligowany był odmówić przyznania także tej formy pomocy. Organ wyjaśnił, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie wynika, aby skarżący ponosił wysokie koszty leczenia (przedstawił paragony za zakup leków w okresie dwóch miesięcy na kwotę 119,05 zł) i opłat za energię elektryczną (wynoszą one ok. 50 zł) które mogłyby wskazywać na jego szczególnie trudną sytuację finansową. Dodatkowo organ zaznaczył, że pracownik socjalny oferował skarżącemu przekazywanie żywności pozyskiwanej z Banku Żywnościowo - Rzeczowego w T., jednakże ww. zrezygnował z tej formy pomocy składając stosowne oświadczenie w dniu 4 listopada 2014 r., a ponadto wskazał, że rezygnując z otrzymywania tej formy pomocy, sam wnioskodawca w pewien sposób doprowadza do pogorszenia własnej sytuacji finansowej i życiowej, ponieważ musi kupować artykuły żywnościowe, które mógłby otrzymywać za darmo, tj. mleko, masło, cukier, makaron, mąka, ser itp. W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez skarżącego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia[...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazując w uzasadnieniu decyzji, że z akt sprawy wynika, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, legitymującą się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ stwierdził, że skarżący spełnia kryterium sytuacyjne przyznania pomocy społecznej. Jednakże dochód skarżącego przekracza próg dochodowy warunkujący przyznanie świadczenia. Źródłem utrzymania skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stanowiła renta rolnicza wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości 1037,87 zł. Od tej kwoty potrącane są zajęcia komornicze niezwiązane z obowiązkiem alimentacyjnym, które zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. nie podlegają odliczeniu od dochodu strony. Tym samym dochód skarżącego przekracza określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej tj. 542 zł. Zdaniem organu odwoławczego brak także możliwości przyznania skarżącemu pomocy w oparciu o przepis art. 41 u.p.s., odwołujący się do przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku gdyż skarżący nie ponosi i nie potwierdza wysokich kosztów leczenia i opłat za energię elektryczną które mogłyby wskazywać na jego szczególnie trudną sytuację finansową. Organ podkreślił, że okoliczność, iż znaczną część zasobów finansowych wnioskodawca przeznacza w dalszym ciągu na korespondencję z różnymi instytucjami, nie jest szczególną okolicznością uzasadniającą przyznanie zasiłku, lecz świadczy o marnotrawieniu środków finansowych. Ponadto organ odwoławczy uznał, że rezygnacja przez skarżącego z zaoferowanej przez pracownika socjalnego pomocy w formie odbioru żywności pozyskiwanej z Banku Żywnościowo - Rzeczowego w T., wiąże się z pogarszaniem przez samego skarżącego swojej sytuacji bytowej, gdyż zaoszczędzone na zakup żywności pieniądze skarżący mógł przeznaczyć na realizację innych potrzeb. Nie zgadzając się z ww. rozstrzygnięciem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, zarzucając naruszenie art. 39 i art. 41 u.p.s. poprzez interpretacje tych przepisów w sposób niekorzystny dla wnioskodawcy wobec istniejących w sprawie wątpliwości, które w jego ocenie powinny, zgodnie z art. 7 K.p.a. przemawiać na jego korzyść. Ponadto w ocenie skarżącego orzekające w sprawie organy wydały zaskarżone rozstrzygnięcie z naruszeniem interesu publicznego, co miałoby się przejawiać w posługiwaniu się kłamstwami w trakcie prowadzonego postępowania. W odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Podstawą materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (w skrócie "u.p.s."). Zgodnie z art. 8 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 to jest: ubóstwo, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego itp. Jednym ze świadczeń oferowanych w ramach pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego, który może mieć postać zwykłego i specjalnego zasiłku celowego (art. 39 – art. 41 u.p.s.). W myśl przepisów art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zwykły zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Możliwość przyznania wskazanego świadczenia uzależnione jest więc od spełnienia przynajmniej jednej z wymienionych wyżej sytuacyjnych przesłanek pomocy społecznej z jednoczesnym wystąpieniem celu, mającego charakter konstytutywny dla tego rodzaju świadczenia, w postaci niezbędnej potrzeby bytowej, oraz od spełnienia, tak jak w przypadku innych świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, kryterium dochodowego. W przypadku osoby samotnie gospodarującej, stosownie do treści § 1 pkt 1a ww. rozporządzenia rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, kryterium dochodowe ustalone zostało w wysokości nieprzekraczającej 542 zł. Dochód zaś, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej stanowi, zgodnie z art. 8 ust. 3, sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Organy prawidłowo ustaliły na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności w postaci aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 4 listopada 2014 r., że dochód strony stanowi renta rolnicza wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Świadczenia te stanowią dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., w łącznej wysokości 1037,87 zł, a więc kwocie przekraczającej ww. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (542 zł). Z uwagi więc na niespełnienie w sprawie kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, jako warunku możliwości otrzymania pomocy w formie zwykłego zasiłku celowego, organy obu instancji zobligowane były odmówić skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 39 u.p.s., pomimo iż w sprawie spełnione zostało kryterium sytuacyjne, gdyż skarżący jest osobą schorowaną, posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. Organ nie dopuścił się także naruszenia art. 41 pkt 1 u.p.s., który umożliwia przyznanie specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, może zostać przyznany specjalny zasiłek celowy, w wysokości nieprzekraczalnej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z treści przytoczonego przepisu wynika, iż możliwość przyznania pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. uzależniona jest od stwierdzenia wystąpienia w konkretnej sprawie przesłanki szczególnie uzasadnionej sytuacji, warunkującej udzielenie pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Należy jednocześnie zaznaczyć, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego, tak samo zresztą jak i zwykłego zasiłku celowego, mieści się w sferze swobodnego uznania organu administracyjnego. Potwierdza to użyty w cytowanym przepisie zwrot "może", który świadczy o tym, że organ może, aczkolwiek nie musi przyznać wnioskowane świadczenie. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (vide: wyrok NSA z 11 lutego.2011 r., sygn. akt I OSK 1789/10). Uznanie nie oznacza dowolności, w związku z czym organy winny kierować się zarówno okolicznościami danej sprawy, jak i ogólnymi celami pomocy społecznej oraz własnymi możliwościami finansowymi, wyważając przy tym interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Rozważenie jednak sprawy z punku widzenia wskazanych okoliczności, stanowiących granice uznana administracyjnego, winno być poprzedzone stwierdzeniem, że w rozpatrywanej sprawie rzeczywiście występuje szczególnie uzasadniony przypadek, gdyż to kryterium stanowi warunek konieczny i obligatoryjny możliwości przyznania pomocy, o której mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Dopiero po ustaleniu, że w sprawie zachodzi taki wyjątkowy przypadek, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę ww. okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie, organy nie naruszając prawa oceniły, że w odniesieniu do sytuacji skarżącego, nie zachodzi taka szczególna sytuacja, uzasadniająca przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, niemniej jednak w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że chodzi tu o sytuację wyjątkową, nadzwyczajną, nie zdarzającą się codziennie. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że dotkliwe w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide wyrok NSA z 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07). Szczególne przypadki, których dotyczy przepis art. 41 pkt 1 u.p.s., to zatem przypadki wyraźnie odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego, mające charakter zdarzeń nadzwyczajnych i nagłych, powodujących bardzo dotkliwe skutki dla osoby wnioskującej o pomoc państwa. Są to więc sytuacje, które w żaden sposób nie można zakwalifikować jako typowe sytuacje osób potrzebujących pomocy państwa w przezwyciężeniu codziennych trudności życiowych. W tym kontekście należy mieć na uwadze, że specjalny zasiłek celowy dotyczy wyłącznie osób o określonych dochodach, przekraczających ustawowe kryterium dochodowe, których sytuacja materialna co do zasady na co dzień jest na tyle dobra, że osoby te w pierwszej kolejności samodzielnie powinny podejmować starania o przezwyciężenie szczególnie trudnej sytuacji, w jakiej się znalazły. Specjalny zasiłek celowy nie jest wobec tego świadczeniem, które może stanowić rekompensatę za poniesione przez wnioskodawcę wydatki, nie może być też traktowany jako stałe źródło dochodu dla osoby ubiegającej się o jego przyznanie. Z poczynionych uwag wynika, że art. 41 pkt 1 u.p.s. przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Tego natomiast w rozpatrywanej sprawie zabrakło, gdyż wnioskowanej potrzeby skarżącego i przyczyny jej braku, w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można zakwalifikować jako sytuacji nadzwyczajnej, wyjątkowej, rzadkiej, szczególnie ciężkiej i wyraźnie odbiegającej od typowych potrzeb osób kwalifikujących się ze względu na kryterium dochodowe do otrzymania pomocy państwa. W sprawie organy administracyjne w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy prawidłowo ustaliły sytuację osobistą, rodzinną, zdrowotną i finansową skarżącego. Jak wynika z akt sprawy skarżący jest osobą schorowaną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Choruje od wielu lat, jak podał, na schizofrenię, depresję, a także na łojotokowe zapalenie skóry i inne schorzenia. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Sytuacja finansowa skarżącego, w połączeniu z sytuacją zdrowotną, jest trudna, niemniej ma on stały i pewny dochód, jakim jest renta rolnicza i dodatek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 1037,87 zł, przekraczającej - według prawidłowej oceny organów obu instancji - ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 542 zł. Biorąc zatem pod uwagę wysokość i stałość uzyskiwanego przez skarżącego dochodu, stan zdrowia skarżącego (stałe, długotrwałe schorzenia) i wysokość wykazanych w związku z nim kosztów leczenia (rachunki za zakup lekarstw – k. 9 akt administracyjnych), nie można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek sytuacji osobistej i zdrowotnej skarżącego oraz ponoszonych w efekcie tej sytuacji kosztów. Okoliczności te nie mają bowiem charakteru zdarzeń szczególnych, nie dających się przewidzieć. Nie można wobec tego uznać ich za zdarzenia nadzwyczajne, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, które są następstwem nie dających się przewidzieć wydarzeń. Istotne jest także, ze specjalny zasiłek celowy, na co wskazano powyżej, nie może być traktowany jako rekompensata za poniesione przez stronę wydatki (np. w związku z zaciągniętymi kredytami), ani stanowić dodatkowego źródła dochodu. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd oddalił skargę.