II SA/Bd 932/08

6 stycznia 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie WSA: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 stycznia 2009r. sprawy ze skargi B.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2008r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku oddala skargę Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Wójt Gminy C. odmówił skarżącej B. J. świadczeń w formie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci J. i E. J oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu pokrycia wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła J. J. Powodem odmowy było przekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992; z późn. zm.; zwanej w skrócie "u.ś.r."). Dochód na osobę w rodzinie skarżącej, po uwzględnieniu dochodu z gospodarstwa rolnego, wynosi bowiem [...] zł. Odwołując się skarżąca opisała swoją trudną sytuację rodzinną i materialną. Podniosła, że rodzice męża przekazując mu gospodarstwo rolne, "zapisali sobie" dożywotnio 0,13 ha z pełną obróbką mechaniczną i korzystają z tej działki. Odliczenie powierzchni tej działki, jako nieprzynoszącej skarżącej dochodu, powodowałoby, że kryterium dochodowe nie byłoby przekroczone. Zdaniem skarżącej niesprawiedliwie jest zaliczenie do dochodów rodziny wypłaconej mężowi w wysokości [...] zł nagrody jubileuszowej. Jest to świadczenie jednorazowe, będące premią za uczciwą, długoletnią pracę. Jej uwzględnienie stawia rodzinę skarżącej w sytuacji gorszej niż ma to miejsce w przypadku osób niepracujących czy pracujących "na czarno". Skarżąca wskazała także, iż ze względu na podeszły wiek i zły stan zdrowia teściów musi się nimi opiekować, co uniemożliwia jej podjęcie pracy zawodowej. Podkreśliła, że także teściowie są w trudnej sytuacji materialnej – większość ich renty rolniczej przeznaczana jest na wykupienie leków i środków pielęgnacyjnych. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy ustalił, iż źródłem dochodu rodziny skarżącej w roku 2007 był: dochód podlegający opodatkowaniem podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, zasiłek chorobowy i dochód z gospodarstwa rolnego. Dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, uwzględniając brak podatku należnego, po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz alimentów świadczonych na rzecz innych osób – wyniósł [...] zł. Kwota otrzymanego przez skarżącą zasiłku chorobowego wyniosła [...] zł. Ponadto skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowego. Uwzględniając, iż ogłoszony przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego dochód z 1 ha przeliczeniowego gospodarstwa rolnego w roku 2007 wyniósł 2220 zł, dochód z gospodarstwa rolnego skarżącej wyniósł [...] zł. Łącznie dochód rodziny skarżącej wyniósł [...] zł tj. [...] zł miesięcznie na osobę w rodzinie i tym samym przekracza kryterium dochodowe (504 zł), a ponadto także kryterium dochodowe zwiększone o najniższą kwotę zasiłku rodzinnego tj. kwotę 552 zł. Wobec tego, w świetle art. 5 ust. 1 i 3 u.ś.r. zasiłek rodzinny skarżącej nie przysługuje. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium uznało je za niezasadne. Zdaniem organu zgromadzony materiał dowodowy nie zawiera dowodów potwierdzających utratę dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 u.ś.r., natomiast w świetle art. 5 ust. 8a u.ś.r. brak jest podstaw do odliczenia od powierzchni gospodarstwa rolnego stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego powierzchni działki, na której zostało ustanowione dożywotnie użytkowanie. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca ponowiła swoją argumentację tj. wskazała, iż przy obliczaniu dochodu jej rodziny nie powinny być uwzględniane dochody z tytułu nagrody jubileuszowej męża oraz dochód obliczony dla części gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,13 ha zapisanej dożywotnio teściom. Dochody te zdaniem skarżącej są dochodem utraconym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację. Wojewódzki Sąd w Bydgoszczy Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie należy zaznaczyć, że stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późń. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpatrując skargę ocenia jedynie, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Sąd nie może natomiast ocenić prawidłowości decyzji organu administracji przyjmując jako kryterium oceny pozaprawną "słuszność" takiego rozstrzygnięcia. Dokonując w ten sposób kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego Sąd uznał, iż nie narusza ona prawa. Organ odwoławczy prawidłowo uznał, iż nagroda jubileuszowa, będąca częścią wynagrodzenia, a tym samym podlegająca na zasadach ogólnych opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, powinna być uwzględniona w dochodach rodziny skarżącej. Zgodnie z art. 3 pk 1 lit. a u.ś.r. dochodem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych są "przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne". W tym względzie należy zauważyć, że w dokumentach, które złożyła skarżąca ubiegając się o świadczenia rodzinne, wynagrodzenie z tytułu nagrody jubileuszowej nie zostało w żaden sposób wyodrębnione. Skarżąca złożyła jedynie zaświadczenie Urzędu Skarbowego w L. o wysokości dochodu uzyskanego w roku 2007, podlegającego opodatkowaniem podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych. Stanowisko skarżącej, iż nagroda jubileuszowa nie powinna być wliczona do dochodu oznaczałoby zatem, iż kwestionuje ona wysokość dochodu wskazaną w owym zaświadczeniu. Rozpatrzenie zarzutu skarżącej wymagałby zatem postępowania przed organami podatkowymi, w wyniku którego mogłoby dojść do innego ustalenia wysokości dochodu opodatkowanego podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Dopóty taka zmiana nie nastąpi, a co za tym idzie – dopóty nie pojawi się inne zaświadczenie Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu, organ przyznający świadczenie rodzinne jest związany dotychczasowym zaświadczeniem. Bezzasadnie skarżąca wywodzi, iż zarówno nagroda jubileuszowa jak też część dochodu z gospodarstwa rolnego (stanowiąca równowartość dochodu z 0,13 ha przeliczeniowego) powinny być uznane za dochód utracony. Jak wskazał organ odwoławczy, stosownie do art. 3 pkt 23 u.ś.r. "utrata dochodu" w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza "utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium w wysokości zasiłku dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, e) (jednostka redakcyjna uchylona), f) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej, g) (jednostka redakcyjna uchylona)". Utratą dochodu jest zatem zmniejszenie dochodu związane z konkretnymi, ściśle wyliczonymi w art. 3 pkt 23 u.ś.r. okolicznościami. Zdaniem Sądu organ zasadnie uznał, iż takie okoliczności w sprawie skarżącej nie zaistniały. Ani wypowiedzi skarżącej, ani dowody zgromadzone w aktach sprawy administracyjnej nie dają podstaw do przypuszczeń, iż ustalenia organu w tym względzie są błędne. Niezasadnie także skarżąca podnosiła w toku postępowania administracyjnego, iż przy obliczaniu dochodu jej rodziny nie powinna być brana pod uwagę część gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,13 ha przeliczeniowego, pozostająca w użytkowaniu teściów. W tej kwestii należy zauważyć przed wszystkim, że podobnie jak w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593; z późn. zm.), w ustawie o świadczeniach rodzinnych ustawodawca odrębnie określił sposób ustalania dochodów rolników, przyjmując w art. 5 ust. 8 u.ś.r., że "W przypadku gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969)". Niewątpliwie nie jest to ujęcie dochodu w pełni obiektywne, nie uwzględnia ono bowiem różnych niespodziewanych zdarzeń losowych, które uniemożliwiły jego wypracowanie jak susza czy powódź, które mogą zachodzić także lokalnie, a nie w skali całego kraju. Tym niemniej, jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 października 2006 r. (sygn. akt K 30/05, opubl. w "Orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego" Seria A z 2006 r. Nr 9 poz. 119 oraz w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 210787) dotyczącym świadczeń z zakresu pomocy społecznej, istnieją obiektywne przesłanki, które mogą przemawiać za odrębnym, co do zasady, potraktowaniem osób osiągających dochody z gospodarstwa rolnego, związane z jednej strony z brakiem powszechnego systemu ewidencji rzeczywistych dochodów osiąganych w indywidualnych gospodarstwach rolnych, co wiąże się z tym, że dochody te w zasadzie nie podlegają opodatkowaniu, a z drugiej strony, mając na względzie rolę świadczeń (pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb, w szczególności potrzeb żywnościowych i mieszkaniowych), nie bez znaczenia jest okoliczność łatwiejszego dostępu ludności rolniczej do artykułów żywnościowych oraz nie ponoszenie z reguły takich kosztów, jak czynsz za mieszkanie czy opłaty w spółdzielniach mieszkaniowych. Trybunał zwrócił też uwagę, iż w prowadzonej przez Państwo polityce socjalnej wspierającej sytuację bytową ludności rolniczej bardzo ważne znaczenie mają pokaźne dopłaty z budżetu państwa do funduszu emerytalno - rentowego rolników, dzięki którym składki na ubezpieczenie społeczne kształtują się przeciętnie na o wiele niższym poziomie niż składki płacone przez podmioty gospodarcze poza rolnictwem i przez pracodawców za pracowników (zarówno w wielkościach bezwzględnych, jak i w relacji do spodziewanych świadczeń z ubezpieczenia społecznego), zaś w polityce gospodarczej istnieją instrumenty interwencjonizmu państwowego ukierunkowane na stabilizowanie dochodów rolniczych. Powyższe oznacza zdaniem Sądu nie tylko, że dopuszczalna konstytucyjnie jest przyjęta w art. 5 ust. 8 u.ś.r. metoda ryczałtowego obliczania dochodu rolnika, ale także, iż przepis ten ustanawia prawną zasadę obliczania dochodu. Uznanie, iż mamy do czynienia z regulacją o charakterze zasady przesądza o tym, że wszelkie przewidziane w przepisach prawa odstępstwa od metody obliczania dochodu z art. 5 ust. 8 u.ś.r. mają charakter wyjątku i jako takie powinny być interpretowane ściśle. Tego rodzaju wyjątkiem jest regulacja zawarta w przepisach art. 5 ust. 8a - 8c u.ś.r. Przepisy te przewidują możliwość pomniejszenia dochodu rolnika w przypadku kiedy pewna część lub całość gospodarstwa rolnego został oddana w dzierżawę w ściśle określonych warunkach (w przypadku umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników – ust. 8a pkt 1, w przypadku wniesienia gospodarstwa rolnego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną – ust. 8a pkt 2, w przypadku oddania w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich – ust. 8a pkt 3), kiedy część gospodarstwa rolnego to grunty dzierżawione w warunkach opisanych w art. 5 ust. 8a u.ś.r. (art. 5 ust. 8b u.ś.r.) lub kiedy dochód jest uzyskany z gospodarstwa rolnego wydzierżawionego od Agencji Nieruchomości Rolnych (art. 5 ust. 8c u.ś.r.). Zdaniem Sądu organ zgodnie z powołanymi przepisami uznał, iż w przedmiotowej sprawie żaden z tych przypadków nie zachodzi. Jak wynika ze znajdującej się w aktach administracyjnych notarialnej umowy o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy (mężowi skarżącej A. B. J.) następca ustanowił na rzecz przekazujących gospodarstwo dożywotnio i nieodpłatnie "użytkowanie działki gruntu o pow. 0,13 ha przy budynkach, z pełną obróbką mechaniczną" (§ 5 lit. b umowy). Tego typu zobowiązane do świadczeń w ramach umowy dożywocia, nawet w przypadku kiedy jest częścią umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników – nie zostało opisane w art. 5 ust. 8a – 8c u.ś.r. jako przypadek, w którym można dokonać pomniejszenia ryczałtowo ustalonego dochodu z gospodarstwa rolnego. Trzeba także zwrócić uwagę, że art. 5 ust. 8a pkt 1 przewiduje możliwość pomniejszenia dochodu w przypadku, kiedy stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników osoba ubiegająca się o świadczenie rodzinne oddaje swoje gospodarstwo rolne osobie trzeciej, a nie - jak ma to miejsce w przedmiotowym przypadku – otrzymuje gospodarstwo rolne, tyle że obciążone pewnymi świadczeniami na rzecz przekazującego gospodarstwo. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), Sąd oddalił skargę