II SA/Bd 932/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 23a, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz.114 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2015 r., poz. 2284) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. (Dz. U z 27 sierpnia 2015 r., poz. 1238) w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, Burmistrz uchylił od dnia [...] stycznia 2016 r. decyzję z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...], na mocy której M. M. zostało przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad córką W. M. w kwocie 1300 zł miesięcznie na okres od [...] stycznia 2016 r. do [...] sierpnia 2019 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] czerwca 2016 r. uzyskał informację z Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej, że w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego przez M. M. w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad dzieckiem, W. M., zachodzi od dnia [...] stycznia 2016 r. koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. We wniesionym odwołaniu M. M. wskazała, że decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. przyznano jej od dnia [...] stycznia 2016 r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z sprawowaniem stałej opieki nad córką, W. M., zgodnie z wnioskiem odwołującej się. Odwołująca się wskazała na przesłanki wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji, stwierdzając, że nie zostały one w niniejszej sprawie spełnione. Odwołująca się podniosła, że organ miał wiedzę o tym, że mąż odwołującej się pracuje na terenie Niemiec od 2014 r. i w kraju tym pobiera na dzieci zasiłek rodzinny. Zwróciła uwagę, że wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej. Na dzień złożenia odwołania wniosek nie został rozpatrzony. Zdaniem odwołującej się, do chwili rozpatrzenia jej wniosku przez niemiecką instytucję właściwą do spraw świadczeń rodzinnych, obowiązek wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego spoczywa na Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej. Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium zwróciło uwagę, że w przypadku, gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organem właściwym w sprawie jest marszałek województwa. Organ wskazując na treść art. 23 a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazał, że w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w art. 23 a ust. 2 ww. ustawy, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w art. 23 a ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku, o którym mowa w ust. 5, marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23 a ust.6). Organ wskazał, że przepisy o koordynacji mają wartość nadrzędną nad przepisami krajowymi państw Unii Europejskiej. Dotyczą one osób, które przemieszczają się w obrębie Unii. Przepisy te obowiązują w państwach członkowskich Unii Europejskiej, m.in. w Polsce i Niemczech. Przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają pierwszeństwo przed wewnętrznymi przepisami państw członkowskich Unii Europejskiej. Świadczenia, których dotyczy wspólnotowa koordynacja to, m.in. świadczenia rodzinne w tym świadczenie pielęgnacyjne. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., znak: [...] przyznano odwołującej się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką w wysokości 1300 zł miesięcznie na okres od [...] stycznia 2016 r. do [...] sierpnia 2019 r. oraz, że jej mąż i ojciec dziecka pracował za granicą w 2014 r. i 2015 r. i że od dnia [...] stycznia 2016 r. zaistniał element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ pierwszej instancji w sytuacji, gdy w sprawie zastosowanie miały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - działając w oparciu o art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych - mógł uchylić od dnia [...] stycznia 2016 r. decyzję z dnia [...] stycznia 2016 r., znak: [...] przyznającą świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] stycznia 2016 r. nie był bowiem umocowany do orzekania o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego, organem właściwym w tej sprawie był natomiast Marszałek Województwa. SKO wskazało również, że procedowanie w niniejszej sprawie odbywało się z pominięciem trybu stwierdzenia nieważności decyzji. Organ odwoławczy nie zgodził się ponadto z zawartym w odwołaniu twierdzeniem, że do dnia rozpatrzenia jej wniosku o świadczenie wychowawcze przez niemiecką instytucję - obowiązek wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego spoczywa na MGOPS. Kolegium zwróciło również uwagę na niewłaściwe przywołanie przez organ pierwszej instancji w podstawie prawnej skarżonego rozstrzygnięcia zapisu art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem przepis ten odnosi się do sytuacji, gdy członek rodziny nabył (już) prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W skardze do Sądu M. M. podniosła, że Burmistrz w chwili składania wniosku przez skarżącą wiedział, że mąż jej pracuje za granicą. Zdaniem skarżącej organ od razu winien przekazać sprawę marszałkowi. Skarżąca wskazała, że nie ma gwarancji, że uzyska świadczenie od organu właściwego w Niemczech. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w treści skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j., Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz.114 - dalej "uśr"). Bezspornym w przedmiotowej sprawie jest, że decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] Burmistrz przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na córkę, W. M. w kwocie 1300,00 zł miesięcznie, na okres od [...] stycznia 2016 r. do [...] sierpnia 2019 r. w sytuacji, gdy w sprawie miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Okoliczność tę potwierdza pismo Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2016 r. (k-9 akt administracyjnych sprawy), informujące, że w stosunku do przesłanego wniosku z dnia [...] grudnia 2015 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego istnieje w okresie od [...] stycznia 2016 r. do nadal. W tak ukształtowanym stanie faktycznym i prawnym, obowiązkiem Burmistrza było przywrócenie stanu zgodnego z prawem. Przyznanie bowiem świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiło zanim organ formalnie otrzymał informację o zastosowaniu w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W art. 23 uśr ustawodawca uregulował tryb postępowania, który umożliwia doprowadzenie do zgodności z prawem sytuacji, w których organ pomocy wydał decyzję o przyznaniu świadczenia w sprawach, gdy wniosek podlegał rozpatrzeniu zgodnie z właściwością przez marszałka województwa, z uwagi na zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Nie można w przedmiotowej sprawie uznać, że organ miał wiedzę o tym, że mąż skarżącej przebywa za granicą. Świadomość organu o takim stanie rzeczy musiałaby być udokumentowana formalnie, z uwagi na zasadę pisemności obowiązującą w postępowaniu administracyjnym, o której mowa w art. 14 kpa. Przepis ten stanowi, że sprawy należy załatwiać w formie pisemnej lub w formie dokumentu elektronicznego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2014 r., poz. 1114), doręczanego środkami komunikacji elektronicznej (§ 1). Sprawy mogą być załatwiane ustnie, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawny nie stoi temu na przeszkodzie. Treść oraz istotne motywy takiego załatwienia powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji (§ 2). Tymczasem stanowisko skarżącej, wyrażone w skardze, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, ponieważ skarżąca, składając wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, podpisała osobiście oświadczenie, że "członkowi rodziny nie przysługuje za granicą świadczenie na pokrycie wydatków związanych z pielęgnacją osoby, której wniosek dotyczy, lub przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią, że przysługujące za granicą świadczenie na dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią, że przysługujące za granicą świadczenie na pokrycie wydatków związanych z opieką nie wyłącza prawa do takiego świadczenia na podstawie ustawy" (k- 1 akt administracyjnych). Dlatego nie ma wpływu na wynik sprawy okoliczność podnoszona przez skarżącą, że organ pomocy wiedział o pobycie męża skarżącej za granicą. Nie zawsze organ dysponuje dostatecznymi dokumentami, aby w dniu złożenia wniosku o pomoc uznać właściwość marszałka województwa. Uzyskanie zatem przez organ informacji o zastosowaniu w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego skutkowało koniecznością wprowadzenia procedury naprawczej, która opiera się na art. 32 oraz art. 23 a uśr. Zgodnie z art. 32 ust. 1 uśr organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Z akt sprawy wynika, że dopiero po wydaniu decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wpłynęło oficjalne pismo z Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2016 r. (k- 9) potwierdzające właściwość rzeczową marszałka województwa w przedmiotowej sprawie. W przedmiotowej sprawie wystąpiły okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia, ponieważ organem właściwym do rozpoznania wniosku był nie Burmistrz, lecz Marszałek Województwa. Zaskarżona decyzja jest aktem, który nie rozstrzyga merytorycznie i nie przesądza o pozbawieniu skarżącej uprawnień przyznanych decyzją Burmistrza z dnia [...] stycznia 2016 r. Decyzja z dnia [...] czerwca 2016 r. jest swego rodzaju aktem porządkującym stan faktyczny i prawny, powodującym przekazanie sprawy do rozpoznania organowi właściwemu, z uwagi na mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W decyzji z dnia [...] stycznia 2016 r. organ przyznając skarżącej, świadczenie pielęgnacyjne pouczył ją, że w przypadku gdy członek rodziny przebywa, podejmuje pracę poza granicami Rzeczpospolitej, osoba pobierająca świadczenia rodzinne jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tym fakcie MGOPS- świadczenia rodzinne w celu ustalenia organu właściwego do dalszej wypłaty świadczeń rodzinnych - art. 23a ustawy. Zgodnie z art. 23a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku, gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa. W sytuacji jednak, gdy jest już wydana decyzja, ustalenie przez marszałka województwa, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, skutkuje zastosowaniem art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustalenia poczynione w niniejszej sprawie w zakresie przebywania ojca dzieci w państwie członkowskim Unii Europejskiej i pobierania tam świadczeń rodzinnych skutkują brakiem kompetencji Burmistrza do orzekania o prawie do tych świadczeń. Zgodnie z powyższą regulacją, Burmistrz winien w takiej sytuacji wyeliminować z obrotu prawnego wydane przez siebie decyzje i przekazać sprawę do rozpoznania organowi właściwemu, Marszałkowi Województwa. Kompetencje Burmistrza kończą się bowiem w momencie ustalenia, że członek rodziny wnioskodawcy przebywa w państwie, w którym obowiązują przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W takiej sytuacji gdyby Burmistrz wydał w sprawie decyzję, byłaby ona wadliwa i konieczne byłoby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, w trybie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., z powodu wydania jej przez organ niewłaściwy. W sprawie niniejszej, w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne ([...] grudnia 2015 r.) organ nie dysponował informacją, że element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego istnieje w okresie od [...] stycznia 2016 r. i trwa nadal. O fakcie tym organ dowiedział się dopiero z pisma Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2016 r. To na skarżącej z mocy art. 25 ust. 1 uśr ciążył obowiązek informowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia. Przepis ten stanowi, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Akta sprawy potwierdzają, że skarżąca była w sposób należyty pouczona o obowiązku poinformowania organu o pracy męża za granicą. Z pisma Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej wynika, że element koordynacji istnieje od [...] stycznia 2016 r., co zbiega się z datą przyznania uprawnienia. Podkreślić jednak należy, że pismo to dodatkowo potwierdza, że mąż skarżącej pracował za granicą w roku 2014 i 2015. Zgodnie z art. 23a ust. 2 uśr, w przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z kolei, w myśl art. 23a ust. 5 uśr, w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Stosownie zatem do ust. 1 art. 23a uśr, w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa. Wykładnia przepisu art. 23a ust. 5 uśr prowadzi do wniosku, że organ wydający decyzję przyznającą świadczenie rodzinne jest uprawniony do tego aby ją uchylić, ale w przypadku uprzedniego ustalenia przez marszałka województwa, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Powyższa norma nakłada zatem na organ uprawniony do uchylenia własnej decyzji obowiązek wyeliminowania jej z obrotu prawnego od dnia, w którym osoba w zakresie świadczeń rodzinnych podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W świetle powyższego Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, jako nieuzasadnioną.