II SA/Bd 941/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) adwokatowi P. J. kwotę [...] (słownie: [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] marca 2021 r., nr [...], Prezydent Miasta I. – działając na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876, dalej "u.p.s.") - skierował M. K. (skarżącego) do domu pomocy społecznej (DPS) przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych. Po przywołaniu treści przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał, że dokumentacja zebrana przez pracownika socjalnego Wojewódzkiego Zespolonego Szpitala Psychiatrycznego w T. potwierdza, iż skarżący jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, chorującą przewlekle na schizofrenię paranoidalną, wymagającą stałej opieki, której nie można zapewnić w miejscu zamieszkania. Organ wskazał nadto, że Sąd Rejonowy w Inowrocławiu, postanowieniem z dnia 10 listopada 2020 r., sygn. III RNs 117/20, orzekł o umieszczeniu skarżącego w domu pomocy społecznej bez jego zgody. Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, w którym skarżący wyraził brak woli zamieszkania w DPS, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie I instancji. W uzasadnieniu, po przywołaniu stanu faktycznego oraz treści art. 54 ust.1 u.p.s. oraz art. 38 ust. 1 i 2 i art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 685, dalej "u.o.z.p.") organ odwoławczy stwierdził, że skarżący – zgodnie z zawartą w aktach dokumentacją medyczną - jest osobą chorą psychicznie, którą bez jej zgody należy umieścić w domu pomocy społecznej zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Inowrocławiu z dnia 10 listopada 2020 r. Jak wskazało SKO, ww. postanowienie jest dla organu wiążące. W skardze na powyższą Decyzję M. K. wskazał, że nie zgadza się z decyzją kierującą go do DPS i że chce powrócić do domu rodzinnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W replice ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko zawarte w skardze, wniósł o przeprowadzenie rozprawy, ewentualnie rozprawy zdalnej, oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna, dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej "p.p.s.a."), wykazała, że decyzje obu instancji odpowiadają prawu. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 54 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej (ust. 1). Osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej (ust. 2). Jednakże w przypadku gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej lub po umieszczeniu wycofają swoją zgodę, ośrodek pomocy społecznej, centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, lub dom pomocy społecznej są obowiązane do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna - prokuratora (ust. 4 u.p.s.). W zakresie kierowania do domu pomocy społecznej uprawnienia organów pomocy społecznej oraz konkretne uprawnienia sądu określa ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (publ. jak wcześniej wskazano). Zgodnie z art. 38 u.o.z.p. osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej (ust. 1), przy czym przyjęcie do domu pomocy społecznej osoby, o której mowa w ust. 1, bez jej zgody, ale za zgodą jej przedstawiciela ustawowego, wymaga orzeczenia sądu opiekuńczego o przyjęciu do domu pomocy społecznej (ust. 2). Zgodnie z art. 39 ust. 1 tej ustawy jeżeli osoba chora nie wyraża zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby, z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej, bez jej zgody. W niniejszej sprawie z wnioskiem, o którym mowa w art. 39 ust. 1 u.o.z.p., Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w I. wystąpił do Sądu Rejonowego w Inowrocławiu. Wniosek uzasadnił wskazując m.in., że skarżący jest osoba przewlekle chorą na schizofrenię paranoidalną, niezdolną do świadomego podejmowania decyzji we własnych sprawach życiowych. Do wniosku dołączono dokumentację medyczną. W wydanym przez Sąd Rejonowy w Inowrocławiu postanowieniu z dnia 10 listopada 2020 r., sygn. III RNs 117/20, Sąd ten orzekł o umieszczeniu skarżącego w domu pomocy społecznej bez jego zgody. W przypadku kierowania osoby do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych wbrew jej woli podmiotem upoważnionym do badania konieczności umieszczenia tej osoby w tego rodzaju jednostce jest sąd opiekuńczy. Prawomocne orzeczenie sądu opiekuńczego faktycznie zastępuje zgodę osoby kierowanej i ma charakter prejudycjalny (warunkujący) dla postępowania administracyjnego. Nie jest ono jednak jednoznaczne z umieszczeniem osoby w placówce, bowiem to na organie administracyjnym spoczywa obowiązek jego wykonania, poprzez wydanie decyzji o skierowaniu osoby do właściwego (odpowiedniego typu) domu (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2015 r. o sygn. akt I OSK 1297/14 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 26 marca 2015 r. o sygn. akt II SA/Bk 40/15, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Kwestia zaistnienia przesłanki do umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej określonego typu wbrew jego woli została w sposób właściwy przesądzona mocą ww. postanowienia SR w Inowrocławiu. Sąd powszechny orzekł o potrzebie skierowania, a następnie umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. Orzeczenie to zastąpiło jednocześnie zgodę skarżącego, o której mowa w art. 54 ust. 2 u.p.s. Organy administracji są związane postanowieniem sądu opiekuńczego i nie mogą kwestionować tego orzeczenia w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, a ich obowiązkiem było jak najszybsze wykonanie wspomnianego wyżej postanowienia w trybie administracyjnym i skierowanie skarżącego do odpowiedniego domu pomocy społecznej. Podważenie przez stronę ustaleń orzeczenia sądu powszechnego w komentowanym przedmiocie winno nastąpić w trybie apelacji od postanowienia zgodnie z zasadami Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.c.). Sąd administracyjny nie jest właściwym do weryfikacji okoliczności wpływających na konieczność skierowania danej osoby bez jej zgody do DPS, tym bardziej nie jest właściwym w tej kwestii organ administracyjny. Jak wynika zresztą z akt sprawy wyrokiem z dnia 21 grudnia 2020 r. sygn. X Ca 219/20 Sąd Okręgowy w Bydgoszczy X Wydział Cywilny Rodzinny oddalił apelację od postanowienia SR w Inowrocławiu z dnia 10 listopada 2020 r. o skierowaniu skarżącego do DPS bez jego zgody. Jest to zatem orzeczenie prawomocne, które zgodnie z art. art. 365 § 1 k.p.c. wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Trafne jest zatem stwierdzenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że w przypadku, gdy o umieszczeniu w domu pomocy społecznej zadecydował sąd powszechny, rola organu administracji sprowadza się do wykonania prawomocnego orzeczenia Sądu i wydania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej. W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych i prawnych nie budzi wątpliwości konieczność skierowania skarżącego do domu pomocy społecznej w przeznaczonych dla osób przewlekle chorych psychicznie. Brak woli skarżącego do przebywania w domu pomocy społecznej nie może stanowić podstawy do odmiennego rozstrzygnięcia przez organ, gdyż powyżej powołane przepisy zezwalają w określonych wypadkach na umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej wbrew jej woli, a taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanym przypadku. O umieszczeniu w domu pomocy społecznej zdecydował właściwy sąd powszechny, a rola organu administracji sprowadzała się do wykonania prawomocnego orzeczenia sądu i wydania decyzji o skierowaniu skarżącego do DPS. Wniesiona skarga podlegała zatem oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie pierwszym sentencji. O należnym wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego (295,20 zł) orzeczono w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18). Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842). Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie, w związku z trwającym stanem epidemii i brakiem możliwości przeprowadzenia rozprawy jawnej w budynku sądu, zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału z dnia 18 października 2021 r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku umożliwiono stronom wypowiedzenie się w sprawie.