II SA/Bd 952/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak ( spr. ) Sędziowie: Sędzia WSA Grażyna Malinowska – Wasik Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Protokolant Ewa Majchrzak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 stycznia 2009r. sprawy ze skargi R.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie sprawdzenia kwalifikacji do kierowania pojazdami oraz zatrzymania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2008r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., po rozpoznaniu odwołania R. D., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] nr [...] w sprawie skierowania do Wojewódzkiego Ośrodka Ruchu Drogowego na egzamin teoretyczny i praktyczny sprawdzający kwalifikacje do kierowania pojazdami w zakresie kat. B oraz zatrzymującą prawo jazdy. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż dnia [...] Komendant Wojewódzki Policji w B. skierował do Prezydenta Miasta T. wniosek o sprawdzenie kwalifikacji R. D. do kierowania pojazdami, z uwagi na fakt, że w okresie od [...] do [...] wielokrotnie naruszył on przepisy ruchu drogowego i otrzymał za to łącznie 29 punktów. Stwierdzono również, że wniosek zawiera adnotację, iż na podstawie informacji o odbytym szkoleniu, za wykroczenia w P. i L. (odpowiednio [...] i [...]) odjęto stronie łącznie 6 pkt. W momencie wprowadzania przez Policję do ewidencji informacji o odbytym szkoleniu, KWP nie posiadała wiedzy na temat wykroczenia popełnionego przez stronę w dniu [...], za które uzyskał 10 punktów karnych. W związku z tym, iż szkolenie odbyło już po przekroczeniu limitu punktów, tj. w dniu [...], nie może zostać uznane za ważne. Należało je bowiem odbyć przed przekroczeniem przez kierowcę limitu 24 punktów. Dnia [...] Komendant Miejski Policji w T. skierował R. D. na badania psychologiczne z powodu przekroczenia liczby 24 punktów, otrzymanych na podstawie art. 130 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, a w dniu [...] zawiadomiono stronę o wszczęciu postępowania w zakresie skierowania na egzamin sprawdzający kwalifikacje do kierowania pojazdami silnikowymi z powodu przekroczenia limitu punktów karnych w okresie od [...] do [...]. W wyniku przeprowadzonego postępowania w dniu [...] organ pierwszej instancji wydał zaskarżoną decyzję, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W odwołaniu od decyzji R. D. wniósł o jej uchylenie i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji oraz uchylenie rygoru natychmiastowej wykonalności. Zarzuty opierały się na naruszeniu przepisów prawa materialnego przez błędną interpretację przepisu art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 138 ust. 1 oraz niezastosowanie art. 130 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Ponadto podniesiono, że organ pierwszej instancji nie ustalił istotnych dla sprawy okoliczności i w konsekwencji nie uwzględnił, że w chwili wydawania zaskarżonej decyzji punkty karne uległy usunięciu z ewidencji na podstawie art. 130 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Wobec powyższego, z uwagi na zatarcie z mocy prawa punktów odpadła podstawa faktyczna do wydania decyzji. Wskazano również, że w dniu [...] odwołujący się wiedział, iż ma na swoim koncie 19 punktów i dlatego zdecydował się na odbycie w dniu [...] odpłatnego szkolenia, w wyniku którego odjęto mu 6 punktów. Brak świadomości co do ilości posiadanych punktów potwierdza również fakt, że w dniu [...]kiedy miało miejsce ostatnie zdarzenie policjanci, mimo obowiązku wynikającego z ustawy nie zatrzymali stronie prawa jazdy. Po rozważeniu zarzutów zainteresowanego organ odwoławczy stwierdził, iż bezspornie strona dopuściła się szeregu wykroczeń w zakresie ruchu drogowego. Zgodnie z obowiązującymi przepisami organ pierwszej instancji był zobligowany wydać decyzję kierującą R. D. na egzamin sprawdzający kwalifikacje do kierowania pojazdami, ponieważ nie upłynął termin 1 roku od dnia pierwszego naruszenia, po którym to terminie nastąpiłoby usunięcie punktów karnych z ewidencji. W ocenie Kolegium nie zachodziły przesłanki do zastosowania art. 130 ust. 2 Prawo o ruchu drogowym. Strona odbyła szkolenie w WORD, które winno skutkować obniżeniem liczby punktów karnych, jednakże zgodnie z przepisami szkolenie można odbyć przed przekroczeniem limitu 24 punktów – art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b. Kolegium uznało, że niedopatrzenie ze strony Policji, która zbyt późno odnotowała przyznane punkty za wykroczenie z dnia [...] nie może działać na korzyść odwołującego się. Nie podzielono również zdania odwołującego się, że organ pierwszej instancji wydał decyzję już po usunięciu punktów z ewidencji. Przy liczeniu limitów punktów uwzględnia się czas, jaki upłynął od pierwszego wykroczenia do popełnienia kolejnego, powodującego jego przekroczenie i bez znaczenia jest czas, jaki upłynął od danego wykroczenia do wydania decyzji. W momencie orzekania, wykroczenia popełnione przez stronę nie przedawniły się, tak więc organ II instancji uznał, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana prawidłowo. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. D. wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako niezgodnej z prawem i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.; ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ administracji publicznej pierwszej instancji; oraz o uchylenie rygoru natychmiastowej wykonalności, na podstawie art. 135 k.p.a. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną interpretację art. 114 ust. 1 pkt 1 lit b w związku z art. 138 ust. 1 oraz niezastosowanie art. 130 ust. 2, ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz naruszenie przepisów procedury administracyjnej w tym art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 108 k.p.a., poprzez brak ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności. Skarżący wskazał, że zgodnie z zasadą ogólną wyrażoną w art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, iż organy administracji publicznej zobowiązane są, co do zasady, stosować odpowiednie przepisy obowiązujące w dniu wydania decyzji do istniejącego, prawidłowo ustalonego stanu faktycznego w chwili jej wydania. W ocenie skarżącego w rozpatrywanej sprawie organ administracji publicznej pierwszej instancji nie uwzględnił, iż w chwili wydawania zaskarżonej decyzji punkty karne stanowiące podstawę skierowania na egzamin uległy usunięciu z ewidencji, na podstawie art. 130 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Wobec powyższego odpadła podstawa faktyczna pozwalająca na wydanie zaskarżonej decyzji, gdyż wystąpiła sytuacja "zatarcia" z mocy prawa uzyskanych punktów. Ponadto należy nadmienić, że mając w dniu [...] informację, że liczba punktów karnych wynosi 19, skarżący przezornie odbył w dniu [...] odpłatne szkolenie w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego w wyniku, którego odjęto mu 6 punktów karnych. Wobec błędnych informacji, co do rzeczywistego stanu punktów karnych skarżący odbył w dniu [...] odpłatne szkolenie, (które ze względu na spóźnioną decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w B.) okazało się zbędne. Kolejny zarzut dotyczył naruszenia przepisów postępowania administracyjnego ustalenia stanu faktycznego oraz nadania rygoru natychmiastowej wykonalności (art. 7 i 77 k.p.a.). Skarżący podniósł, że dopiero wydanie ostatecznej decyzji w trybie art. 138 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908 ze zm.) stanowi właściwą prawną formę pozbawienia właściciela prawa jazdy i oznacza początek biegu terminu określonego w art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b tej ustawy. Organ pierwszej instancji nadając rygor natychmiastowej wykonalności nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w zakresie wystąpienia przesłanek wynikających z przepisu art. 108 k.p.a., tj. czy jego nadanie było niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. Zaskarżona decyzja zawiera lakoniczne uzasadnienie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności, a z uwagi na szczególny charakter powyższej instytucji powinna być ona stosowana wyjątkowo, po przeprowadzeniu szczegółowego postępowania wyjaśniającego. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaiskrzonej decyzji i wniosło o jej oddalenie skargi. Art. 130 ust. 2, pozwala na usunięcie punktów wyłącznie w sytuacji, gdy przed upływem 1 roku od dnia pierwszego naruszenia przez kierowcę przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym, liczba przyznanych punktów nie przekroczyła 24. W przedmiotowej sprawie w terminie od [...] do [...] skarżący wielokrotnie naruszył przepisy ruchu drogowego i otrzymał 29 punktów karnych. W takiej sytuacji stanowiło to podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego, w trakcie którego organ administracji publicznej bada, czy zachodzą przesłanki uzasadniające skierowanie danej osoby na egzamin sprawdzający jej kwalifikacje do kierowania pojazdami. Punkty przyznane Panu R. D. są ostateczne, stąd też Komendant Wojewódzki Policji w B., skierował do Prezydenta T. wniosek o sprawdzenie kwalifikacji skarżącego do kierowania pojazdami. Kluczowe znaczenie w ocenie SKO miał fakt otrzymania 24 punktów karnych. Bez znaczenia jest czas, jaki upłynął od dnia pierwszego wykroczenia do dnia wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Okres 1 roku jest bowiem liczony od dnia pierwszego wykroczenia karanego punktami do dnia wykroczenia, w wyniku którego liczba punktów przekroczyła 24 a nie od danego wykroczenia do czasu wydania decyzji. W sprawie, przedmiotowe punkty nie mogły zostać usunięte, gdyż wykroczenie, za które skarżący otrzymał 10 punktów karnych, nastąpiło [...], tj. przed odbyciem szkolenia. W tej sytuacji skarżący nie spełnił wymogów art. 130 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym, który pozwala kierowcy na uczestnictwo w odpłatnym szkoleniu w celu zmniejszenia liczby punktów jednak szkolenie to może być odbyte wyłącznie przed przekroczeniem limitu 24 punktów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega na wniosek komendanta wojewódzkiego policji osoba posiadająca uprawnienia do kierowania pojazdami, która otrzymała ponad 24 punkty na podstawie art. 130 ust. 1 tej ustawy, zaś art. 130 ust. 1 odsyła do prowadzonej przez policję ewidencji, do której wpisuje się naruszających przepisy ruchu drogowego kierowców, przypisując im za poszczególne naruszenia punkty w skali od 0 do 10. Zasady prowadzenia wymienionej ewidencji i punktowania, jak również tryb występowania z wnioskami o kontrolne sprawdzenie kwalifikacji uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego (Dz. U. Nr 236, poz. 1998). W myśl § 7 ust. 2 cytowanego rozporządzenia podstawę do skierowania przez policję wniosku o kontrolne sprawdzenie kwalifikacji, a w konsekwencji także orzeczenia o takim skierowaniu mogą stanowić wyłącznie wpisy ostateczne do ewidencji, zaś charakter taki mają, jak wynika z § 4 ust. 1 rozporządzenia, wpisy dotyczące naruszeń stwierdzonych prawomocnymi wyrokami sądów, postanowieniami sądowymi o warunkowym umorzeniu postępowania, nakazami lub mandatami karnymi. Procedura wpisu do ewidencji naruszenia wykazanego w mandacie polega w myśl § 4 ust. 6 rozporządzenia z dnia 20 grudnia 2002 r. na wysłaniu przez jednostkę policji, której funkcjonariusz sporządził mandat, informacji o nałożeniu mandatu według wzoru stanowiącego załącznik nr 3 do rozporządzenia, do właściwej komendy wojewódzkiej policji, w której w prowadzonej tam ewidencji wykazuje się to naruszenie z odpowiednią, wynikającą z rozporządzenia ilością punktów karnych. Przepis art. 130 ust. 3 prawa o ruchu drogowym daje kierowcom wpisanym do ewidencji możliwość zmniejszenia liczby ujętych w niej punktów, poprzez uczestnictwo na własny koszt w odpowiednim szkoleniu w celu zdobycia wiedzy pozwalającej na uniknięcie w przyszłości naruszeń przepisów ruchu drogowego. Wynikające z cyt. przepisu uprawnienie ma szczególne znaczenie w przypadku zbliżania się przez kierowcę, który dopuścił się większej liczby naruszeń, do łącznej punktacji (powyżej 24 punktów), dającej podstawę do skierowania go na egzamin sprawdzający jego kwalifikacje do prowadzenia pojazdów i zatrzymania prawa jazdy do czasu wykazania się pozytywnym wynikiem egzaminu, co w sposób oczywisty nie tylko pozbawia go możliwości korzystania z samochodu, lecz również naraża na koszty. Bezsporne jest, że przepisy umożliwiają zmniejszenie liczby punktów tylko kierowcom, którzy nie przekroczyli limitu 24 punktów. Ponadto należy wskazać na treść art. 135 ustawy Prawo o ruchu drogowym, który stanowi, że policjant obligatoryjnie zatrzymuje prawo jazdy za pokwitowaniem w razie przekroczenia przez kierującego pojazdem liczby 24 punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego. W dniu [...] skarżący popełnił wykroczenie, za które jak się okazało otrzymał 10 punktów karnych, co przy sumowaniu poprzednio zgromadzonych dawało liczbę 29 punktów. Jednakże w niniejszej sprawie okoliczności faktyczne wskazują na to, że skarżący miał podstawy sądzić, że nie przyznano mu tylu punktów. Pomimo przekroczenia limitu punktów policjant w dniu [...]. wbrew obowiązkowi z art. 135 ustawy nie zatrzymał prawa jazdy. W tej sytuacji skarżący miał prawo uważać, że nie przekroczył limitu 24 punktów. Potwierdza to również fakt, że gdy odbył szkolenie, w ośrodku WORD, odjęto mu 6 punktów, pomimo tego, że nie powinien skorzystać z możliwości pomniejszenia stanu punktów uwagi na uprzednie przekroczenie limitu 24 punktów. Z materiału dowodowego, na podstawie którego wydano decyzję I instancji wynika, że w dniu w którym dokonano odjęcia punktów za szkolenie z dnia [...] Komenda Wojewódzka Policji w B. nie posiadała informacji o wykroczeniu popełnionym w dniu [...], za które skarżący otrzymał 10 punktów karnych. Wszelkie okoliczności wskazują na to, że wynika to z niedopatrzenia i opieszałości Policji, która nie wprowadziła do ewidencji punktów otrzymanych przez skarżącego w dniu [...]. Zgodnie z zasadą ogólną wyrażoną w przepisie art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, iż organy administracji publicznej zobowiązane są, co do zasady, stosować odpowiednie przepisy obowiązujące w dniu wydania decyzji do istniejącego, prawidłowo ustalonego stanu faktycznego w chwili jej wydania. W państwie prawa, jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, obywatel działający w przekonaniu, że odnoszące się do niego działania określonego organu są prawidłowe i odpowiadające prawu nie może być narażony na uszczerbek. Pogląd ten jest odzwierciedleniem wynikającej z art. 8 Kpa zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz działania zgodnego z zasadami sprawiedliwości społecznej. Zdaniem Sądu fakt niezatrzymania prawa jazdy w dniu [...] oraz nie zgłoszenie przez Policję do dnia [...] punktów karnych z dnia [...] do ewidencji doprowadziło do dopuszczenia do udziału w szkoleniu w dniu [...] i w konsekwencji do pomniejszenia liczby punktów co odnalazło odzwierciedlenie w ewidencji. W tej sytuacji skarżący działał w zaufaniu do organów państwa i nie powinien zostać obciążony ich zaniechaniami i opieszałością. W świetle przedstawionych wyżej okoliczności orzeczenie o skierowaniu R. D., na mocy art. 114 ust. 1 pkt 2 Prawo o ruchu drogowym na egzamin sprawdzający jego kwalifikacje i zatrzymanie w związku z tym, na mocy art. 138 ust. 1 prawa jazdy było wynikiem działania organów na niekorzyść obywatela, podczas gdy uprzednie działania organów państwa dawały uzasadnione przekonanie o pozostawaniu w korzystnej sytuacji prawnej (redukcja punktów w ewidencji, niezatrzymanie prawa jazdy, brak aktualnych danych w ewidencji punktów karnych). Taka sytuacja nie tylko nie pogłębia zaufania do organów państwa ale wręcz je podważa. W tych okolicznościach Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.