II SA/Bd 955/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków R. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. R. Ł. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Wraz ze skargą skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 października 2012 r. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym uznając, że skarżąca nie wykazała spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w szczególności braku posiadania jakichkolwiek środków pieniężnych. Po rozpoznania wniosku na skutek sprzeciwu skarżącej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 15 stycznia 2013 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2013 r. Sąd oddalił skargę R. Ł. na opisaną powyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. W dniu 26 lipca 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 lipca 2013 r. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym uznając, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Następnie w ustawowym terminie do wniesienia sprzeciwu skarżąca pismem z dnia 17 sierpnia 2013 r. wniosła ponownie o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, który na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 20 sierpnia 2013 r. został uznany za sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 lipca 2013 r. oraz pismem z dnia 23 sierpnia 2013 r. wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 31 lipca 2013 r. Na podstawie zarządzenia Sędziego z dnia 16 września 2013 r. oraz z dnia 30 października 2013 r. została wezwana do wykazania na podstawie stosownych dokumentów, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w tym do złożenia w terminie 7 dni: - kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego aktualnie przez skarżącą oraz męża dochodów, - szczegółowego oświadczenia o wysokości aktualnych przeciętnych miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (m.in. poszczególne opłaty eksploatacyjne, koszty zakupu wyżywienia, leczenia itp.), - wyciągu z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Skarżąca w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w pismach nadesłanych w odpowiedzi na wezwania Sądu wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem. Utrzymują się ze świadczeń emerytalnych, które miesięcznie łącznie wynoszą [...] zł netto. Skarżąca jako majątek zadeklarowała własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2. Jednocześnie skarżąca podkreśliła, że nie posiada innych nieruchomości, jak również oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Skarżąca wskazała także, że jej emerytura pomniejszona jest o koszty egzekucji komorniczej – [...] o kwotę [...] zł. Pismem z dnia 8 listopada 2013 r. wniesionym w terminie do wykazania sytuacji materialnej, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania R. Ł. wniosła "zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego doręczonego dnia 4 listopada 2013 r. w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym celem sporządzenia skargi kasacyjnej do NSA o wyroku z dnia 11 czerwca 2013 r. i wnoszę o jego zmianę w ten sposób aby WSA w Bydgoszczy przyznał skarżącej prawo pomocy w żądanym zakresie". W piśmie tym skarżąca podkreśliła jeszcze raz, że dochód jej gospodarstwa domowego wynosi [...] zł ale ze względu na to, że jej emerytura jest obciążona kosztami egzekucji komorniczej w kwocie [...] zł to dyspozycji zostaje kwota [...] zł. We wniosku skarżąca przedstawiła zestawienie miesięcznych wydatków swego gospodarstwa domowego na łączną kwotę [...] zł na które składają się: opłata za czynsz za mieszkanie [...] zł; rachunki za prąd, RTV i telewizję kablową [...] zł; rachunki za telefon [...] zł; składki na ubezpieczenie [...] zł; korekta protezy nogi [...] zł; koszty ponoszone na rehabilitację, zabiegi i lekarstwa [...] zł, opłaty ponoszone na usługi optyczne i protetyczne [...] zł; koszty zakupu obuwia ortopedycznego [...] zł; zakup środków czystości i usługi AGD [...] zł; koszty zakupu żywności i witamin [...] zł oraz koszty zakupu odzieży, bielizny, koszty przesyłek – [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że aktualnie rozpoznawane wnioski skarżącej z dnia 26 lipca 2013 r. oraz z dnia 17 sierpnia 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym są kolejnymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 15 stycznia 2013 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rozpoznanie kolejnych wniosków skarżącej winno zatem nastąpić w kontekście art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), dającym prawo uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy, z uwzględnieniem materialnych przepisów stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy zawartych w art. 243 i następnych p.p.s.a. Należy przy tym zauważyć, iż odstąpienie od oceny wyrażonej we wcześniejszym postanowieniu może wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Nie budzi wątpliwości, że w przypadku, gdy tym postanowieniem jest postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy w określonym zakresie, chodzi o zmianę w postaci pogorszenia się najogólniej rozumianej sytuacji materialnej wnioskodawcy. W kolejnych wnioskach o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie powołała nowych okoliczności, które wpłynęłyby na odmienną ocenę jej sytuacji materialnej. Ponadto skarżąca konsekwentnie uchyla się od podania dokładnych danych umożliwiających dokonanie pełnej oceny jej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że sytuacja osobista, rodzinna i majątkowa skarżącej nie uległa pogorszeniu, a wręcz przeciwnie miesięczny dochód gospodarstwa domowego zwiększył się o około [...] zł. Skarżąca wówczas wskazała dochód gospodarstwa domowego na kwotę [...] zł a w obecnie rozpoznawanych wnioskach na kwotę [...] zł. Powołuje się, jak uprzednio, na trudną sytuację zdrowotną swoją i męża, konieczność zażywania leków, których zakup stanowi obciążenie domowego budżetu. Skarżąca, pomimo skierowanych do niej wezwań, konsekwentnie uchyla się od przedłożenia dokumentów potwierdzających jaki jest faktycznie jej stan majątkowy. Pominęła milczeniem wezwanie do przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego aktualnie przez skarżącą oraz męża dochodów. Nie odniosła się do wezwania o przedłożenie wykazów posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy. Niemożliwe jest w tej sytuacji ustalenie, czy faktycznie w oboje małżonkowie nie dysponują jakimkolwiek środkami pieniężnymi To przecież sprawą zainteresowanej jest wykazanie zasadności złożonych wniosków w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Argumenty skarżącej o złym stanie zdrowia jej męża – amputacja kończyny - były analizowane przy rozpoznawaniu uprzednio złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mimo wyraźnego wezwania skarżąca nie potwierdziła jednak stosownymi dokumentami jaka jest aktualnie wysokość wydatków związanych z leczeniem. Przesłane faktury VAT nie stanowią prawidłowego wykonania skierowanej do skarżącej wezwania, tym bardziej że w ocenie Sądu zostały przedłożone wybiórczo i nie odzwierciedlają rzeczywiście ponoszonych kosztów. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne są, bowiem dane dotyczące wysokości koniecznych wydatków w stosunku do możliwości finansowych wnioskodawcy. Prawo pomocy uzależnione jest od możliwości ponoszenia kosztów postępowania, nie zaś od stanu zdrowia strony. Sąd ma także wątpliwości co do wysokości ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie rodziny i nie przekonują go również twierdzenia skarżącej o trudnościach w opłacaniu bieżących wydatków związanych z życiem, skarżąca bowiem nie przedłożyła na poparcie swych twierdzeń żadnych dokumentów czy też kopii rachunków. Należy zauważyć, że przy ocenie istnienia przesłanki uszczerbku dla koniecznego utrzymania mogą być brane pod uwagę wyłącznie wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb życiowych rodziny, a więc związane z wyżywieniem, wykształceniem, czy opłaty za mieszkanie, w którym mieszka skarżąca i jej rodzina. Żądania o przyznanie prawa pomocy nie uzasadnia również obciążenie emerytury skarżącej egzekucją zobowiązań skarżącej. Konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią zobowiązań nie stanowi bowiem przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Brak jest bowiem podstaw aby zobowiązania cywilne czy inne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Skarżąca, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna zaś liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności. Odnosząc się końcowo do podnoszonej kwestii stanu zdrowia męża skarżącej, należy podkreślić, że zły stan zdrowia może być pośrednio przyczyną przyznania prawa pomocy tylko wtedy, gdy przekłada się on na sytuację materialną wnioskodawcy, powodując na przykład, że nie jest on w stanie zarobkować czy też zmuszony jest ponosić relatywnie wysokie (w odniesieniu do dochodów i posiadanych oszczędności, mienia) koszty leczenia. W niniejszej sprawie natomiast skarżąca nie uprawdopodobniła faktu złego stanu zdrowia i ponoszenia wysokich kosztów leczenia, a jej oświadczenia w tym zakresie są zbyt ogólne. Zwłaszcza, że w piśmie z dnia 8 listopada 2013 r. skarżąca wskazała, że miesięcznie na korektę protezy nogi wydaje [...] zł oraz na zakup obuwia ortopedycznego również miesięcznie [...] zł. Częstotliwość ponoszenia tych kosztów budzi pewne wątpliwości. Reasumując, analiza złożonego w sprawie oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku, oświadczenia te są niepełne, podane informacje są zbyt ogólnikowe i budzą wątpliwości co do ich wiarygodności, a skarżąca nie wykazała w sposób należyty, poprzez złożenie wszystkich żądanych dokumentów, że poniesienie przez nią kosztów sądowych będzie stanowić uszczerbek dla koniecznego utrzymania rodziny. Podkreślenia wymaga okoliczność, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy brana jest jedynie pod uwagę bieżąca sytuacja majątkowa i rodzinna strony. Powyższe wynika z samego celu instytucji prawa pomocy, jakim jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Tym samym ma ona charakter wyjątkowy. Prawo pomocy w pierwszej kolejności winno być przyznawane osobom bezrobotnym, bez stałego źródła dochodu i bez majątku. W omawianej sprawie taka sytuacja natomiast nie występuje, skarżąca oraz jej małżonek bowiem otrzymują stałe świadczenie emerytalne. W tych okolicznościach nie można uznać skarżącej za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie ponieść kosztów postępowania, których wysokość na obecnym etapie postępowania nie stanowi wydatku, który spowodowałby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącej czy też jego rodziny. Zważyć należy, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe w niniejszej sprawie obejmują koszty uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł, koszty wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł oraz koszty zastępstwa procesowego. Z związku z powyższym orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.