II SA/Bd 970/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Michał Kujawa po rozpoznaniu w dniu 31 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [...] z dnia [...] lipca 2012 r. w przedmiocie stypendium [...] postanowił: oddalić wniosek. I W dniu 30 października 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) E. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj: zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. II Konieczność przyznania prawa pomocy skarżąca uzasadniła trudną sytuacją finansową. We wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje z matką oraz pełnoletnim bratem (lat [...]). Ich łączny dochód z tytułu wynagrodzeń oraz renty rodzinnej wynosi [...] zł miesięcznie. Ponadto brat skarżącej od [...] br. podjął trzymiesięczny staż z PUP. Wnioskodawczyni jest współwłaścicielem domu o powierzchni ok. [...] m2 ([...]). Skarżąca podała, że wraz z domownikami ponosi koszt spłaty kredytu hipotecznego w wysokości [...] zł. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu formularza w pkt 5 skarżąca stwierdziła, że jeśli organ błędnie rozpoznał jej sprawę to ona nie powinna ponosić kosztów postępowania. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: III Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa ( art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012r., poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.). IV Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. V Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W świetle przedstawionej przez zainteresowaną sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych uznano, iż nie wykazała ona zasadności swojego wniosku. Podkreślenia wymaga, że decydując o przyznaniu prawa pomocy referendarz sądowy kieruje się tylko sytuacją majątkową skarżącego nie zaś skomplikowaniem sprawy. Prawo pomocy przysługuje osobom, które znajdują się w trudnej sytuacji życiowej jak np. bezrobocie, choroba, klęska żywiołowa, ogólna nieporadność życiowa czy też śmierć jedynego żywiciela rodziny. Żadna z wyżej opisanych sytuacji nie dotyczy skarżącej, która uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł miesięcznie zaś jej matka oprócz wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości [...] zł miesięcznie. W ostatnim czasie nawet dotychczas bezrobotny brat skarżącej podjął staż, z którego tytułu uzyska stosowane świadczenie. Argumentacja skarżącej, że jeśli organ błędnie rozpoznał jej sprawę to ona nie powinna ponosić kosztów postępowania jest chybiona na tym etapie postępowania, ponieważ rozpoznając sprawę o przyznanie prawa pomocy orzekający kieruje się tylko jak to wyżej zostało wskazane sytuacją majątkową strony skarżącej. Natomiast, jeżeli po merytorycznym rozpoznaniu sprawy przez Sąd potwierdzą się jej zarzuty to wówczas poniesione przez nią koszty sądowe zostaną jej zwrócone. Warto w tym miejscu zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Ponadto wymaga również podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Istotne w przedmiotowej sprawie jest również i to, że strona skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zaś przepis wyraźnie wskazuje, że w tym stanie rzeczy powinna wykazać, że nie posiada jakichkolwiek środków pieniężnych. Tymczasem uzyskuje wynagrodzenie. Wskazać należy, iż kwota ta jest wyższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, które od dnia 1 styczna 2012r. wynosi 1.500 zł, co wynika z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2012 r. (Dz. U. Nr 192 poz. 1141), wydanego na podstawie art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. Nr 200, poz. 1679 ze zm.). VI W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.