II SA/Bd 970/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Burmistrz S. decyzją z [...] czerwca 2022 r. nr [...] odmówił J. N. (tj. Skarżącej) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem Z. N.. Burmistrz uznał, że Skarżąca nie spełnia wszystkich przesłanek przyznania świadczenia określonych w art. 17 ust. 1 art. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615, zwanej w skrócie "u.ś.r."), gdyż ma ustalone prawo do emerytury. W wyniku rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] lipca 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium nie podzieliło stanowiska Skarżącej prezentowanego w odwołaniu, że w przypadku pobierania emerytury świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości różnicy pomiędzy określoną przez ustawodawcę kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą emerytury. Zdaniem Kolegium osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego (niż emerytura) świadczenia pielęgnacyjnego, a pobiera emeryturę winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W przedmiotowej sprawie Skarżąca wspomagana przez profesjonalnego pełnomocnika nie zawiesiła pobierania emerytury. Ponadto zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. – niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Mianowicie Kolegium ustaliło, że Skarżąca jest osobą bierną zawodowo, której przysługuje emerytura. Kolegium podkreśliło także, że nie można uznać, iż Skarżąca miałby możliwość podjąć pracę po ukończeniu 70 roku życia, lecz uniemożliwia jej to niepełnosprawność męża. W skardze do sądu na decyzję Kolegium J. N. wniosła o jej uchylenie zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez Skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem, b) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i niezasadne uznanie że Skarżąca nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad mężem, 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 6 – 9 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i zaniechanie ustalenia, czy Skarżąca jest lub nie jest w stanie podjąć pracę zawodową. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała zarówno, że powinna mieć możliwość wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą, jak też że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinien być wykładany w ten sposób, że pozbawia przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymanej emerytury. Odnośnie stwierdzonego przez organ braku związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad mężem a niepodejmowaniem zatrudnienia Skarżąca podniosła, że przez wiele lat była osobą czynną zawodowo, a następnie przeszła na emeryturę. Organy obu instancji nie ustalały, czy jest osobą zdolną do podjęcia pracy zawodowej. Fakt, że osiągnęła wiek emerytalny nie oznacza natomiast, że nie byłaby w stanie podjąć zatrudnienia. Obecnie nie podejmuje zatrudnia w związku z koniecznością opieki nad mężem. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko. W szczególności odnośnie braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością opieki nad mężem Kolegium podniosło, że z akt sprawy wynika, iż Skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem; Skarżąca nie jest osobą aktywną zawodowo od wielu lat i w toku postępowania nie wykazała, aby była osobą poszukująca zatrudnienia, ani że z uwagi na opiekę nad mężem musiała zrezygnować z zatrudnienia. Aktualnie jest osobą w wieku poprodukcyjnym więc i z tego względu trudno stwierdzić, aby spełniona była przesłanka niepodejmowania zatrudnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Sąd podziela stanowisko Kolegium (jak też tą część stanowiska Skarżącej), że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, która jest uprawniona do świadczenia emerytalnego, ma prawo wyboru jednego z tych świadczeń. Stanowisko to, będące wynikiem zastosowania wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej w celu uzupełnienia wykładni językowej art. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyrażano wielokrotnie w orzecznictwie tutejszego Sądu jak też Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z 8 lipca 2022 r., sygn. I OSK 1729/21, LEX nr 3365771). Sąd podziela także stanowisko, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 291), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela jednak stanowisko (wyrażone także w ww. wyroku NSA oraz przytoczonym w nim orzecznictwie), zgodnie z którym uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia tj. świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie - emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do ZUS wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Przy czym ustawodawca nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale zawieszenie tego prawa i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury. Powyższe skutkuje tym, że organ rozpatrujący wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winien poinformować Skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i oraz o uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Z akt sprawy nie wynika, aby organ poinformował Skarżącą o możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem emerytalnym, co jest naruszeniem powyższych przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Z kolei ustalenie Kolegium, iż brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub rezygnacją z tego zatrudnienia a sprawowaną przez Skarżącą opieką nad niepełnosprawnym mężem opieki opiera się o twierdzenie, że Skarżąca jest osobą bierną zawodowo oraz że nie można uznać, że może podjąć pracę po ukończeniu 70 roku życia. Kolegium nie precyzuje w zaskarżonej decyzji, co należy rozumieć w przedmiotowym przypadku za "bierność zawodową". Dopiero w odpowiedzi na skargę Kolegium wskazuje, że Skarżąca "nie jest aktywna zawodowo od wielu lat". W aktach sprawy tymczasem brak jakiegokolwiek dowodu pozwalającego na zweryfikowanie twierdzenia Kolegium, że Skarżąca nie była aktywna zawodowo ani jak długo ów brak aktywności trwa. Należy zauważyć, że gdyby Skarżąca w ogóle nie była aktywna zawodowo, to nie otrzymałaby świadczenia emerytalnego. Kolegium nie wskazało żadnego dowodu, z którego wynikałoby, że Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia od "wielu lat". Kolegium nie wskazało także żadnego przepisu prawa ani żadnych argumentów bazujących na faktach, z których by wynikało że osoba w wieku lat 70 nie jest zdolna do pracy. Sąd zauważa, że przypadki pracy zawodowej osób po 70 roku życia są powszechnie znane dzięki występowaniu takich przypadków wśród osób znanych publicznie takich jak posłowie, senatorowie czy sędziowie Trybunału Konstytucyjnego (powszechna możliwość weryfikacji tych przypadków jest możliwa dzięki stronom internetowym m.in. Sejmu, Senatu i Trybunału Konstytucyjnego). Powyższe prowadzi do wniosku, że Kolegium uchybiło wynikającemu z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego koniecznego do załatwienia sprawy, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania przeze Skarżącą opieki nad mężem a rezygnacją przez nią lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Mając na uwadze wskazane powyżej naruszenia Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329) uchylił zaskarżoną decyzję. W ponownym postępowaniu organ powinien orzec po uzupełnieniu materiału dowodowego odnośnie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej Skarżącej oraz po powiadomieniu Skarżącej o możliwości dokonania wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym a świadczeniem pielęgnacyjnym i otrzymaniu informacji, czy Skarżąca zawiesiła pobieranie emerytury. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu administracyjnym oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).