II SA/Bd 976/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski ( spr. ) Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Protokolant Rafał Opioła po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 stycznia 2009r. sprawy ze skargi I. C. na decyzję [...] Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2008r. Nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwany dalej "Kierownikiem") odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] marca 1993 nr [...], odmawiającą I. C. przyznania uprawnień określonych ustawą z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz o niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Zdaniem organu skarżąca I. C. nie dochowała określonego w art. 148 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.; zwanej "k.p.a.") miesięcznego terminu na złożenie wniosku, liczonego od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Skarżąca jako podstawę wznowienia wskazała art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. tj. wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych dowodów, istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję. Owymi nowymi dowodami są przedstawione przez skarżącą dokumenty w sprawie deportacji jej rodziny, uzyskane z archiwów litewskich (pismo z Ministerstwa Bezpieczeństwa Wewnętrznego Litewskiej SSR, pismo tajne UMGG Litewskiej SRR oraz pismo poufne Ministra Spraw Wewnętrznych Litewskiej SSR). Kierownik w oparciu o akta sprawy stwierdził, że dokumenty te zostały poświadczone za zgodność z oryginałem przez pracownika Urzędu do Spraw Kombatantów w dniu [...] maja 2008 r. (w decyzji Kierownika oczywista omyłka pisarska – "[...] maja 2000 r."). Tymczasem wniosek o wznowienie postępowania został złożony dopiero w dniu [...] czerwca 2008 r. (data stempla pocztowego), a więc po upływie miesięcznego terminu z art. 148 § 1 k.p.a. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła, iż miesięczny termin na wznowienie postępowania powinien być liczony nie od [...] maja 2008 r., ale od [...] maja 2008 r., tj. od dnia, w którym została poinformowana o okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia i zostały jej okazane dokumenty w języku rosyjskim i litewskim wraz z wyjaśnieniami. Skarżąca załączyła oświadczenie swojej córki A. J., w którym oświadczyła ona, iż działając samodzielnie, bez upoważnienia i pełnomocnictwa skarżącej, nie informując jej, starała się wyjaśnić sprawę dotyczącą odmowy Kierownika Urzędu przyznania matce (a ponadto jej siostrze J. Z.) uprawnień kombatanckich. W tym celu, na własny adres domowy prowadziła korespondencję z Konsulatem Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej w Wilnie i uzyskała dokumenty pochodzące z Litewskiego Centralnego Państwowego Archiwum Akt Specjalnych poświadczające wyrok i deportację rodziny Zacharewiczów na Syberię. W dniu [...] maja 2008 r., będąc w W. udała się do Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych i zapytała pracownika Urzędu, czy w oparciu o te dokumenty istnieje możliwość uchylenia poprzedniej decyzji. Uzyskała pozytywną opinię oraz poświadczenie za zgodność z oryginałem kopii dokumentów. Po powrocie do domu w K. k. B, w celu dokładnego zrozumienia treści dokumentów starała się uzyskać pomoc osób znających język rosyjski i litewski. Następnie w dniu [...] maja 2008 r. (sobota), po zakończeniu tygodnia pracy pojechała do matki, zamieszkałej w G., i tam przekazała jej uzyskane dokumenty oraz poinformowała o swoich dotychczasowych działaniach. Córka skarżącej podkreśliła, że wcześniej nie powiadamiała matki i jej siostry o swoich działaniach, nie chcąc przywoływać i odnawiać przykrych wspomnień oraz żalu z powodu potraktowania przez państwo polskie Polaków skazanych i deportowanych na Syberię. Dodatkowo wskazała, że jej matka ma 81 lat, a siostra matki – 83 lata. Decyzją z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] Kierownik Urzędu utrzymał w mocy swoją decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. Organ ustalił, iż skarżąca w swoim piśmie z dnia [...] czerwca 2008 r. (o zmianę decyzji z roku 1993), nadanym [...] czerwca 2008 r. wskazała, iż przedstawione przez nią dokumenty uzyskała w dniu [...] kwietnia 2008 r. dzięki pomocy Konsulatu Generalnego RP w Wilnie. Dokumenty te zostały potwierdzone za zgodność z oryginałem w siedzibie Urzędu w dniu [...] maja 2008 r. Organ uznał zatem, iż za ostateczną datę, od której należy liczyć miesięczny termin z art. 148 § 1 k.p.a., przyjąć trzeba dzień [...] kwietnia 2008r., jako datę wskazaną przez stronę. Wobec jednoznacznego oświadczenia strony niecelowe jest prowadzenie dalszego postępowania w tej kwestii. Powyższe ustalenie skutkuje zaś uznaniem, iż termin do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania nie został dochowany. Nadto Kierownik uznał, iż organ I instancji zasadnie przyjął, iż także w sytuacji, w której w dniu [...] maja 2008 r. poświadczono za zgodność z oryginałem dokumenty mające stanowić podstawę wznowienia, od tego terminu należy liczyć termin do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie. Żaden przepis nie wymaga bowiem, by strona przedkładała przetłumaczone dokumenty, bowiem ich merytoryczna ocena jest dokonywana później – w toku postępowania wznowieniowego – nie zaś na etapie wniosku o wznowienie. W skardze do sądu administracyjnego I. C. szczegółowo opisała swoje starania o nadanie uprawnień kombatanckich, począwszy od 1991 r. Podniosła iż odmawiając przyznania uprawnień kombatanckich w roku 1993 r. Kierownik stwierdził m.in., że wyjazd skarżącej do miejsca zesłania rodziców był dobrowolny i nie zachodzą przyczyny represji. Organ nie wziął pod uwagę, że wyrok deportacji dotyczył całej rodziny skarżącej, w tym i jej. Udowodnienie tego wymagało posiadania dokumentów z archiwów ZSRR, do których nie było dostępu. Za dokumenty poświadczające te okoliczności Kierownik nie uznał dokumentów uzyskanych z archiwów litewskich w roku 1997 (decyzja Kierownika nr [...] z [...] września 1997 r. i nr [...] z [...] stycznia 1998 r.). Skarżąca podtrzymała przedstawiony w postępowaniu administracyjnym argument, iż o nowych dokumentach z archiwów litewskich dowiedziała się dopiero [...] maja 2008 r. od córki, która działała bez jej upoważnienia i bez wcześniejszego informowania skarżącej o podjętych działaniach. Dowodem samodzielnego działania córki są listy Konsulatu Generalnego RP w Wilnie kierowane na adres córki w Koronowie, zawierające dokumenty w języku litewskim i rosyjskim. Skarżąca podniosła, iż w piśmie do organu z dnia [...] lipca 2008 r., precyzującym wniosek zawarty w piśmie wysłanym [...] czerwca co do trybu postępowania (wznowienie), informowała, że nowe dowody uzyskała córka, która nie jest stroną postępowania, przedstawiła także sposób uzyskania dokumentów przez córkę. Skarżąca zarzuciła, iż w zaskarżonej decyzji z [...] października 2008 r. Kierownik błędnie, pomimo jej szczegółowych wyjaśnień, przyjmuje różne terminy ([...] maja 2000 r., [...] kwietnia 2008 r., [...] maja 2008 r.), od których liczy jednomiesięczny okres na wniesienie podania. Zdaniem skarżącej to ona, a nie jej córka, jest stroną postępowania. Skarżąca podkreśliła ponadto, iż była poddana represjom jako Polka, córka Polaków, w tym żołnierza służącego w Wojsku Polskim od listopada 1919 r. do kwietnia 1921 r., zamieszkującego wraz z rodziną na terenie wcielonym do ZSRR, a jej rodzina była traktowana przez władze ZSRR jako kułacka. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej dodatkowo podniósł, iż mając na uwadze treść art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o języku polskim, termin na zgłoszenie wniosku o wznowienie postępowania powinien być liczony od momentu dokonania tłumaczenia dokumentu z języka rosyjskiego na język polski. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przystępując do oceny prawidłowości tj. zgodności z prawem decyzji Kierownika należy przede wszystkim zauważyć, że ani art. 148 k.p.a. określający termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania oraz sposób jego obliczania, ani art. 149 § 3 k.p.a. określający formę odmowy wznowienia postępowania – nie zawierają szczególnych unormowań odnośnie tego, w jaki sposób ma zostać wykazane zachowanie terminu do wniesienia podania o wznowienia postępowania. Okoliczność ta powinna być zatem udowodniona z zachowaniem ogólnych reguł prowadzenia postępowania dowodowego w postępowaniu administracyjnym, w tym wskazanych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Art. 7 k.p.a., ustanawiający zasadę prawdy obiektywnej, zobowiązuje organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Myśl tę rozwija następnie art. 77 § 1 k.p.a., nakładając na organ administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Całego, czyli obejmującego wszystkie jego części składowe, wszystkie środki dowodowe. Z przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika jednoznacznie, iż postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Organ administracji nie może odgrywać roli biernego podmiotu oczekującego na dowody zaoferowane przez stronę postępowania (por. komentarz do art. 77 k.p.a. [w:] G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz.", Tom I, LEX, 2007, wyd. II). Dokonując oceny zgromadzonych dowodów, organ czyni to w sposób swobodny. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę - musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny tj.: – po pierwsze - opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa, – po drugie - ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego, – po trzecie - organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny, – po czwarte - rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z prawidłami logiki (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 774/06, opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 281933). W przedmiotowej sprawie powyższe wymogi postępowania nie zostały zachowane, co zdaniem Sądu mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Ustalenie w zaskarżonej decyzji, iż skarżąca dowiedziała się o nowych, istotnych dla sprawy dowodach w dniu [...] kwietnia 2008 r., opiera się jedynie na stwierdzeniu, iż tak jednoznacznie oświadczyła strona swoim piśmie z dnia [...] czerwca 2008 r. (wysłanym [...] czerwca). Organ pominął zupełnie okoliczność, iż nie była to jedyna wypowiedź skarżącej odnośnie terminu, w którym dowiedziała się ona o przyczynie wznowienia. Już bowiem precyzując swój wniosek, skarżąca w piśmie z dnia [...] lipca 2008 r. (k. 91 akt administracyjnych) wskazała, iż dzień [...] kwietnia 2008 r. to data jednego z pism (były ponadto pisma z dnia [...] kwietnia oraz [...] maja 2008 r.) w ramach korespondencji, jaką prowadziła jej córka z Konsulatem Generalnym RP w Wilnie. Wskazała też na dalsze zdarzenia związane z tą korespondencją – poszukiwanie tłumacza, w celu zrozumienia treści dokumentów, a następnie, po przetłumaczeniu przewiezienie dokumentów do skarżącej i zapoznanie ich z jej treścią. Taką wersję zdarzeń skarżąca zawarła także w odwołaniu od decyzji Kierownika z dnia [...] sierpnia 2008 r., na jej poparcie dodatkowo przedstawiając oświadczenie córki. Organ nie miał zatem do czynienia z jednym, ale z kilkoma oświadczeniami strony. Co więcej – skarżąca czyniąc oświadczenie o treści innej, niż przyjął organ za podstawę swojego ustalenia, dodatkowo wskazała na okoliczności, które mogły być przedmiotem dowodzenia tj. okoliczność, iż istotne dla sprawy dokumenty były częścią korespondencji prowadzonej z polskim urzędem konsularnym nie przez nią, ale przez jej córkę (co można zweryfikować poprzez zażądanie od strony kopert zawierających tą korespondencję oraz poprzez uzyskanie informacji w urzędzie konsularnym co do faktu korespondencji i jej adresata), okoliczność przetłumaczenia dokumentów w określonym czasie (co można zweryfikować choćby żądając pisemnego tłumaczenia opatrzonego datą i przesłuchując tłumacza), okoliczność przyjazdu córki w określonym dniu (co można także zweryfikować poprzez przesłuchanie świadków, w tym córki skarżącej). W celu potwierdzenia wersji, iż o przyczynie wznowienia dowiedziała się dopiero [...] maja 2008r. skarżąca przedstawiła też pisemne oświadczenie córki. Organ ani nie wykorzystał pojawiających się w sprawie możliwości przeprowadzenia postępowania dowodowego, w celu rozstrzygnięcia, które z oświadczeń strony odpowiada prawdzie, ani nie ustosunkował się do zaoferowanego przez stronę dowodu w postaci oświadczenia córki. Tym samym organ naruszył obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, tj. naruszył art. 7 i 77 k.p.a. Ponadto organ w żaden logiczny sposób nie wywiódł, dlaczego, bez konieczności dalszego postępowania dowodowego, należy przyjmować, że to pierwsza wypowiedź danej osoby, niezależnie od jej późniejszych oświadczeń, powinna być uznawana za prawdziwą. Należy przy tym zauważyć, że przepisy k.p.a. nie formułują reguły "co pierwsze powiedziane – to prawda" jako kryterium oceny dowodów. Ustalenia organu co do zachowania przez skarżącą terminu należy w takim przypadku uznać za dowolne, tj. naruszające art. 80 k.p.a. Mogło to mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez ustalenie, iż jednak nie pierwsze, ale drugie z oświadczeń skarżącej odpowiada prawdzie, a tym samym został zachowany termin do wniesienia wniosku. W świetle powyższego zasadnie skarżąca zwraca także uwagę na konieczność przetłumaczenia dokumentów, które znalazły się w jej posiadaniu. Okoliczność, iż językiem urzędowym organów administracji w Rzeczypospolitej Polskiej jest język polski (art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim; Dz. U. Nr 90, poz. 999; z późn. zm.), że podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych oraz składają oświadczenia woli w języku polskim (art. 5 ust. 1 wskazanej ustawy) oraz że istnieje obowiązek składania tym organom w języku polskim oświadczeń woli, podań i innych pism – nie wyklucza wprawdzie tego, że strona może dowiedzieć się o podstawie wznowienia po lekturze dokumentu w dobrze jej znanym języku obcym. Tym niemniej należy podkreślić, iż podstawą wznowienia wskazaną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. jest wyjście na jaw "istotnych" dla sprawy nowych dowodów. Strona, która dysponuje dowodem w postaci dokumentu w języku obcym, nie znanym jej w ogóle bądź w stopniu słabym, dla oceny, czy jest to dokument "istotny" dla sprawy musi najpierw dokonać tłumaczenia dokumentu, korzystając z wiedzy innych osób. Trudno zatem przyjmować, aby w takim przypadku strona uzyskała wiedzę o zaistnieniu przesłanki wznowienia postępowania wcześniej, zanim powstała realna możliwość przetłumaczenia dokumentu i zapoznania się z przetłumaczoną treścią dokumentu. W dalszym postępowaniu organ powinien przeprowadzić wyczerpujące postępowanie dowodowe na okoliczność, kiedy skarżąca dowiedziała się o przyczynie wznowienia, wykorzystując możliwości przeprowadzenia dowodów wynikające z dotychczasowych oświadczeń skarżącej, a w razie potrzeby wzywając ją do wskazania dowodów (np. w postaci dokumentów czy zeznań konkretnych osób), które potwierdzą prawdziwość jej twierdzeń. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.,) należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 powołanej ustawy.