II SA/Bd 979/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. II SA/Bd 979/22 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] 2021 r. znak: [...] Burmistrz K. odmówił skarżącej M. R. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na ojca – J. K., legitymującego się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] 2019 r., zgodnie z którym został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że żona wymagającego opieki J. K. – V. K. -pobiera świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawną córkę N. K. i sama nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną córką oraz mężem. Organ zaznaczył jednak, że żona wymagającego opieki nie ma ustalonego stopnia niepełnosprawności. Zdaniem organu obowiązek opieki nad J. K. spoczywa w pierwszej kolejności na żonie i z tego względu nie zachodzą podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Ponadto organ wskazał, że nie został spełniony warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uregulowany w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm. – u.ś.r.), z uwagi na to, że w orzeczeniu o niepełnosprawności nie ustalono od kiedy niepełnosprawność istnieje. Od powyższej decyzji organu I instancji skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie domagając się przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia i wskazując, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, został uznany za przepis niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż jej zdaniem organ błędnie ocenił, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem przez skarżącą nie wypełnia w stopniu wystarczającym przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawartych w tym przepisie. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2022 r. znak: [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności ocenił okoliczność, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności J. K. nie wynika kiedy powstała niepełnosprawność i wskazał, że nie może ona stanowić odmownej przesłanki do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy stwierdził zatem, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, że organ I instancji w niniejszej sprawie nieprawidłowo odmówił przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ odwoławczy zgodził się jednak z organem I instancji co do tego, że pozostawanie przez J. K. w związku małżeńskim, podczas gdy jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, stanowi zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przesłankę odmowną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podkreślił, że na żonie wymagającego opieki spoczywa w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny wobec niego, wobec czego organ nie znalazł podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia skarżącej. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zaskarżając je w całości i wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąc niniejszą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pozostawanie jej ojca w związku małżeńskim, podczas gdy jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Zdaniem skarżącej przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a należy ocenić przez pryzmat wykładni celowościowej i systemowej, gdyż pozostanie przy wykładni językowej tego przepisu jest niewystarczające i nie uwzględnia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa i ochrony rodziny, a także nakazu zapewnienia rodzinie prawa do pomocy ze strony władz publicznych i pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu ich egzystencji. Skarżąca wskazała także, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej i ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która zdaniem skarżącej nie musi być opieką całodobową. W jej ocenie wypełnienie przesłanki zawartej w ww. przepisie polega na pomocy w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których nie jest w stanie sobie sama zapewnić. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm, dalej powoływanej jako p.p.s.a.) wykazała, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w sprawie, w następstwie decyzji organu odwoławczego, sprowadza się do oceny, czy dopuszczalne jest przyznanie skarżącej, jako córce osoby wymagającej opieki, czyli osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy współmałżonka osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.), ale z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu córką, nie jest w stanie sprawować efektywnej opieki również nad mężem. Natomiast odnośnie wskazanej przez organ I instancji przesłanki odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia, opartej o treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., organ II instancji wskazał na brak podstaw do jej zastosowania w sprawie, przedstawiając w tym zakresie szczegółową i opartą o utrwalone orzecznictwo argumentację. Sąd w całości podziela ocenę organu odwoławczego co do bezpodstawności zastosowania w sprawie przez organ I instancji przesłanek określonych w art. 17 ust. 1b, uznając ją za prawidłową i przyjmując wraz z argumentacją jako swoją. Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że skarżąca M. R. jest córką osoby wymagającej opieki – J. K., pozostającego w związku małżeńskim z V. K., która pobiera świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawną córkę N. K. i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia powyższych przepisów wynika, że skarżąca nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, z tego względu, że jej ojciec, czyli osoba wymagająca opieki, ma żonę, która nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Mając na względzie powyższe, wnioskować należy, że to żona J. K. w pierwszej kolejności może ubiegać się o przedmiotowe świadczenie. Skarżąca wskazuje jednak, że V. K. nie jest obiektywnie zdolna do opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, ponieważ równocześnie zajmuje się niepełnosprawną w stopniu znacznym córką. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zatem to, czy z obiektywnych względów, pomimo braku orzeczenia o niepełnosprawności żony osoby wymagającej opieki, można wyłączyć zastosowanie negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia uregulowanej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a. W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwa odmienne stanowiska co do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Pierwsze z nich, wyrażone również przez organy w niniejszej sprawie, wskazuje, że warunkiem koniecznym do nabycia przedmiotowego świadczenia jest legitymowanie się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (por. wyroki NSA z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 229/21; z 10 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 699/21; z 6 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 815/21 – dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zgodnie z drugim stanowiskiem, na którym oparła się skarżąca, legitymowanie się takim orzeczeniem przez małżonka osoby wymagającej opieki nie jest konieczne, jeżeli małżonek z przyczyn obiektywnych nie może realnie podjąć się opieki i w takiej sytuacji świadczenie może być przyznane osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, a sprawującej faktyczną opiekę nad osobą takiej opieki wymagającej (por. wyroki NSA z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 364/21; z 18 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 744/21; z 24 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1139/21 – dostęp j.w.). Z uwagi na powyższą rozbieżność w orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 6 kwietnia 2022 r. podjął w dniu 14 listopada 2022 r. uchwałę w składzie siedmiu sędziów, o sygn. akt I OPS 2/22, która wyznaczyła aktualną linię orzeczniczą w kwestii przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, co stanowi negatywną przesłankę przyznania ww. świadczenia zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie wynikają z niejednoznaczności przepisu art. 17 ust. 4 pkt 2 lit. a u.ś.r., zaś z tego, że przepis ten miałby ewentualnie zostać uznany za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, czy też prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. Zgodnie z powyższą uchwałą stwierdzić należy, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane, jakim jest brak orzeczenia o niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki, nie stanowi rażącego naruszenia zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, a udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest więc sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. W konsekwencji uznać należy, że nie jest wystarczającym wykazanie, że żona osoby wymagającej opieki jest obiektywnie niezdolna do sprawowania tej opieki, gdyż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Reasumując, Sąd nie mógł przyznać skarżącej M. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na ojca pozostającego w związku małżeńskim, z tego względu, że żona osoby wymagającej opieki na legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zaś różne przyczyny obiektywnie utrudniające sprawowanie tej opieki, jak na przykład w niniejszej sprawie sprawowanie opieki nad niepełnosprawną córką, nie mają znaczenia dla zastosowania tej normy, o czym wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w powyżej wskazanej uchwale. Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną. Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony zarówno przez skarżącą w skardze, jaki i przez organ w odpowiedzi na skargę.