II SA/Bd 983/10

26 października 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędzia WSA Anna Klotz Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 października 2010r. sprawy ze skargi S.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2010r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i pomocy rzeczowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] Nr [...], którą Wójt Gminy C. w wyniku rozpatrzenia wniosków S. K. z dnia [.....], na podstawie art. 39 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił przyznania mu pomocy w formie zasiłku celowego, pomocy rzeczowej w postaci opału – węgla w ilości 300 kg oraz zwrotnego zasiłku celowego w wysokości 200 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż wnioskodawcy nie przysługuje pomoc w formie zasiłku celowego, gdyż pomimo spełnienia kryterium sytuacyjnego, nie spełnia on kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że źródłem utrzymania prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo domowe, całkowicie niezdolnego do pracy S. K. jest renta inwalidzka w wysokości 812,23 zł brutto, co po pomniejszeniu, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, o podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia daje dochód w wysokości 702,23 zł. Wnioskodawca otrzymuje również zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł. Łączna zatem kwota dochodu S. K. wynosi 855,23 zł. Dodatkowo świadczenie rentowe pomniejszone jest w związku z orzeczeniem Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 10 marca 2005 r., sygn. akt I C 737/03 i Sądu Rejonowego w Golubiu-Dobrzyniu z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt I C 53/07 o potrącenie komornicze. Nie ma to jednak, jak wskazał organ, wpływu na wyliczenie dochodu, albowiem wymienione enumeratywnie w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej pomniejszenia podstawy dochodu nie zawierają zajęć komorniczych z tytułu należności dotyczących kosztów procesu, klauzuli i opłaty egzekucyjnej. Osiągany zatem przez S. K. dochód w wysokości 855,23 zł przewyższa określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 477 zł. Organ II instancji wyjaśnił także, iż w sprawie rozpatrywano również możliwość udzielenia S. K. pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, który uprawnia organ w szczególnie uzasadnionych przypadkach do przyznania osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalnego zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi oraz zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty udzielonego zasiłku lub poniesionych wydatków na pomoc rzeczową. Z uwagi jednak na okoliczność, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż w sprawie nie zachodzą żadne szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie takiej pomocy, a także ze względu na fakt, że wnioskodawca znaczną część zasobów finansowych przeznacza na prowadzenie korespondencji z urzędami, co nie stanowi tej szczególnej okoliczności, nie można było wnioskodawcy udzielić pomocy również na postawie wskazanego art. 41 ustawy o pomocy społecznej, co słusznie zauważył organ I instancji. Okoliczność zaś, że wnioskodawca przeznacza znaczną część pieniędzy na korespondencję z urzędami świadczy o marnotrawieniu przez niego własnych zasobów finansowych, co zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej może stanowić podstawę do odmowy udzielenia pomocy. W ocenie organu odwoławczego, przytoczone okoliczności wskazują, że organ I instancji podjął prawidłowe rozstrzygnięcie uznając, że wnioskodawca nie spełnia warunków z art. 39 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej do otrzymania wnioskowanych świadczeń, które to rozstrzygnięcie oparł na wyczerpująco zgromadzonym materiale dowodowym i ocenionym w jego całokształcie. Organ II instancji stwierdził również, iż S. K. objęty jest pomocą ze strony organu I instancji, który w miarę posiadanych środków udziela jej w celu zaspokojenia jego najpilniejszych potrzeb. Niemniej jednak, jak wskazał organ, wnioskodawca odmawia stale odbioru żywności w ramach PEAD, przez co sam doprowadza do pogorszenia swojej sytuacji bytowej, bowiem rezygnując z oferowanych mu artykułów żywnościowych, musi we własnym zakresie się w nie zaopatrywać, co wiąże się nierozerwalnie z kosztami. Na powyższą decyzję S. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której opisał swoją trudną sytuację materialną, związaną z koniecznością ponoszenia licznych wydatków na podstawowe potrzeby życiowe i na spłatę zadłużania za zakupiony węgiel, oraz z faktem stałego zadłużania się u osób trzecich, gdyż nie starcza mu środków finansowych na przeżycie do następnego miesiąca. Skarżący podniósł, że jest osobą schorowaną, całkowicie niezdolną do pracy, w znacznym stopniu niepełnosprawną i wymagająca pomocy innych osób w wykonywaniu codziennych czynności życiowych. Zaznaczył również, że sytuacja materialna i zdrowotna w jakiej się znajduje, problemy z uzyskiwaniem świadczeń z pomocy społecznej oraz liczne sprawy sądowe i urzędowe, doprowadziły go do choroby psychicznej, depresji oraz myśli samobójczych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać legalność rozstrzygnięcia zapadłego w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Nie może natomiast rozpoznać sprawy kierować się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo. Podstawą materialno – prawną zaskarżonej decyzji jest ustawa o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 to jest: sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego itp. Jednym ze świadczeń oferowanych w ramach pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W myśl przepisów art. 39 ust. 1 i 2 w/w ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie wskazanego świadczenia uzależnione jest więc od spełnienia przynajmniej jednej z wymienionych sytuacyjnych przesłanek zasiłku celowego oraz od spełnienia, tak jak w przypadku innych świadczeń z pomocy społecznej, kryterium dochodowego. W przypadku osoby samotnie gospodarującej, stosownie do treści § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2006 r., Nr 135, poz. 950), kryterium dochodowe ustalone zostało w wysokości nieprzekraczającej 477 zł. Dochód zaś, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej stanowi, zgodnie z art. 8 ust. 3, sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, schorowaną, której dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku celowego wyniósł łącznie 855,23 zł, na co składa się zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł oraz renta inwalidzka w wysokości 812,23 zł, która po pomniejszeniu o podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, stanowi dochód w kwocie 702,23 zł. Należy podzielić stanowisko organów obu instancji, że kwota uzyskanego przez skarżącego dochodu, nie ulega pomniejszeniu o comiesięczne potrącenie komornicze w związku z orzeczeniem Sądu Okręgowego w Toruniu i Sądu Rejonowego w Golubiu-Dobrzyniu oraz prowadzoną przeciwko skarżącemu egzekucją z renty, ujęty bowiem w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej katalog odliczeń jest katalogiem zamkniętym, enumeratywnie wymieniającym obciążenia pomniejszające dochód oraz nie pozostawiającym żadnych wątpliwości interpretacyjnych. W świetle przytoczonych okoliczności, należy uznać, iż w sprawie spełnione zostało kryterium sytuacyjne z art. 7 pkt 2-15 w/w ustawy, uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia w postaci zasiłku celowego. Skarżący jest bowiem osobą bezrobotną, schorowaną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niemniej jednak z uwagi na brak jednocześnie spełnienia przez skarżącego drugiego z warunków uzyskania wnioskowanego świadczenia tj. kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, organy obu instancji zobligowane były odmówić mu przyznania tegoż świadczenia na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji orzekające w sprawie organy rozważyły możliwość przyznania skarżącemu pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do treści art. 41 pkt 1 w/w ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, może zostać przyznany specjalny bezzwrotny zasiłek celowy, w wysokości nieprzekraczalnej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku umożliwia również, w razie przekroczenia kryterium dochodowego, przyznanie zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, pod warunkiem jednak zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (art. 41 pkt 2 w/w ustawy). Z przytoczonych przepisów wynika, iż możliwość przyznania pomocy na podstawie art. 41 w/w ustawy uzależniona jest od stwierdzenia czy w konkretnej sprawie, zachodzi szczególnie uzasadniona sytuacja warunkująca udzielenie pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały, iż w przedmiotowej sprawie, w odniesieniu do skarżącego nie zachodzi ta szczególna sytuacja. Szczególne przypadki, których dotyczy przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej, to przypadki wyraźnie odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi rozległą korespondencję z organami i instytucjami państwowymi, przeznaczając tym samym znaczną część domowego budżetu na opłaty pocztowe i kserowanie pism. W ocenie Sądu, powyższe wydatki nie stanowią, tego szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa we wskazanym przepisie, nie służą one zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej i nie kwalifikują się do udzielenia na nie wsparcia finansowego przez organ pomocy społecznej. Także środki finansowe przeznaczone przez skarżącego na zakup żywności, mogłyby być zmniejszone, na rzecz innych niezbędnych wydatków, gdyby skarżący nie rezygnował stale z odbioru żywności oferowanej mu w ramach PEAD. Sąd podziela stanowisko organów administracyjnych, że przez taką postawę życiową, skarżący przyczynia się do pogorszenia swojej sytuacji bytowej. Przyznanie świadczeń z pomocy społecznej na podstawie art. 39 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. mieści się w sferze swobodnego uznania organu administracyjnego. Uznanie to nie oznacza jednak dowolności. Organ kierować się musi zarówno okolicznościami sprawy, jak i ogólnymi celami pomocy społecznej, a także własnymi możliwościami. W ocenie Sądu organy administracyjne dokonały szerokiej oceny sytuacji materialnej skarżącego oraz jego potrzeb, z uwzględnieniem celów pomocy społecznej związanych z umożliwieniem osobom przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej w zakresie zaspokajania niezbędnych potrzeb. Prawidłowo ustalając stan faktyczny sprawy i prowadząc postępowanie w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, właściwie zastosowały normy prawa materialnego. Uzasadniając zaś podjętą decyzję wskazały jakimi kryteriami się kierowały przyjmując określone rozstrzygnięcie w sprawie, spośród kilku możliwych do wyboru w ramach uznania administracyjnego. W konsekwencji dokonanego wyboru, prawidłowo stwierdziły, że w przedmiotowej sprawie nie można przyznać skarżącemu zasiłku celowego na podstawie art. 39 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, z powodu niespełnienia przez niego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, zaś zasiłku specjalnego zarówno bezzwrotnego jak i zwrotnego oraz pomocy rzeczowej zwrotnej, ze względu na brak przesłanki w postaci szczególnie uzasadnionego przypadku. Należy w tym miejscu zauważyć, że rola sądu administracyjnego przy ocenie legalności decyzji podjętej w ramach uznania administracyjnego ogranicza się do stwierdzenia czy organy nie naruszyły przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy przy ustalaniu i badaniu przesłanek przyznania określonych świadczeń z pomocy społecznej, natomiast nie może on wkraczać w sam wybór przez organ konkretnego rozstrzygnięcia, jeżeli do tego rodzaju naruszenia przepisów nie doszło. Wybór ten należy bowiem wyłącznie do organu. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zmi), orzekł jak w sentencji wyroku.