II SA/Bd 983/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Jarosław Wichrowski asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Witt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2020 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z [...] lipca 2019 r. nr [...] Wójt Gminy S. uchylił od dnia [...] kwietnia 2017 r. swoją decyzję z [...] kwietnia 2017 r. Nr [...] przyznającą M. T. (obecnie J. ) świadczenie wychowawcze na dziecko – H. J.. Jako powód uchylenia organ wskazał koordynację systemów zabezpieczenia społecznego. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2108 r. poz. 2134 z późn.zm., zwanej w skrócie "u.p.p.w.d.") oraz pismo Wojewody K. – P. z [...] lipca 2019 r. informujące, że w okresie od [...] kwietnia 2017 r. do [...] września 2017 r. zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. W wyniku rozpatrzenia odwołania M. J. (zwanej dalej "Skarżącą") Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") decyzją z [...] września 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy stwierdziło, że R. J. (ojciec dziecka) przebywał na terenie [...] w okresie od [...] kwietnia 2017 r. do [...] września 2017 r. tj. w okresie pobierania świadczenia wychowawczego. W konsekwencji Wójt był zobowiązany, na podstawie art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d., uchylić decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze w terminie od [...] kwietnia 2017 r. do [...] września 2017 r. Kolegium podniosło, że w przypadku uchylenia decyzji wojewoda, na podstawie art. 16 ust. 7 u.p.p.w.d. wydaje decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Kolegium zwróciło ponadto uwagę, że ustalenie, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia spolacznego, o których mowa w art. 16 ust. 4 u.p.p.w.d., wiąże się ze zmianą właściwości rzeczowej organu do rozpoznania wniosku o przyznania świadczenia wychowawczego. Organ pierwszej instancji w takiej sytuacji posiada wyłącznie kompetencję do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie. Odnosząc się do zarzutu odwołania, dotyczącego niepozostawania w związku małżeńskim z ojcem dziecka podczas pobierania świadczenia wychowawczego Kolegium wyjaśniło, że z przedłożonego do akt sprawy odpisu aktu urodzenia dziecka wynika uznanie ojcostwa przez R. J.. Ponadto R. J. został podany przez Skarżącą do składu rodziny we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, zatem należy uznać, iż Skarżąca wraz z R. J. wspólnie wychowywali swoje dziecko. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium M. J. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie: 1) art. 6 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a.") poprzez rażące naruszenie zasady legalności działania organów administracji, 2) art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności ustalenia, czy członek rodziny nabył świadczenie rodzinne w państwie członkowskim Unii Europejskiej i odpowiadały one świadczeniom rodzinnym wypłaconym jego rodzinie zamieszkującej w Polsce oraz czy były wypłacone za te same okresy, w jakich rodzina pobierała te same świadczenia na podstawie polskiego ustawodawstwa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, 3) art. 77 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpoznanie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, czyli pominięcie faktu, iż państwo członkowskie (Niemcy) wypłaciło R. J. świadczenie pomniejszone o świadczenie przyznane w [...], stosując już w przedmiotowej sprawie koordynację systemów zabezpieczenia społecznego, a także poprzez brak ustalenia charakteru przyznanego świadczenia, w tym sprawdzenia, czy przedmiotowe świadczenie jest odpowiednikiem świadczeń rodzinnych przyznawanych w [...], także pod względem jego wysokości, co które miało istotny wpływ na wynik sprawy; 4) art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny, czy udowodniono okoliczność występowania koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, 5) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia decyzji, niewskazanie w decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; 6) art. 136 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ II instancji uzupełniającego postępowania wyjaśniającego na okoliczność charakteru i wysokości przyznanego świadczenia rodzinnego w państwie członkowskim (Niemcy); 7) art. 21 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędne zastosowanie w stanie faktycznym sprawy przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; 8) art. 23a i art. 3 u.ś.r. poprzez uniemożliwienie skarżącej nabycia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko w okresie od [...] października 2017 roku do [...] września 2018 roku oraz poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy; 9) art. 23a ust. 5 u.ś.r. poprzez uchybienie w postaci braku wskazania rozstrzygnięcia organu lub instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie zagraniczne wskutek skonkretyzowania tego przepisu - bez uprzedniego zbadania typu, charakteru oraz wysokości pobieranego świadczenia oraz faktu pomniejszenia przyznanego świadczenia przez kraj członkowski o świadczenie przyznane [...] w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; 10) art. 30 ust 2 pkt. u.ś.r. poprzez błędne przyjęcie, iż zachodzą przesłanki do uznania przyznanego skarżącej świadczenia, za okres od [...] października 2017 roku do [...] września 2018 roku, za świadczenie nienależnie przyznane z błędnym uznaniem, iż w tym okresie mąż skarżącej stał się uprawniony do świadczeń w innym państwie (bez uprzedniego zbadania typu, charakteru oraz wysokości pobieranego świadczenia oraz faktu pomniejszenia przyznanego świadczenia przez kraj członkowski o świadczenie przyznane w [...]) w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie należy zwrócić uwagę, że podstawą rozstrzygania w kontrolowanej przez Sąd sprawie były przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (w skrócie "u.p.p.w.d."), a nie przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w skrócie "u.ś.r."). W obu ustawach znajdują się przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego: w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest to art. 23a, natomiast w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci – art. 16. Zadania w zakresie świadczenia wychowawczego co do zasady należą do zadań z zakresu administracji rządowej zleconych gminie. Właściwym do załatwienia spraw przyznania ww. świadczeń jest wójt (burmistrz, prezydent). Jednakże w świetle art. 11 u.p.p.w.d. właściwym do wydania decyzji w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego jest wojewoda, gdyż pełni on funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej. W związku z powyższym ustawodawca w art. 16 u.p.p.w.d. przewidział sposób postępowania organów w przypadku kiedy sprawę – ze względu na konieczność koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, winien rozpatrywać wojewoda. Jak stanowi art. 16 ust. 1 i 2 u.p.p.w.d., w przypadku, gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2 (matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka albo opiekun prawny dziecka) lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. W przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2). W myśl art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. w przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Powyższe stanowiło podstawę do wydania przez organ pierwszej instancji decyzji z [...] lipca 2019 r. na podstawie m.in. art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że uprawnieniem właściwego organu (w przedmiotowej sprawie Wójta Gminy S.) jest uchylenie decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. W tym przypadku, stosownie do art. 16 ust. 7 u.p.p.w.d. - decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego wydaje wojewoda, zgodnie z art. 11 u.p.p.w.d., od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ ten (tj. wojewoda) ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 10 u.p.p.w.d.). Reasumując: biorąc pod uwagę wyraźną treść art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d., organ pierwszej instancji posiada wyłącznie kompetencję do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze i przekazania sprawy organowi właściwemu tj. wojewodzie. Takie też rozstrzygnięcie podjął organ pierwszej instancji wobec poinformowania przez Wojewodę pismem z [...] lipca 2019 r., że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji zgodna z prawem jest także decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Wójta. Sąd podziela wskazywany w skardze pogląd, że samo ustalenie, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie jest równoznaczne z tym, że osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie. "Podleganie ustawodawstwu innego państwa" należy rozumieć w taki sposób, że wojewoda w celu ustalenia faktu i okresu podlegania temu ustawodawstwu przez osobę uprawnioną lub członka jej rodziny, musi zbadać sam te okoliczności. W szczególności zaś powinien wyjaśnić, z jakich świadczeń dana osoba może skorzystać lub korzysta w państwie obcym. W praktyce zatem organ powinien wskazać przepis uprawniający obywatela polskiego pracującego na terenie państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji, do pobierania świadczenia wychowawczego w tym państwie, albo akt (rozstrzygnięcie, czynność) organu lub instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie rodzinne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu. Powyższe stanowisko jest prezentowane zarówno przy wykładni art. 23 u.ś.r. jak też przy wykładni będącego jego odpowiednikiem art. 16 u.p.p.w.d. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, sygn. II SA/Bd 408/19 oraz wskazywane tam orzecznictwo). Tym niemniej, wobec ograniczonego zakresu orzekania na podstawie art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d., sprowadzającego się w istocie do "otwarcia na nowo" sprawy i przekazania jej organowi właściwemu (wojewodzie), bez przyznania przez ustawodawcę organowi pierwszej instancji (wójtowi) kompetencji do ustalania, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz że dana osoba podlega ustawodawstwu innego państwa w zakresie objętym koordynacją - stanowisko to nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) Sąd oddalił skargę.