II SA/Bd 989/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Burmistrz B. K. (w imieniu którego działał Zastępca Kierownika B. O. P. S.) decyzją z [...] lipca 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z [...] października 2019 r., odmówił S. S. (tj. Skarżącemu) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką I. S.. Przyczyną odmowy był brak bezwarunkowej rezygnacji przez Skarżącego z przysługującego mu specjalnego zasiłku opiekuńczego. W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez Skarżącego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że Skarżącemu świadczenie nie przysługuje, gdyż nie spełnia warunku określonego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej w skrócie "u.ś.r."). Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Skarżący na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2019 r. Nr [...] był uprawniony do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020 r. Kolegium podkreśliło, że mając na względzie treść art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewidującego możliwość wyboru jednego z wymienionych w nim świadczeń – organ zwracał się do Skarżącego, czy wyraża zgodę na uchylenie decyzji ustalającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego – zastrzegając, że zgoda ta nie może być warunkowa ani dorozumiania. W odpowiedzi Skarżący poprzez pełnomocnika oświadczył, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie obecnie pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zdaniem Kolegium taka warunkowa zgoda uniemożliwia uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w trybie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a."). Kolegium podkreśliło, że przedstawienie powyższego stanowiska jest konieczne ze względu na treść odwołania. Jednakże kluczowe dla sprawy jest to, że w toku postępowania odwoławczego matka Skarżącego tj. osoba wymagająca opieki, zmarła (w skróconym akcie zgonu wskazano datę śmierci: [...] lipca 2020 r.). Świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną wymagającą opieki. W sytuacji zatem gdy nie jest sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną, brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do sądu administracyjnego S. S. zarzucił decyzji Kolegium: - naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) w związku z art. art. 27 ust. 5 u.ś.r. polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez Skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku Skarżącego o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, - art. 7, 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i niezasadne uznanie, iż Skarżący nie spełnia ustawowych przesłanek do ustalenia na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. Podnosząc powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium oraz ustalenie na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego od [...] października 2019 r. do [...] lipca 2020 r. z uwagi na zgon podopiecznej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Ma rację Kolegium wskazując, że kluczową kwestią w sprawie jest śmierć osoby wymagającej opieki. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Słusznie Kolegium z treści cytowanego przepisu wywodzi, że świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną wymagającą opieki; w sytuacji zatem gdy nie jest sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną, brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Należy podkreślić, że organ administracji jest zobowiązany rozstrzygać sprawę mając na uwadze stan prawny i faktyczny z momentu wydawania decyzji. Jeżeli zatem w przedmiotowej sprawie w momencie orzekania Skarżący nie sprawował już opieki nad swoją matką (co było konsekwencją jej śmierci przed wydaniem zaskarżonej decyzji) – to nie była spełniona ww. podstawowa przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Niemożliwe było także przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od pierwszego dnia miesiąca w którym złożono wniosek o przyznanie świadczenia do momentu śmierci matki Skarżącego. Przyznanie świadczenia od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożono wniosek o przyznanie świadczenia przewiduje art. 24 ust. 2 u.ś.r. zgodnie z którym "Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego". Przepis ten określa zatem okres w którym przysługuje świadczenie – ale tylko w przypadku kiedy prawo to "ustala się". W przypadku kiedy – jak w niniejszej sprawie - brak przesłanek do ustalenia świadczenia, przepis ten nie ma zatem zastosowania. W powyższej sytuacji nie ma znaczenia dla sprawy okoliczność, że Skarżącemu w myśl art. 27 ust. 5 u.ś.r. przysługiwało prawo wyboru jednego ze świadczeń: specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do stanowisk stron należy tylko zauważyć, że kwestie dotyczące proceduralnych możliwości realizacji uprawnienia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. były już wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych. I tak np. NSA w wyroku z dnia 19 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 300/19 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (w skrócie "CBOSA") dostępnej poprzez stronę internetową http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazał, że dla uniknięcia zbiegu świadczeń (dopuszczalny jest zbieg uprawnień, ale nie kumulatywne pobieranie świadczeń) możliwe jest wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna. Fakt uzyskiwania przez stronę zasiłku dla opiekuna nie może być zatem przeszkodą do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu tych świadczeń znajduje bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. W ocenie NSA wyrażonej w uzasadnieniu powyższego wyroku, nie zachodzi konieczność uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia, tj. jeszcze przed rozstrzygnięciem co do drugiego świadczenia objętego zbiegiem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Jakkolwiek NSA nie zakwestionował wyboru przez organ procedury polegającej na zawieszeniu postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do czasu rozstrzygnięcia kwestii uchylenia zasiłku dla opiekuna, to uznał, że nie jest to rozwiązanie ani jedyne ani najlepsze. Organ powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła skorzystać z prawa wyboru i nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Winien więc rozważyć możliwość jednoczesnego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Jak dodał bowiem NSA, to ostatnie rozwiązanie zasadza się na przyjęciu, że kwestia przedmiotowego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość odpowiedniego załatwienia rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18, CBOSA). Nie można również pominąć możliwości stwierdzenia we właściwym trybie wygaśnięcia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Innymi słowy, po stronie organu leży obowiązek podjęcia takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń. Jak wskazał ponadto NSA w wyroku z 15 września 2020 r. (sygn. I OSK 2199/19, publ. CBOSA) istotne jest, aby wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne w składanym oświadczeniu wykazał wolę co do rezygnacji z przysługującego mu dotychczas świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego). Wskazany przez stronę termin rezygnacji czy warunkowy charakter oświadczenia o rezygnacji z prawa do zasiłku dla opiekuna ma znaczenie drugorzędne. Zdaniem NSA nie może mieć decydującego znaczenia okoliczność, że wnioskodawca nie wnosi o uchylenie decyzji dotyczących przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Należy podkreślić, że powyższe stanowisko, częściowo odmienne od stanowiska Kolegium, nie ma znaczenia dla sprawy, jako że – jak wcześniej wskazano, istotna dla sprawy jest jedynie okoliczność, że osoba nad którą sprawowano opiekę w momencie orzekania przez Kolegium już nie żyła. Skoro zatem owa opieka z momentem śmierci ustała, zasadne jest, w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowisko Kolegium o braku możliwości przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Ze względu na powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) oddalił skargę.