II SAB/Bd 17/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi F. W. w W. na bezczynność Inne w C. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. zobowiązuje Inne w C. do rozpoznania wniosku skarżącej z dnia [...] listopada 2021 r. w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku; 2. stwierdza, że bezczynność Inne w C. nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Inne w C. na rzecz skarżącej kwotę [...]([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Fundacja [...] z siedzibą w W. (dalej określana jako Skarżąca), reprezentowana przez prezesa zarządu, skierowała do organu - Dyrektora Przedszkola Niepublicznego "P." w C. w dniu [...] listopada 2021 r. drogą elektroniczną (poprzez e-mail) wniosek o udostępnienie informacji publicznej o następującej treści: " (...) o udostępnienie informacji publicznej stosownie do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej: 1. Czy Państwa przedszkole(a) otrzymało (y) w 2020 roku z budżetu gminy (miasta) dotację o której mowa w art. 17 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych? 2. Jeśli tak - w jakiej łącznej wysokości (za cały rok 2020)? Proszę o udostępnienie powyższych informacji mailem w odpowiedzi na niniejszą wiadomość. (...)". Skarżąca wysłała swój wniosek na adres [...]. Wobec braku reakcji organu [...] stycznia 2022 r. Skarżąca wywiodła skargę na bezczynność Dyrektora Przedszkola Niepublicznego "P." w C. W jej uzasadnieniu podniesiono, że do dnia złożenia skargi podmiot zobowiązany nie udzielił żądanej informacji, o którą wnoszono, ani nie wydał decyzji o odmowie dostępu do informacji. Przedszkole znajduje się w gronie organizacji zobowiązanych do udzielenia informacji publicznej. Skarżąca podkreśliła, że organ pozostaje w bezczynności, co uzasadnia nałożenie zobowiązania przez sąd do rozpatrzenia wniosku. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Przedszkola Niepublicznego "P." w C. wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Organ podał, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej - wiadomość elektroniczna z [...] listopada 2021 r. nie dotarła do niego, a załączony do skargi wydruk nie stanowi potwierdzenia skierowania do organu wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Podkreślił, że w związku z otrzymaniem pisma z [...] stycznia 2022 r. w piśmie z [...] lutego 2022 r. udzielił żądanej informacji, wskazując, że Przedszkole otrzymało z budżetu Miasta C. dotację, o której mowa w art. 17 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych. Ponadto organ wskazał, że zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych w Biuletynie Informacji Publicznej, jednostki samorządu terytorialnego, która udziela dotacji, o których mowa wart. 16-21, art. 25 i art. 28, ogłasza się informację o podstawowej kwocie dotacji, o której mowa w art. 12, oraz jej aktualizacji dokonywanej na podstawie art. 44 ust. 1. Nie można tym samym zarzucić organowi bezczynności w udzieleniu informacji publicznej. Organ podniósł również, że Skarżąca objęła swoimi wnioskami szeroką grupę podmiotów, w tym samym czasie kierował wnioski do wielu przedszkoli, w konsekwencji czego podobne skargi mogą trafić do sądu administracyjnego, stąd wysiłek pełnomocnika związany z przygotowaniem skargi jest niewielki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła skargę na bezczynność Dyrektora Przedszkola Niepublicznego "P." w C. w udostępnieniu żądanych we wniosku z [...] listopada 2021 r. informacji dotyczących otrzymanych przez organ dotacji z budżetu gminy (miasta). W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w sprawach o udostępnienie informacji publicznej skarga na bezczynność przysługuje zarówno w przypadku braku reakcji podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji, wymaganego ustawą z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 2176 ze zm., powoływana dalej jako u.d.i.p.), jak i wówczas, gdy podmiot ten błędnie stwierdza, że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej lub nie podlega udostępnieniu na jej zasadach. Oceniając, czy adresat żądania o udostępnienie informacji publicznej pozostaje w bezczynności, należy wziąć pod uwagę, że na gruncie przepisów u.d.i.p. realizacja "prawa dostępu do informacji publicznej" w przewidzianych ustawą formach (art. 2 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 1-3) wymaga jednoczesnego zaistnienia trzech pozytywnych przesłanek. Po pierwsze, przedmiotem żądania musi być informacja mająca charakter publiczny w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p., po drugie adresatem żądania musi być podmiot zobowiązany do jej udzielenia, określony w art. 4 ust. 1 lub 2 u.d.i.p., a po trzecie, żądana informacja musi znajdować się w posiadaniu podmiotu, do którego zwrócono się o jej udzielenie (art. 4 ust. 3 u.d.i.p.). Stosownie do art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W niniejszej sprawie adresatem wniosku jest Dyrektor Niepublicznego Przedszkola "P." w C. Okolicznością niebudzącą wątpliwości jest to, że organ, jako dyrektor przedszkola niepublicznego, jest podmiotem, który ustawa o dostępie do informacji publicznej określa jako "gospodarującego mieniem komunalnym". Jest ono bowiem finansowane w części z budżetu gminy, na terenie której prowadzi działalność. Dyrektor przedszkola stanowi podmiot zobowiązany do udostępniania informacji publicznej stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. Zgodnie bowiem z tym przepisem, obowiązane do udostępniania informacji publicznej są podmioty wykonujące zadania publiczne oraz dysponujące majątkiem publicznym w postaci dotacji, o której mowa w art. 17 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych. Poza sporem jest również to, że żądane przez Skarżącego informacje stanowiły informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Zapytanie Skarżącej obejmowało kwestie dotyczące realizacji zadań publicznych w aspekcie majątkowym (art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. f u.d.i.p.) oraz dotacji pochodzącej z majątku publicznego - budżetu jednostki samorządu terytorialnego (art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. d u.d.i.p.). Ustawodawca w treści art. 6 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. posługuje się pojęciem majątku w znaczeniu szerokim. Majątkiem publicznym w rozumieniu powyższego przepisu będzie majątek, który - niezależnie od charakteru podmiotu będącego właścicielem - zostaje w sposób prawny przeznaczony do użytku publicznego, w zakresie pełnego lub ograniczonego korzystania, regulowanego na podstawie lub z wyłączeniem prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 19.06.2020 r., I OSK 3361/19). W sytuacji zatem, gdy wniosek dotyczy informacji będącej informacją publiczną, tak jak w niniejszej sprawie, organ ma obowiązek: 1) udostępnić tę informację w formie czynności materialno-technicznej, co winno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku oraz w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem; 2) wydać, na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p., decyzję o odmowie jej udostępnienia w razie uznania, że zachodzą podstawy do takiej odmowy, 3) udzielić informacji, o których mowa w art. 13 ust. 2 i art. 14 ust. 2 u.d.i.p., wyjaśniając przyczyny braku możliwości udostępnienia informacji w terminie bądź zgodnie z wnioskiem, przy jednoczesnym wskazaniu, w jakim terminie, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie lub 4) poinformować pisemnie wnioskodawcę, że nie posiada żądanej informacji. W przedmiotowej sprawie organ utrzymuje, że nie otrzymał od Skarżącej wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Twierdzi, że wiadomość elektroniczna (e- mail) z [...] listopada 2021 r. nie dotarła do niego. Organ podkreślił nadto, że załączony do skargi wydruk z poczty e-mail nie stanowi potwierdzenia skierowania do organu wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Z akt sprawy wynika, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej z [...] listopada 2021 r. został złożony w dopuszczalnej formie jako wiadomość e-mail na adres poczty elektronicznej organu zamieszczony w Rejestrze Szkół i Placówek Oświatowych, o którym mowa w ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej. Podkreślenia wymaga, że skoro po stronie organu (dyrektora placówki) istnieje obowiązek aktualizacji danych na podstawie art. 36 ust. 1 i 3 ww. ustawy, nie może się on następnie skutecznie powoływać względem podmiotów trzecich np. na błędny adres poczty elektronicznej i tym samym nieotrzymanie wniosku. Odnosząc się do spornej kwestii, należy odwołać się do poglądu prezentowanego w orzecznictwie NSA. "Wyjaśnić też należy, że do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu - aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną" (por. NSA w postanowieniu z 20.10.2017 r., I OSK 1777/17). Ponadto, skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (zob. postanowienie NSA z 5.11.2015 r., I OZ 1414/15; por. też: wyrok NSA z 16.02.2016 r., I OSK 2186/14). Ryzyko nieodebrania czy też nieodczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża ten organ, a nie wnioskodawcę (por. post. NSA z 18.11.2015 r., I OSK 2897/15). Z orzecznictwa wynika w istocie domniemanie, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to znaczy, że dotarła ona do adresata. Odmienne zapatrywanie sprawiałoby, że w praktyce prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej (e-mail) byłoby iluzoryczne, a jego skuteczność zależna byłaby od woli organu. Godziłoby to w regulacje konstytucyjne wymagające zapewnienia sprawności działania władz publicznych (preambuła Konstytucji), jak też dostępność informacji publicznej - art. 61 ust. 1 Konstytucji. Wskazać jednak należy, że dla zastosowania opisanego wyżej domniemania kluczowe jest ustalenie, czy wniosek został w ogóle wysłany drogą elektroniczną. Dopiero potwierdzenie tego faktu pozwała przenieść ciężar dowodu, że wniosek nie został doręczony, na organ administracji, na którego adres poczty elektronicznej skierowany został wniosek. W przywoływanym wyżej orzecznictwie NSA przyjmowano, że wydruk z poczty elektronicznej nadawcy stanowi dostateczny dowód, że wiadomość zawierająca wniosek została wysłana (zob. wyrok NSA z 16.09.2016 r., I OSK 1924/16). Błędna jest zatem taka wykładnia art. 13 ust. 1 u.d.i.p., według której przesłanie wniosku o udostępnienie informacji publicznej drogą elektroniczną dla uznania, że został on skutecznie złożony, wymaga od wnioskodawcy potwierdzenia otrzymania wniosku przez organ. W konsekwencji, w sprawie przyjąć należy, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej z [...] listopada 2021 r. został skutecznie do organu złożony, co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy (k. nr 7 akt sądowych). Wydruk z poczty elektronicznej nadawcy (Skarżącej) stanowi bowiem wystarczający dowód, że wiadomość zawierająca wniosek została wysłana. W związku z tym należało uznać, że organ po upływie terminu 14 dni, określonego w art. 13 ust. 1 u.d.i.p., od dnia złożenia wniosku popadł w bezczynność. Zaznaczenia wymaga, że okoliczność udostępnienia żądanej informacji pismem z [...] lutego 2022 r. nie ma znaczenia w świetle treści art. 14 ust. 1 u.d.i.p., w myśl którego udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem (...). Skarżąca wnosiła o udostępnienie informacji w postaci elektronicznej (e-maila), zatem jej udostępnienie w postaci pisemnej nie jest zgodne z art. 14 ust. 1 u.d.i.p. Odnośnie udostępnienia żądanej informacji w BIP wskazać należy, że, jak słusznie wskazuje się w doktrynie, w przypadku złożenia wniosku podmiot zobowiązany zawiadamia wnioskodawcę o braku stosowania trybu wnioskowego w związku z ujawnieniem żądanej informacji w BIP wraz z podaniem precyzyjnego adresu internetowego, pod którym się ona znajduje (zob. G. Sibiga, Prawne formy działania podmiotów udostępniających informację publiczną na żądanie indywidualne, PPP 2007, nr 3, s. 18). Takiej informacji w rozpoznawanej sprawie organ nie udzielił Skarżącemu. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał Dyrektora Przedszkola Niepublicznego "P." w C. do rozpoznania wniosku Skarżącej z [...] listopada 2021 r. w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku (pkt 1 sentencji wyroku). W rozpoznawanej sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku. Nie każde bowiem naruszenie prawa wskutek bezczynności organu (podmiotu zobowiązanego) będzie naruszeniem rażącym. Jak wskazuje się w orzecznictwie, rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. np. wyrok NSA z 22.09.2021 r., III OSK 995/21). Należy mieć bowiem na względzie, że nieudostępnienie w terminie wnioskowanej informacji nie stanowiło przejawu złej woli organu, lecz było wynikiem przeoczenia maila z wnioskiem w skrzynce poczty elektronicznej organu, co spowodowało brak udzielenia odpowiedzi w terminie. O zwrocie kosztów postępowania (pkt 3 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265), uwzględniając wysokość uiszczonego wpisu (100 zł), wysokość opłaty skarbowej za złożenie dokumentu pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącego (480 zł). Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query. Na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.