II SAB/Bd 29/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. K. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] w przedmiocie wydania decyzji dotyczącej przyznania zasiłku chorobowego postanawia: odrzucić skargę. Pismem z dnia 27 kwietnia 2010 r. P. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] w przedmiocie wydania decyzji dotyczącej przyznania zasiłku chorobowego, wskazując że podmiot ten nie wydał, na jego wnioski z dnia 4 września 2009 r., 7 października 2009 r., 14 października 2009 r., 22 października 2009 r., 3 listopada 2009 r., 12 listopada 2009 r. i 27 listopada 2009 r., decyzji w trybie art. 83a ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W odpowiedzi na skargę P. K., organ administracyjny wniósł o jej odrzucenie z uwagi na niewłaściwość wojewódzkiego sądu administracyjnego do rozpoznania przedmiotowej sprawy, podkreślając okoliczność ostateczności decyzji organów administracyjnych oraz prawomocności rozstrzygnięć sądu powszechnego (w szczególności decyzja ZUS z dnia [...] września 2007 r. nr [...], decyzja ZUS z dnia [...] września 2007 r. znak [...], wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 3 września 2008 r. sygn. akt VII U 2773/07), wydawanych w sprawie P. K. i J. K. dotyczącej kwestii podlegania przez J. K. obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym, chorobowym i wypadkowym, jej prawa do zasiłku chorobowego, a także obowiązku zwrotu przez P. K. nienależnie wypłaconego J. K. zasiłku chorobowego za okres od 20 maja 2007 r. do 18 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu z przyczyn procesowych bez badania jej zarzutów merytorycznych. Sprawa, której dotyczy skarga nie mieści się bowiem we właściwości rzeczowej sądu administracyjnego. W myśl art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej jako ppsa) sądy administracyjne powołane są do rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych. Sprawami sądowoadministracyjnymi są zaś sprawy z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz inne sprawy, do których przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stosuje się z mocy ustaw szczególnych (art. 1 ppsa). Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1268 ze zm.). Zakres przedmiotowy kontroli administracji publicznej wyznaczają przepisy określone w art. 3 ppsa, wśród których w art. 3 § 2 pkt 1-4a i 8 ppsa wskazuję się, że kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: decyzje administracyjne (pkt 1), postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2), postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (pkt 3), inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (pkt 4), pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach (pkt 4a) oraz na bezczynność organów w tychże sprawach (pkt 8). W tym miejscu należy podkreślić, iż w doktrynie i judykaturze utrwalił się pogląd, że zaskarżenie bezczynności organu administracji publicznej jest dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest na mocy powyższych przepisów zaskarżenie do sądu administracyjnego decyzji, postanowień oraz innych aktów i czynności z zakresu administracji publicznej. Z przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika, że kontrolujące działalność administracji publicznej sądy administracyjne nie są powołane do rozpoznawania innych spraw niż sprawy sądowoadministracyjne, w szczególności do rozpoznawania spraw, które należą do właściwości sądów powszechnych. Do właściwości zaś sądów powszechnych należą, stosownie do treści art. 1 i art. 2 § 1 ustawy z dnia z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) sprawy cywilne, o ile przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości sądów szczególnych. Sprawami cywilnymi natomiast są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy (sprawa cywilna w znaczeniu materialnym), jak również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych i inne sprawy, do których przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne w znaczeniu formalnym). Ze wskazanego przepisu wynika, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych przekazane z mocy ustaw szczególnych do kompetencji sądu powszechnego, mające ze swej istoty więcej elementów administracyjnoprawych niż cywilnoprawnych, Kodeks postępowania cywilnego traktuje jako sprawy cywilne, z tym że w odróżnieniu od spraw cywilnych w znaczeniu materialnym, nie ustanawia on w przypadku tychże spraw domniemania dopuszczalności drogi sądowej. Musi więc istnieć przepis szczególny przekazujący tego typu sprawy do właściwości sądu powszechnego, aby tenże sąd mógł taką sprawę rozpoznać. Takim przepisem jest zaś art. 476 § 2 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, który wskazuje, że sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętymi właściwością sądów powszechnych, są sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczących ubezpieczeń społecznych i rodzinnych oraz emerytur i rent (art. 476 § 2 pkt 1 i 2 kpc). Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, od których przysługuje odwołanie do sądu powszechnego określa zaś art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.Nr137, poz. 887 ze zm.) W myśl art. 83 ust. 1 wskazanej ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; przebiegu ubezpieczeń; ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 w/w ustawy). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 w/w ustawy). Zgodnie natomiast z art. 477(8) § 1 ustawy z dnia z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) sprawy odwołań od rozstrzygnięć organów rentowych z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do właściwości sądów okręgowych, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych do właściwości sądów rejonowych, o których mowa w § 2 wskazanego artykułu. Z przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika, że w sprawach określonych art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, lecz odwołanie do sądu powszechnego. W przedmiotowej sprawie, skarżący złożył skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie niewydania decyzji w oparciu o art. 83a ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie Sądu w celu przesądzenia czy przedmiotowa sprawa mieści się we właściwości sądu administracyjnego czy też sądu powszechnego, niezbędne jest rozstrzygniecie czy akty lub czynności Zakładu podjęte na podstawie art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mieszczą się kategorii aktów, od których przysługuje odwołanie, o którym mowa w art. art. 83 ust. 2 w/w ustawy. W myśl art. 83a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. Jednakże decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 83a ust. 2 w/w ustawy). Natomiast w sprawach rozstrzygniętych orzeczeniem właściwego sądu Zakład, na podstawie dowodów lub okoliczności, o których mowa w ust. 1, wydaje we własnym zakresie decyzję przyznającą prawo lub określającą zobowiązanie, jeśli jest to korzystne dla zainteresowanego lub tez występuje do właściwego sądu z wnioskiem o wznowienie postępowania przed tym organem, gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo nie istnieje lub zobowiązanie jest wyższe niż określone w decyzji (art. 83a ust. 3 w/w ustawy). Przepisów ust. 1-3 nie stosuje się w postępowaniu o ustalenie uprawnień do emerytur i rent i ich wysokości (art. 83a ust. 4 w/w ustawy). Zdaniem Sądu wskazana regulacja prawna nie uprawnia sądów administracyjnych do rozpatrywania skarg zarówno na rozstrzygnięcia organów administracyjnych wydane w trybie art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i na bezczynność organów w tym zakresie. Zaskarżenie bezczynności organu administracyjnego do sądu administracyjnego jest bowiem dopuszczalne tylko w przypadku gdy dana sprawa jest sprawą sądowoamnistracyjną w rozumieniu art. 1 ppsa, a określony aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej mieści się w katalogu aktów lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 1-4a ppsa. Stanowisko Sądu, iż w przypadku aktów i czynności, o których mowa w art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych właściwa jest droga sądu powszechnego, a nie droga sądu administracyjnego, wynika przede wszystkim z regulacji prawnych zawartych w art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 476 § 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 477(8) – art. 477(14a) Kodeksu postępowania cywilnego. W art. 83 ust. 1 w/w ustawy ustawodawca bowiem jedynie przykładowo wymienił pięć rodzajów spraw, w których Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje, od których przysługuje stosownie do art. 83 ust. 2 w zw. z art. 477(8) – art. 477(14a) odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Nie jest to jednak katalog zamknięty, co oznacza, że także w innych sprawach, w których wydawane są decyzje w zakresie indywidualnych spraw ubezpieczonych, właściwy będzie sąd powszechny. Zasadnicze bowiem znacznie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu ma przedmiot sprawy. Decyzje zaś podejmowane w trybach nadzwyczajnych, o których mowa właśnie w analizowanym przepisie, służące do weryfikacji decyzji ostatecznych, z istoty swej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Przyjmując założenie racjonalności ustawodawcy brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych w zależności od tego, czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym. Jeżeli więc ustawodawca przekazał ocenę zasadności decyzji wydatnych w trybie zwykłym sądom powszechnym to niewątpliwie droga sądu powszechnego musie się odnosić również do decyzji wydanych w trybie nadzwyczajnych weryfikujących decyzje podjęte w zwykłym trybie. Dlatego tez należy uznać, że do decyzji, od których przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego, zalicza się także decyzje, o których mowa w art. 83a w/w ustawy, a więc decyzje weryfikujące zarówno decyzje ostateczne, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, jak decyzje ostateczne rozstrzygnięte przez właściwy sąd. Skoro zaś akty i czynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte na podstawie art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mieszczą się kategorii aktów, od których przysługuje odwołanie, o którym mowa w art. art. 83 ust. 2 w/w ustawy, to tym samym, w świetle wskazanych wyżej regulacji prawnych, właściwa jest drogę sądu powszechnego do rozstrzygnięcia odwołań do tychże aktów i czynności oraz do rozpatrzenia bezczynności organów w tym zakresie, a tym samym także przedmiotowej sprawy. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny Bydgoszczy nie jest właściwy do rozpoznania skargi P. K. W związku z powyższym, stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, orzeczono jak w sentencji.