II SAB/Bd 35/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi P. W. na bezczynność Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie samowoli budowlanej 1. zobowiązuje Inspektor Nadzoru Budowlanego do rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia [...] kwietnia 2024 r. w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpisu wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Inspektor Nadzoru Budowlanego dopuścił się bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku skarżącej z dnia [...] kwietnia 2024 r.; 3. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4. w pozostałej części skargę oddala; 5. zasądza od Inspektor Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącej kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. P. W. (dalej określana jako Spółka lub Skarżąca) wniosła dnia [...].02.2025 r. skargę na bezczynność Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej określany jako PINB lub organ) w sprawie niepodejmowania postępowania w związku ze stwierdzoną przez PINB samowolą budowlaną w zakresie stacji transformatorowej na obiekcie Spółki przy ul. [...] w B.. Następnie pismem z [...].07.2025 r. Spółka sprecyzowała, że skarga dotyczy jej wniosku z [...].04.2025 r., uzupełnionego następnie pismem z dnia [...].04.2025 r. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że sprawa dotyczy bezczynności organu dotyczącej zmierzającej do katastrofy przybudówki ze stacją transformatorową oraz samowolą budowlaną dotyczącą ww. obiektu. Skarżąca wskazała, że obiekt jest użytkowany przez [...] W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, że po przeprowadzonej w dniu [...].10.2024 r. kontroli udzielono odpowiedzi zainteresowanemu pismem z dnia [...].11.2024 r. i poinformowano, że rozwiązanie kwestii korzystania bez ograniczeń ze swojej własności (budynku) czy dostępu do urządzeń stacji usytuowanych wewnątrz na terenie nieruchomości nie należy do kompetencji organu nadzoru budowlanego. W piśmie podano sposób, w jaki właściciel może rozwiązać kwestie użytkowanego obiektu. Następnie dnia [...].02.2025 r. wezwano właściciela nieruchomości, tj. Skarżącą do dostarczenia dokumentów wynikających z Rozdziału 6 Prawa budowlanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga częściowo była zasadna. Zgodnie z art. 149 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej powoływana jako "ppsa"): "§ 1. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. § 1a. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.". W przedmiotowej sprawie Skarżąca złożyła dnia [...].02.2024 r. do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. wniosek o ustalenie osoby odpowiedzialnej za doprowadzenie trafostacji do stanu należytego oraz określenie zakresu prac niezbędnych do wykonania. Spółka wskazała, że budynek może stanowić zagrożenie (k. 8 akt adm.). P. z dnia [...].02.2024 r. ww. organ przekazał pismo zgodnie z właściwością do Inspektor Nadzoru Budowlanego. P. z dnia [...].02.2024 r. organ poinformował Spółkę, że podejmie czynności wyjaśniające (k. 11 akt adm.). Tego samego dnia organ zwrócił się do [...]. z o.o. do przedłożenia kopii aktualnych protokołów dot. stanu technicznego budynku oraz o podjęcie czynności mających na celu wyeliminowanie nieprawidłowości. Dnia [...].02.2024 r. do organu wpłynęła odpowiedź od [...] (k. 18 akt adm.). P. z dnia [...].02.2024 r. PINB zwrócił się do Skarżącej, jako właściciela nieruchomości, o przedłożenie kopii aktualnych protokołów dot. stanu technicznego budynku oraz o podjęcie czynności mających na celu wyeliminowanie nieprawidłowości (k. 21 akt adm.). Dnia [...].03.2024 r. wpłynęła do organu odpowiedź Spółki (k. 24 akt adm.). P. z dnia [...].03.2025 r. organ poinformował Skarżącą, że to jej obowiązkiem, jako właściciela nieruchomości, jest wykonywanie przeglądów technicznych budynku, a jej stosunki z podmiotem używającym budynku są regulowane przez prawo cywilne (k. 25 akt adm.). P. z dnia [...].04.2024 r. Skarżąca uzupełniła swój poprzedni wniosek, wskazując, że przedmiotowy budynek może stanowić samowolę budowlaną (k. 27 akt adm.). P. z dnia [...].04.2024 r. PINB udzielił odpowiedzi, że nie posiada kopii pozwolenia na budowę przedmiotowej trafostacji (k. 33 akt adm.). P. z dnia [...].04.2024 r. PINB zwrócił się do [...] [...] o przedłożenie dokumentów związanych z przedmiotowym budynkiem. P. z dnia [...].05.2024. [...] [...] wskazała, że podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w piśmie z dnia [...].02.2024 r. (k. 37 akt adm.). P. z dnia [...].06.2024 r. PINB zwrócił się do Urzędu M. B. - Wydziału Administracji Budowlanej o dokumentację związaną z przedmiotowym budynkiem (k. 38 akt adm.). Podobne pismo organ wystosował dnia [...].06.2024 r. do Miejskiej Pracowni Geodezyjnej w B. (k. 40 akt adm.). P. z dnia [...].07.2024 r. Miejska Pracownia Geodezyjna przekazała do PINB mapy dotyczące przedmiotowej nieruchomości (k. 46 akt adm.). P. z dnia [...].07.2024 r. PINB poinformował Skarżącą oraz [...] [...] o zamiarze przeprowadzenia dnia [...].08.2024 r. kontroli i zobowiązał do przedłożenia dokumentów związanych z utrzymaniem i użytkowaniem budynku (k. 68 akt adm.). Z uwagi na to że pełnomocnik Spółki nie mógł wziąć udziału w kontroli, PINB pismem z dnia [...].08.2024 r. poinformował, że kolejny termin kontroli to [...].09.2024 r. (k. 74 akt adm.). P. z dnia [...].09.2024 r. Spółka poinformowała organ o tym, że nie posiada żądanej dokumentacji oraz że w jej ocenie budynek stanowi samowolę budowlaną lub użytkową. Ponadto pełnomocnik Spółki wskazał, że nie może wziąć udziału w planowanej na [...].09.2024 r. kontroli (k. 75 akt adm.). P. z dnia [...].09.2024 r. PINB zwrócił się do Dyrektora Archiwum Państwowego w B. o przekazanie jakichkolwiek dokumentów przedmiotowego budynku (k. 78 akt adm.). Tego samego dnia organ poinformował o kolejnym terminie kontroli, tj. [...].10.2024 r. (k. 81 akt adm.). W dniu [...].10.2024 r. odbyła się kontrola budynku (k. 90 akt adm.). P. z dnia [...].10.2024 r. Dyrektor Archiwum Państwowego w B. poinformował PINB, że nie posiada żądanej dokumentacji. P. z dnia [...].11.2024 r. PINB poinformował, że podczas kontroli nie stwierdzono, aby stan techniczny budynku wskazywał na zagrożenie katastrofą budowlaną. Ponadto wyjaśnił, że pozostałe kwestie związane z użytkowaniem przez [...] [...] budynku na nieruchomości będącej własnością Skarżącej są regulowane przez prawo cywilne, zatem nie leżą one w kompetencjach organu (k. 101 akt adm.). P. z dnia [...].11.2024 r. Skarżąca w odpowiedzi na pismo organu z dnia [...].11.2024 r. wskazała, że organ stwierdził, iż budynek powstał jako samowola budowlana i mimo to nie dopełnia swoich obowiązków i pozostaje w zwłoce we wszczęciu przewidzianych prawem procedur (k. 103 akt adm.). W piśmie z dnia [...].07.2024 r. PINB w odpowiedzi na ww. pismo Spółki wskazał, że podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w piśmie z dnia [...].11.2024 r. Ponadto przypomniał o obowiązku, jaki spoczywa na właścicielu nieruchomości wynikających z art. 62 Prawa budowlanego (k. 106 akt adm.). W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w uchwale NSA w sprawie II OPS 2/25 (dostępna na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query) NSA stwierdził, że z uwagi na treść art. 53a ust. 1 i art. 72a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2025 r. poz. 418 z późn. zm.) nie jest dopuszczalne wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego na wniosek osoby, która żąda od organu nadzoru budowlanego podjęcia działań, powołując się na własny interes prawny. Postępowania w tych sprawach wszczyna się wyłącznie z urzędu. Z uzasadnienia uchwały wynika, że "przyjęte w art. 53a ust. 1 i art. 72a p.b. rozwiązania winny więc być interpretowane przy przyjęciu założenia, że właściwy organ nadzoru budowlanego, zobowiązany do działania na podstawie i w granicach prawa, podejmie niezbędne działania zmierzające do przeciwdziałania zdarzeniom prawnym naruszającym porządek prawny w budownictwie". Dalej NSA wyjaśnił, że jeżeli jedyną formą zainicjowania danego rodzaju postępowania jest jego wszczęcie z urzędu, to żądanie wszczęcia takiego postępowania ze strony innego podmiotu, w tym osoby powołującej się na własny interes prawny, należy potraktować w kategorii źródła informacji, wymagającej weryfikacji przez właściwy organ co do zasadności przesłanek obligujących do prowadzenia tego postępowania. Gdy do organu nadzoru budowanego w sprawach określonych w art. 53 ust. 1 i art. 72a p.b. wpłynie żądanie wszczęcia postępowania w ramach nadzoru budowlanego z powołaniem się na własny interes prawny osoby wnoszącej to żądanie, organ ten nie może pozostać całkowicie bierny z tej tylko przyczyny, że postępowanie wszczyna się z urzędu. Chociaż skierowane do organu żądanie nie może zostać potraktowane jako prawnie skuteczna inicjatywa wszczęcia postępowania administracyjnego, to jednakże stanowi sygnalizację (wskazanie, impuls) do podjęcia wstępnych, przedprocesowych czynności zmierzających do ustalenia, czy doszło do naruszeń p.b. w stopniu uzasadniającym wszczęcie postępowania z urzędu. Zatem organ nadzoru budowlanego, do którego wpłynął wniosek o wszczęcie jednego z postępowań, o których mowa w art. 53a ust. 1 i art. 72a p.b., obowiązany jest do poinformowania wnioskodawcy, w drodze pisma o charakterze informacyjnym, o podjętych działaniach i zajętym stanowisku. Stwierdzić należy, że przedmiotem postępowania w analizowanej sprawie były kwestie związane ze stanem technicznym budynku oraz tego, że miał on powstać jako samowola budowlana, tj. sprawy, które są uregulowane w rozdziale 5a p.b. oraz w art. 66 p.b., i z mocy art. 53a ust. 1 i art. 72a p.b. są wszczynane z urzędu. Oceniając działanie organu dotyczące kwestii związanych ze stanem technicznym budynku, stwierdzić trzeba, że organ, co jednoznacznie wynika z akt sprawy, podjął czynności mające na celu ocenę stanu technicznego budynku, co ostatecznie znajduje odzwierciedlenie w dokonaniu oględzin budynku. Równocześnie organ poinformował Skarżącą w piśmie z dnia [...].11.2024 r. o tym, że nie widzi powodów do wszczęcia postępowania, ponieważ "nie stwierdzono aby stan techniczny obiektu stwarzał zagrożenie katastrofą budowlaną". Uwzględniając zatem treść ww. uchwały NSA, stwierdzić należy, że organ w tym zakresie nie pozostawał w bezczynności, co powodowało konieczność oddalenia skargi w tymże zakresie. Natomiast jeżeli chodzi o kwestie związane z bezczynnością organu w zakresie postępowania dotyczącego ustalenia, czy przedmiotowy budynek powstał jako samowola budowlana, należy podzielić pogląd Skarżącej, że w tym zakresie organ pozostawał w bezczynności. Poza zwróceniem się pismem z [...].04.2024 r. do [...] [...], pismem z [...].06.2024 r. do Urzędu M. B. - Wydziału Administracji Budowlanej, pismem z [...].06.2024 r. do Miejskiej Pracowni Geodezyjnej w B. oraz pismem z [...].09.2024 r. do Dyrektora Archiwum Państwowego w B. - PINB nie podjął żadnych innych czynności w tym zakresie. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że nie odnaleziono żadnych dokumentów związanych z pozwoleniem na budowę przedmiotowego budynku. Potwierdza to pismo organu z dnia [...].04.2024 r., w którym PINB udzielił odpowiedzi, że nie posiada kopii pozwolenia na budowę przedmiotowej trafostacji (k. 33 akt adm.). Organ równocześnie nie poinformował Skarżącej o sposobie rozpoznania tej sprawy, co winien był uczynić, uwzględniając treść cyt. uchwały NSA. Tym samym organ pozostawał w bezczynności w opisanym zakresie. Powodowało to konieczność stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku Skarżącej z dnia [...].04.2024 r. (art. 149 1 pkt 3 ppsa, pkt 2 wyroku) i zobowiązania go do rozpatrzenia ww. wniosku (art. 149 1 pkt 1 ppsa). Biorąc pod uwagę, że wniosek wpłynął w kwietniu 2024 r., i PINB do daty wydania wyroku (16.12.2025 r.) nie podjął innych czynności, zatem upłynęło ponad 21 miesięcy, należało ocenić, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 2 ppsa, pkt 3 wyroku). Na podstawie art. 119 pkt 4 ppsa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1965) z uwzględnieniem uiszczonych przez Skarżącego wpisu w kwocie [...]zł oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie [...]zł.