II SAB/Bd 81/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Jarzembski po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania Starosty [...] w przedmiocie wydania opinii prawnej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 6 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę R. Ł. – dalej skarżąca, na przewlekłość postępowania Starosty [...] w przedmiocie wydania opinii prawnej. Pismem z dnia 28 czerwca 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 lipca 2013 r. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym uznając, że skarżąca nie wykazała spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w szczególności braku posiadania jakichkolwiek środków pieniężnych. W dniu 23 sierpnia 2013 r. skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia wskazując, że sprawa nie miałaby miejsca przed sądem gdyby działanie organów władzy publicznej dysponującej środkami publicznymi było rzetelne i spełniające wymogi ustawy o dostępie do informacji publicznej. Po rozpoznania wniosku na skutek sprzeciwu skarżącej, postanowieniem z dnia 22 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił R. Ł. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie R. Ł. od powyższego postanowienia z dnia 22 października 2013 r. W dniu 3 stycznia 2014 r. skarżąca R. Ł. ponownie wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Na podstawie zarządzenia Sędziego z dnia 24 stycznia 2014 r. skarżąca została wezwana do wykazania na podstawie stosownych dokumentów, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w tym do złożenia w terminie 7 dni: - kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego aktualnie przez skarżącą oraz męża dochodów, - szczegółowego oświadczenia o wysokości aktualnych przeciętnych miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (m.in. poszczególne opłaty eksploatacyjne, koszty zakupu wyżywienia, leczenia itp.), - wyciągu z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz do wykazania, że jej sytuacja materialna lub dochodowa uległa pogorszeniu od czasu prawomocnego oddalenie poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżąca w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w pismach nadesłanych w odpowiedzi na wezwania Sądu wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem. Utrzymują się ze świadczeń emerytalnych, które miesięcznie łącznie wynoszą [...] zł netto. Skarżąca jako majątek zadeklarowała własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2. Jednocześnie skarżąca podkreśliła, że nie posiada innych nieruchomości, jak również oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Pismem z dnia 10 lutego 2014 r. wniesionym w terminie do wykazania sytuacji materialnej, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania R. Ł. oświadczyła, iż odmawia przedłożenia wyciągów bankowych i podkreśliła, że tego rodzaju żądanie odbiera jako "dalekoidącą ingerencję Sądu w moje życie osobiste i rodzinne". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że aktualnie rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 22 października 2013 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a postanowieniem z dnia 6 grudnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie R. Ł. na powyższe postanowienie z dnia 22 października 2013 r. Rozpoznanie kolejnego wniosku skarżącej winno zatem nastąpić w kontekście art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), dającym prawo uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy, z uwzględnieniem materialnych przepisów stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy zawartych w art. 243 i następnych p.p.s.a. Należy przy tym zauważyć, iż odstąpienie od oceny wyrażonej we wcześniejszym postanowieniu może wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Nie budzi wątpliwości, że w przypadku, gdy tym postanowieniem jest postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy w określonym zakresie, chodzi o zmianę w postaci pogorszenia się najogólniej rozumianej sytuacji materialnej wnioskodawcy. W kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie powołała nowych okoliczności, które wpłynęłyby na odmienną ocenę jej sytuacji materialnej. Ponadto skarżąca konsekwentnie uchyla się od podania dokładnych danych umożliwiających dokonanie pełnej oceny jej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że sytuacja osobista, rodzinna i majątkowa skarżącej nie uległa pogorszeniu. Powołuje się jedynie, jak uprzednio, na trudną sytuację zdrowotną swoją i męża, konieczność zażywania leków, których zakup stanowi obciążenie domowego budżetu. Skarżąca, pomimo skierowanych do niej wezwań, konsekwentnie uchyla się od przedłożenia dokumentów potwierdzających jaki jest faktycznie jej stan majątkowy. Pominęła milczeniem wezwanie do przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego aktualnie przez skarżącą oraz męża dochodów. Nie odniosła się do wezwania o przedłożenie wykazów posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy, a nadto oświadczyła wręcz, że ich nie przedłoży. Niemożliwe jest w tej sytuacji ustalenie, czy faktycznie oboje małżonkowie nie dysponują jakimkolwiek środkami pieniężnymi. To przecież sprawą zainteresowanej jest wykazanie zasadności złożonych wniosków w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga również to, że skarżąca nie przedłożyła na poparcie swojej trudnej sytuacji żadnych dokumentów czy też kopii rachunków. Należy zauważyć, że przy ocenie istnienia przesłanki uszczerbku dla koniecznego utrzymania mogą być brane pod uwagę wyłącznie wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb życiowych rodziny, a więc związane z wyżywieniem, wykształceniem, czy opłaty za mieszkanie, w którym mieszka skarżąca i jej rodzina. Żądania o przyznanie prawa pomocy nie uzasadnia również obciążenie emerytury skarżącej egzekucją zobowiązań skarżącej. Konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią zobowiązań nie stanowi bowiem przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Brak jest bowiem podstaw aby zobowiązania cywilne czy inne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Skarżąca, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna zaś liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności. Reasumując, analiza złożonego w sprawie oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku, oświadczenia te są niepełne, podane informacje są zbyt ogólnikowe i budzą wątpliwości co do ich wiarygodności, a skarżąca nie wykazała w sposób należyty, poprzez złożenie wszystkich żądanych dokumentów, że poniesienie przez nią kosztów sądowych będzie stanowić uszczerbek dla koniecznego utrzymania rodziny. Podkreślenia wymaga okoliczność, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy brana jest jedynie pod uwagę bieżąca sytuacja majątkowa i rodzinna strony. Powyższe wynika z samego celu instytucji prawa pomocy, jakim jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Tym samym ma ona charakter wyjątkowy. Prawo pomocy w pierwszej kolejności winno być przyznawane osobom bezrobotnym, bez stałego źródła dochodu i bez majątku. W omawianej sprawie taka sytuacja natomiast nie występuje, skarżąca oraz jej małżonek bowiem otrzymują stałe świadczenie emerytalne. W tych okolicznościach nie można uznać skarżącej za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie ponieść kosztów postępowania, których wysokość na obecnym etapie postępowania nie stanowi wydatku, który spowodowałby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącej czy też jego rodziny. Z związku z powyższym orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.