II SO/Bd 70/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Jarzembski po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G.P.S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z wniosku G.P.S. P. o wymierzenie Wojewodzie [...] grzywny postanawia oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia 12 marca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek G. P. i S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie z wniosku G.P. i S. P. o wymierzenie Wojewodzie [...] grzywny. Postanowieniem z dnia 6 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił G. i S.P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 10 czerwca 2013 r. skarżący ponownie wnieśli o przyznanie prawa pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 15 maja 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy ponownie oddalił wniosek skarżących o przyznanie im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 6 czerwca 2013 r. skarżący ponownie wnieśli o przyznanie prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy po raz kolejny oddalił wniosek skarżących o przyznanie im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z przedłożonego przez skarżących formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wnieśli o zwolnienie ich z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawcy są współwłaścicielami nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha. Oświadczyli, że nie posiadają oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego z tytułu świadczeń emerytalnych wynosi [...] zł netto ([...] zł brutto). Ponadto wnioskodawcy uzyskują dochód z tytułu najmu w wysokości [...] zł miesięcznie. Podali, że miesięcznie ponoszą wydatki rzędu [...]zł. W dniu 29 lipca 2013 r. skarżący wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia domagając się jego uwzględnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270, dalej ustawa p.p.s.a.). Przepis art. 245 ustawy p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu podkreślić, że analizowany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym wnioskiem strony w tym zakresie. Podkreślenia również wymaga fakt, że postanowienia odmawiające przyznania skarżącym prawa pomocy z uzasadnieniem zapadły w szeregu innych spraw. Odnosząc się do wniosku skarżących ponownie należy przypomnieć, że przyznanie przez Sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym jest uzasadnione sytuacją majątkową strony żyjącej w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Prawo dostępu do sądu, realizacją którego jest m.in. prawo pomocy jest jednym z podstawowych wolności człowieka stanowiąc gwarancję demokratycznego państwa prawnego. W obecnym ustroju politycznym regulację oraz procedury ochrony wolności i praw człowieka określa Konstytucja RP. Postanowienia ustawy zasadniczej prawo do sądu klasyfikują wśród praw osobistych, jednocześnie postrzegają je jako środek służący dochodzeniu określonych praw. Treść podmiotowego prawa do sądu obejmuje prawo dostępu do sądu, prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury i prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy. Funkcją prawa jest zapewnienie każdemu prawnie skutecznej możliwości zwrócenia się do organu sądowego o rozpoznanie sprawy i wydanie orzeczenia zgodnie z treścią prawa materialnego. Konstytucyjna podstawa prawa do sądu zapisana została w art. 45 ust 1 Konstytucji RP i uzupełnienie znajduje w szeregu dalszych unormowań (art. 77 ust. 2, art. 176 - art. 178). Istnienie określonego prawa podmiotowego skutkuje zawsze możliwością korzystania z tego uprawnienia w sposób niewłaściwy, co realizuje się w instytucji nadużycia prawa. Nadużycie prawa ma miejsce wówczas, gdy, podmiot, któremu przysługuje dane prawo realizuje je, ale nie po to, by osiągnąć cel, któremu prawo to służy, lecz dla innych powodów, które nie zasługują na prawną ochronę. Osoba uprawniona realizuje swoje uprawnienie w sposób sprzeczny z ogólnie przyjętymi zasadami moralności publicznej. Nadużywanie własnego prawa stanowi jedynie pozór wykonywania prawa i jest zachowaniem bezprawnym. Zgodzić się należy z poglądem zaprezentowanym przez H. Doleckiego, iż "przyznanie daleko idących uprawnień do korzystania z drogi sądowej stwarza możliwości zaistnienia sytuacji, w których prawo to może być wykorzystywane niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony praw jednostki, lecz wyłącznie w celu szykanowania innej osoby, co stanowi nadużycie prawa" (zob. H. Dolecki, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005. Nadużycie prawa do sądu, Warszawa 2005 s.135). Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt niniejszej sprawy, będącej jedną z kilkunastu spraw, Sąd, uwzględniając znaną mu z urzędu okoliczność zainicjowania przez skarżących szeregu postępowań, w których złożyli oni wnioski o prawo pomocy, rozważył w pierwszej kolejności, czy wnioskujący o pomoc nie nadużyli tego prawa. Sąd pragnie podkreślić, że samo wnoszenie dużej ilości skarg nie oznacza, że strona nadużywa prawa do sądu albowiem nie można przy dokonywaniu takiej oceny abstrahować od charakteru tych spraw, przy czym nie chodzi o dokonywanie jakiejkolwiek oceny ich zasadności merytorycznej, ale o rodzaj zaskarżonych orzeczeń. Podmiot, który ma rozległe interesy i chroniąc je realizuje swoje prawo do sądu inicjując szereg postępowań, nie narazi się na ocenę, że takim działaniem nadużywa swego prawa. Jest to bowiem adekwatne do sytuacji, w jakiej się znajduje. Tymczasem postępowania sądowe zainicjowane skargami skarżących dotyczą rozstrzygnięć organów o charakterze procesowym, stanowiącym cel sam w sobie. Cechą charakterystyczną wszystkich składanych skarg jest towarzyszący im wniosek o prawo pomocy, w tym o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Skarżący zainicjowali wiele spraw w krótkim okresie czasu. Sprawy te mają charakter procesowy. Przedstawione wyżej okoliczności faktyczne sprawiły, że Sąd uznał, iż domaganie się przez skarżących prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu w tej sprawie, jak i w pozostałych, stanowi nadużycie tego prawa stanowiąc cel sam w sobie. W postępowaniu administracyjnym wykreowane zostały rozstrzygnięcia organu, które następnie skarżone przez skarżących mnożyły skargi sądowe. Sąd dostrzega również fakt, iż w obecnym stanie sprawy, strona chcąc ewentualnie realizować swoje prawo do złożenia w późniejszym etapie środka odwoławczego na rozstrzygnięcie kończące postępowanie będzie musiała skorzystać z usług profesjonalnego pełnomocnika, o czym stanowi art. 175 p.p.s.a. Nie zmienia to jednak na tym etapie postępowania stanowiska Sądu w zakresie stwierdzenia, iż skarżący swoim działaniem nadużywają prawa. Końcowo należy również podkreślić, że wniosek strony po raz kolejny inicjujący postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy ma charakter lapidarny, zbiorczy z powołaniem się na ogólniki dotyczące sytuacji materialnej skarżących, co w istocie przeczy doświadczeniu życiowemu. Mając na uwadze przedstawioną wyżej argumentację Sąd w uznaniu, że wniosek stanowi nadużycie prawa określonego w art. 246 § 1 pkt 1 ustawie p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.