II SPP/Bd 37/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. L. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SPP/Bd 37/19 w sprawie ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) K. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją materialną. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci. Utrzymują się z tytułu świadczenia wychowawczego w wysokości 500,00 zł miesięcznie oraz pomocy rodziny. Jest wraz z mężem właścicielem nieruchomości o powierzchni ok. 1400 m2. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Podała również, że ponosi zobowiązania i stałe wydatki w tym m.in. zakup wyżywienia, leków, media, spłata rat kredytu (ok. 2.960,00 zł miesięcznie). Poza tym nadmieniła, że w sprawie korzystała z bezpłatnej pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek o ustanowienie pełnomocnika oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy uzasadniając umorzenie postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wyjaśnił, że przedmiot niniejszej sprawy dotyczy świadczenia wychowawczego, a więc przedmiot tej sprawy mieści się w zakresie ustawowego zwolnienia od kosztów określonego przepisem art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm.), który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w z zakresu pomocy i opieki społecznej. Odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy zaakcentował fakt, iż sytuacja majątkowa skarżącej jest trudna. Jednakże ustanowienie pełnomocnika na obecnym etapie nie jest obowiązkowe i konieczne, ponieważ jak wynika z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca złożyła sprzeciw wnosząc o zmianę postanowienia w zakresie oddalenia wniosku dotyczącego przyznania nieodpłatnej pomocy prawnej poprzez ustanowienie pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwagi na przedmiot sprawy z zakresu świadczenia wychowawczego zgodnie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. korzysta on z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych i dlatego rozpoznanie wniosku w tym zakresie było zbędne w rozumieniu art. 249a p.p.s.a. i postępowanie podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Jeżeli chodzi natomiast o kwestie ustanowienia pełnomocnika to stwierdzić należy, że przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest warunkiem koniecznym dla skutecznego rozpoznania skargi. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji nie jest bowiem obwarowane przymusem adwokacko – radcowskim. Ponadto Sąd I instancji obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 P.p.s.a. - z pewnymi wyjątkami, które w sprawie nie występują). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie mają obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). Prawidłowość stanowiska, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowoadministracyjnego potwierdza z kolei w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny (vide: postanowienia z dnia 19 maja 2011 r. i z dnia 26 października 2011 r. - sygn. akt II GZ 245/11 i II FZ 509/11). Sąd wziął również pod uwagę fakt, że skarżąca wyraźnie artykułuje swoje żądania i zarzuty a także korzysta ze środków zaskarżenia jak chociażby poprzez wniesienie rozpatrywanego sprzeciwu. Mając zatem na uwadze powyższe rozważania, zdaniem Sądu podzielić należy stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu, iż brak jest przesłanek do pozytywnego rozpoznania wniosku skarżącego w omawianej części i ustanowienia na jego rzecz adwokata. Prowadziłoby to, bowiem do nieuzasadnionego przerzucenia ciężaru kosztów postępowania sądowo-administracyjnego na Skarb Państwa. Co przy tym istotne, odmowa ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie zamyka skarżącemu drogi do wystąpienia z wnioskiem o jego ustanowienie w dalszym jego stadium, gdy pojawi się konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski w przypadku skargi kasacyjnej). Prawo pomocy w zakresie całkowitym ma charakter zupełnie wyjątkowy i z racji jego finansowania ze środków publicznych nie może być nadużywane. Wnioskując, zatem o ustanowienie pełnomocnika skarżący winien wykazać, że zachodzą ku temu szczególnie uzasadnione okoliczności. Domaganie się przez skarżącego, by koszty zainicjowanego przez niego postępowania zostały przerzucone na Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli, jest sprzeczny z ratio legis instytucji prawa pomocy oraz może być kwalifikowane jako przejaw dążeń do nadużywania tego prawa (por. postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2015 r. I OZ 1537/15, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Nie wykazano, bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 Ppsa, orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.