SA/Bd 2421/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędzia (del. SSO) Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2004 r. na rozprawie przy udziale ---- sprawy ze skargi C. M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Sanitarnego w B. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] nr [...], 2. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącego kwotę 10 zł (dziesięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w. W. decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14.03.1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity: Dz. U. Nr 90 z 1998 r., poz. 575 z późn. zm.) w związku z § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294) wraz ze zmianami zawartymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10.11.1089 r. zmieniającymi rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 61, poz. 364), a także art. 104 kpa, po rozpatrzeniu wydanego w dniu [...] przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Poradnia Chorób Zawodowych w W. orzeczenia lekarskiego nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oraz wydanego w dniu [...] przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. orzeczenia [...] w trybie odwoławczym, a także na podstawie wyników dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzonego w dniach [...] i [...] orzekł, że nie stwierdza u C. M. choroby zawodowej narządu słuchu, wymienionej w pkt 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. W uzasadnieniu decyzji Inspektor stwierdził, że upoważnione jednostki służby zdrowia nie rozpoznały u C. M. schorzenia zawodowego. W ich przekonaniu stopień i rodzaj stwierdzonego ubytku słuchu nie jest charakterystyczny dla przewlekłego urazu akustycznego i sugeruje etiologię pozazawodową, a przeprowadzone dochodzenie nie potwierdziło, aby C. M. podczas pracy zawodowej był narażony na hałas o poziomach stwarzających ryzyko uszkodzenia słuchu. Od powyższej decyzji C. M. złożył odwołanie, wnosząc o jej uchylenie, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i wydanie decyzji uznającej istnienie u niego choroby zawodowej. Zarzucił naruszenie art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych oraz art. 7, 8 i 751-802 kpa, polegające na nie wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy, błędną ocenę ustalonych faktów i wyciągnięcie błędnych wniosków, nie uwzględnienie orzecznictwa SN i NSA, bezkrytyczne przyjęcie opinii wydanej przez IMP w Ł., która jako opinia biegłego podlega ocenie organu administracyjnego, nie uwzględnienie dowodów z dokumentów przez niego przedstawionych, nie umożliwienie jemu uczestnictwa w prowadzonym postępowaniu. W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżący przedstawił przebieg zatrudnienia, w czasie którego występowało narażenie na działanie hałasu oraz przebieg swojej choroby, podkreślając iż uzyskał zaświadczenie lekarskie od S. B. stwierdzające występowanie u niego odbiorczego obustronnego niedosłuchu w zakresie wysokich częstotliwości z uszkodzeniem nerwu słuchowego na skutek działania hałasu. Ponadto skarżący szeroko przytoczył orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczące chorób zawodowych, znajdujące zastosowanie w jego sprawie. Rozpoznający odwołanie Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, uzupełniony postępowaniem wyjaśniającym polegającym na przesłuchaniu świadków i dokonaniu pomiarów hałasu na stanowisku, na którym pracował skarżący, doprowadziło do ustalenia, że był on narażony na hałas, którego poziom ekspozycji został przekroczony z krotnością NDN o wartość 6,4 w okresie od czerwca do sierpnia [...], w ilości do dwóch godzin dziennie. Co do zarzutu narażenia na hałas w latach 1973-1982 w Fabryce [...] w W., to organy Inspekcji Sanitarnej nie wykluczają narażenia na hałas w tym zakładzie w różnych czasach ekspozycji w zależności od zajmowanego stanowiska, jednakże z powodu zakończenia zatrudnienia w odległym okresie oraz z powodu przeprowadzanych w tym czasie regularnych badań profilaktycznych, dopuszczających pracownika do pracy bez przeciwwskazań - nie można ich wiązać z obecnie rozpoznanym uszkodzeniem słuchu niewielkiego stopnia. Wskazano ponadto, że orzeczenie jednostki medycznej pierwszego stopnia z dnia [...] zawiera informację, że na podstawie wykonanych badań laryngologicznych, audiometrycznych, zweryfikowanych audiometrią obiektywną - impedancyjną, rozpoznano m.in. obustronny ubytek słuchu typu pozaślimakowego. Natomiast orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...] we wnioskach podaje, że podstawą do rozpoznania choroby zawodowej jest wykazanie obustronnego odbiorczego ubytku słuchu o lokalizacji ślimakowej, co jest typowe dla skutków ekspozycji na hałas przemysłowy. Przeprowadzone w Instytucie testy audiologiczne zweryfikowane audiometrią obiektywną (tympanometria, otoemisja, ABR) nie wykazały cech uszkodzenia ślimaka, a wykazały ubytek słuchu typu mieszanego ucha prawego, co wskazuje na patologię w obrębie ucha środkowego, czyli przemawia za etiologią pozazawodową. W ocenie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B., skoro w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. przeprowadzone zostały wnikliwe i wszelkie niezbędne badania narządu słuchu, mające na celu rozpoznanie choroby zawodowej i stwierdzono typ uszkodzenia słuchu, który nie spełnia klinicznych cech wymaganych przy rozpoznaniu choroby zawodowej narządu słuchu, to brak jest podstaw do dopuszczenia dowodu z dodatkowej opinii Instytutu Medycyny Pracy w Ł. Ustalone w trakcie dodatkowego postępowania wyjaśniającego nowe okoliczności nie mają wpływu na obraz kliniczny schorzenia w związku z czym nie wystąpiły przesłanki do ponownego badania i orzeczenia odmiennego niż ujęte to zostało w decyzji pierwszej instancji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego C. M. podał, że stwierdzone u niego uszkodzenie słuchu odpowiada treści pkt 15 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. - -uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu-, że nie ma znaczenia stopień uszkodzenia słuchu dla uznania tego schorzenia jako choroby zawodowej, że potwierdzono wystąpienie hałasu w jego środowisku pracy w PB B. i nie wykluczono narażenia na hałas w Fabryce D. w latach 1973-1982, że należało powiązać fakt uszkodzenia słuchu z zatrudnieniem w obu miejscach pracy. Podniósł ponadto, że ani Poradnia Chorób Zawodowych, ani Instytut Medycyny Pracy w Ł. nie dysponowały pełnymi wynikami dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, które uzupełniono dopiero w postępowaniu odwoławczym oraz że Instytut Medycyny Pracy w Ł. posłużył się niezgodnymi z prawem kryteriami zawartymi w wytycznych metodologicznych Ministerstwa Zdrowia z 1987 r., uznającymi istnienie choroby zawodowej dopiero przy ubytku słuchu o wartości 30 dB w uchu lepiej słyszącym. Na poparcie swoich twierdzeń skarżący przytoczył szereg orzeczeń Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i uznanie istnienia u niego choroby zawodowej. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i ponadto wskazując, że wprawdzie stopień niedosłuchu nie był kryterium decydującym w tej sprawie, ale ma on znaczenie wobec nowej definicji niedosłuchu o charakterze choroby zawodowej zawartej w rozporządzeniu Rady Ministrów z 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych - (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) oraz wobec orzeczeń jednostek medycznych pierwszego i drugiego stopnia, stwierdzających u skarżącego wystąpienie ubytku słuchu typu mieszanego ucha prawego bez cech uszkodzenia ślimaka, co przemawia za etiologią pozazawodową tej choroby. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) mającym zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie przepisu § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych -. (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), jako że postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej u C. M. rozpoczęto [...], kiedy to Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w W. zwrócił się do Państwowej Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w W. o przeprowadzenie dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy skarżącego, a więc przed dniem 03.09.2002 r., kiedy to weszło w życie rozporządzenie z dnia 30.07.2002 r.; za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Przy ocenie zaś działania czynnika szkodliwego uwzględnia się między innymi rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy. Z przepisu tego wynika, że o uznaniu za chorobę zawodową decydują dwa czynniki: 1. zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, 2. ustalenie, że schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, przy czym przy ocenie czynnika szkodliwego należy uwzględnić okoliczności wymienione w § 1 ust. 2 tego rozporządzenia. Konstrukcja tego przepisu przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba zawodowa jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19.07.1984 r. II PRN 9/84 OSNCP 1985/4, poz. 53 i z dnia 03.02.1999 r. III RN 110/98 OSNAPiUS 1999/22, poz. 709). Za niesporne w niniejszej sprawie należy uznać to, że C. M. wykonywał w PB B. w W. pracę w warunkach narażenia na działanie hałasu w natężeniu przekraczającym normatyw higieniczny (narażenie zawodowe) w okresie od VI do VIII 1999 r. średnio w wymiarze dwóch godzin dziennie, a w okresie od września 1999 do czerwca 2000 r. w mniejszym wymiarze czasu oraz to, że w czasie zatrudnienia w Fabryce D. w W. od 1973 r. do 1982 r. mógł być także narażony na działanie hałasu w różnych czasach ekspozycji w zależności od zajmowanego stanowiska. Niewątpliwym jest także to, że stwierdzono u C. M. obustronny ubytek słuchu typu mieszanego oraz cechy dysfunkcji obu błędników. Wynika to z orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w W. oraz z orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy w Ł. Lekarz leczący skarżącego - S. B. - stwierdził u niego niedosłuch odbiorczy obustronny w zakresie wysokich częstotliwości, nie wykluczając wpływu hałasu przemysłowego na powstanie tego schorzenia. W pkt 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 18.11.1983 r. wymienia się jako chorobę zawodową -uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu-. Wykluczenie u skarżącego choroby zawodowej mogło nastąpić zatem poprzez wykazanie, że występujące u niego uszkodzenie słuchu nie zostało wywołane hałasem. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest stanowisko, że w przypadku pracy zawodowej świadczonej z narażeniem na działanie hałasu - uszkodzenie słuchu nie będzie mogło być rozpoznane jako choroba zawodowa tylko wtedy, gdy właściwy zakład służby zdrowia stwierdzi, że uszkodzenie słuchu nastąpiło z powodu innych, konkretnie wskazanych okoliczności ( z uzasadnienia wyroku NSA z dnia 13.06.1996 r. sygn. akt SA/Lu 2189/95). Orzekające w sprawie organy administracyjne obu instancji nie przeprowadziły przekonujących dowodów na tę okoliczność. Oparły się natomiast na orzeczeniach lekarskich Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w W. i Instytutu Medycyny Pracy w Ł., z których nie wynika wyraźnie i jednoznacznie, że schorzenie skarżącego nie jest uszkodzeniem słuchu wywołanym działaniem hałasu. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy stwierdził, że -brak jest podstaw do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu-, a Instytut Medycyny Pracy wprawdzie użył określenia, że -brak jest podstaw do rozpoznania uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem-, ale uzasadnił tę tezę stwierdzeniem, że podstawą do rozpoznania choroby zawodowej jest wykazanie obustronnego odbiorczego ubytku słuchu o lokalizacji ślimakowej, co jest typowe dla skutków ekspozycji na hałas przemysłowy, podczas gdy wykazanie ubytku słuchu o lokalizacji ślimakowej odpowiedniego stopnia ubytku słuchu dla ustalenia istnienia choroby zawodowej, wymagane jest dopiero od dnia wejścia w życie rozporządzenia z dnia 30.07.2002 r. (cyt. na wstępie) i tylko w odniesieniu do spraw wszczętych w okresie obowiązywania tego przepisu, a więc nie może mieć miejsca w niniejszej sprawie. Uzasadnienie więc tezy o braku choroby zawodowej w rozumieniu przepisów dotychczas obowiązujących, przez przytoczenie definicji tej choroby zawartej w nowym przepisie, nie mającym zastosowania do tego stanu faktycznego, dyskwalifikuje orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy jako opinię w sprawie - a jako taką należy ją traktować. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, iż orzeczenia lekarskie jednostek organizacyjnych służby zdrowia właściwych do rozpoznania choroby zawodowej są formą dowodu z opinii biegłego w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Opinia biegłego powinna być wszechstronnie uzasadniona i wyjaśniać wątpliwości w sposób przekonujący, logiczny, dostępny dla stron i organu prowadzącego postępowanie oraz dla sądu administracyjnego. Orzeczenie lekarskie wprawdzie wiąże inspektora sanitarnego w zakresie rozpoznania choroby, ale nie oznacza to, że jest ono dowodem przesądzającym o treści decyzji, nie podlegającym ocenie jak każdy dowód. Orzekające w niniejszej sprawie organy administracji publicznej bezkrytycznie uznały orzeczenie zarówno Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy, jak i Instytutu Medycyny Pracy w Ł., za dowód miarodajny, mogący stanowić podstawę rozstrzygnięcia kwestii spornej. Orzeczenia te (a zwłaszcza orzeczenie Instytutu w Ł.) zostały wydane w oparciu o przepisy, które nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ została ona wszczęta pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów i na ich podstawie musi być rozstrzygnięta z wszystkimi tego konsekwencjami. Ponadto żadna z instytucji wydających orzeczenie lekarskie nawet nie podjęła próby wskazania okoliczności, które mogły spowodować uszkodzenie słuchu u skarżącego, innych niż hałas przemysłowy. Nie odniesiono się także do treści orzeczenia lekarza leczącego skarżącego, S. B. - specjalisty otolaryngologa, który stwierdził, że nie można wykluczyć wpływu hałasu przemysłowego na powstanie niedosłuchu u skarżącego. Wobec powyższego należy stwierdzić, że orzekające w niniejszej sprawie organy administracji naruszyły przepisy postępowania (art. 7, 77 § 1, 80 kpa) oraz przepisy prawa materialnego (§ 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych - Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm. w związku z pkt 15 załącznika do tego rozporządzenia). Naruszenie wskazanych przepisów miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy mieć na uwadze to, że dla uznania danej choroby za chorobę zawodową wystarczy ustalenie, że choroba ta mieści się w wykazie chorób zawodowych aktualnym do dnia 02.09.2002 r. i że została spowodowana wykonywaniem zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Nie wyklucza to możliwości udowodnienia, że powstanie choroby zawodowej w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia. Ciężar dowodu spoczywa wówczas na organach administracyjnych, przy czym nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych- (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c oraz art. 135, a co do kosztów na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).