SA/Bd 2838/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Asesor sądowy Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant Joanna Szklarska po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej po wznowieniu postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w T. na rzecz skarżącego kwotę 226,30zł (dwieście dwadzieścia sześć 30/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w T. uznał zgłoszenie celne z dnia 14 stycznia 2000 r. złożone przez M. D. za nieprawidłowe i określił w prawidłowej wysokości kwotę wynikającą z długu celnego. Decyzję niniejszą odebrała w dniu 24 kwietnia 2002 r. żona zobowiązanego M. D. Pismem z dnia 18 października 2002 r. M. D. działając przez pełnomocnika złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] wnosząc o jej uchylenie w całości. Jako podstawę prawną wskazano art. 265 ze znakiem 2 ustawy kodeks celny w związku z art. 240 § 1 pkt 4 ustawy Ordynacja podatkowa. W uzasadnieniu wskazano, iż M. D. będący stroną postępowania prowadzonego Urząd Celny w T. od dnia 2 października 2000r. do dnia 26 września 2002r. przebywał w zakładzie karnym w G. i z tych przyczyn nie brał udziału w postępowaniu nie z własnej winy. Pisma procesowe – począwszy od postanowienia o wszczęciu postępowania z dnia [...] aż do decyzji z dnia [...] – doręczane były na zasadzie art. 149 ustawy Ordynacja podatkowa żonie, która jednak nie doręczała ich w terminach procesowych na skutek ograniczeń wynikających z terminów widzeń ustalonych przez organ śledczy. Decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 245 § 1 pkt 3 w związku z art. 240 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, art. 262 ustawy Kodeks celny Naczelnik Urzędu Celnego odmówił uchylenia decyzji z dnia 22 marca 2002 r. nr 19-TW-5562-591/01/MK. W wyniku złożenia odwołania decyzja ta została uchylona w całości decyzją Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] nr [...] i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazano, iż organ celny pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego na okoliczność czy wystąpiła przesłanka wskazana we wniosku o wznowienie. W szczególności nie próbowano ustalić jak często M. D. miała możliwość spotykania się z mężem i czy w trakcie widzeń mogła przekazać mężowi pisma Urzędu Celnego. Po uzupełnieniu materiału dowodowego decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 245 § 1 pkt 1 w związku z art. 240 § 1 pkt 4 ustawy Ordynacja podatkowa , art. 262 ustawy Kodeks Celny Naczelnik Urzędu Celnego w T. odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, iż informacje uzyskane z zakładu karnego potwierdzają fakt wizyt M. D. u męża i możliwość przekazywania pism a zatem w przedmiotowej sprawie warunki określone w art. 149 ustawy Ordynacja podatkowa zostały spełnione i strona miała możliwość brania udziału w toczącym się postępowaniu. Od powyższej decyzji złożono odwołanie, w którym wniesiono o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, iż z uwagi na fakt iż strona w okresie od 3 października 2000 r. do 26 września 2002 r. przebywała w zakładzie karnym to art. 149 ustawy Ordynacji podatkowej nie może mieć w ogóle zastosowania. Ponadto organ nie ustalił czy M. D. uzyskała zgodę naczelnika aresztu na przekazywanie mężowi akt sprawy a regulamin aresztów śledczych zobowiązuje do uzyskania zgody kierownictwa aresztu na doręczanie zatrzymanym jakichkolwiek przesyłek oraz czy pisma zostały rzeczywiście doręczone. Wskazano również, iż postanowienie z dnia [...] uznane przez organ za doręczone w trybie art. 150 ordynacji podatkowej faktycznie nie mogło być odebrane przez żonę skarżącego z urzędu pocztowego gdyż nie dysponowała ona dowodem tożsamości męża ani tez jego pełnomocnictwem. Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ drugiej instancji podkreślił, iż z pism nadesłanych przez Zakład Karny nr [...] w G. wynika niezbicie, że Państwo D. mieli umożliwiony kontakt w trakcie osadzenia M. D. Ponadto możliwe był przekazywanie przez M. D. wszelkich dokumentów w tym także korespondencji kierowanej do męża. Dyrektor Izby Celnej zgadza się z poglądami zaprezentowanymi przez organ celny pierwszej instancji dotyczącymi prawidłowości doręczenia pism kierowanych do strony w toku postępowania i zapewnieniu stronie udziału w postępowaniu. Natomiast jak strona ze swojego prawa skorzystała jest już jej indywidualną sprawą. Na powyższą decyzję M. D. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji zarzuca się prowadzenie postępowanie w sposób naruszający zasadę praworządności w związku z tym, że: 1. nie było prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 u. O. p.), która to zasada nie jest postulatem, lecz obowiązującą normą na skutek tego, iż: a) spowodowało ujemne następstwa u skarżącego, który działał w dobrej wierze, b) przerzucało na skarżącego skutki nieznajomości prawa przez funkcjonariuszy organów celnych (materialnego oraz proceduralnego), c) niewystarczająco dla wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy ustosunkowywało się do wyjaśnienia i wniosku skarżącego o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i dowodowego w przedmiocie - obarczenia skarżącego konsekwencjami braku udziału w postępowaniu wynikłym z winy organu na skutek nie doręczenia pism, d) rozstrzygnęło na niekorzyść skarżącego wszystkie niejasności i wątpliwości dotyczące okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, 2. postępowanie przeprowadzone zostało z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej oraz zasady zupełności postępowania dowodowego (art. 122, art. 187 i 180 O. p.), na skutej tego, iż: a) organ nie zebrał w celu wyjaśnienia stanu faktycznego całościowego (zupełnego) materiału dowodowego, w sprawie skuteczności zastępczych doręczeń pism M. D. oraz ustalenia istnienia (lub nieistnienia) jej odpowiedzialności za skuteczność doręczenia zastępczego, b) organ nie podjął z urzędu wszystkich działań , które prowadziłyby do dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, aby w ten sposób odtworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisów, przez co naruszył zasadę oficjalności i zupełności postępowania dowodowego, c) organ ograniczył się wyłącznie do powołania dowodów, które były dla skarżącego niekorzystne, jak na przykład : - wskazanie dowodu doręczenia zastępczego wezwania do zapoznania się z aktami sprawy na zasadzie art. 150 uop (M. D.) bez przeprowadzenia dowodu czy wymieniona była uprawniona do podjęcia pisma z dnia 19.02.2002 z urzędu pocztowego, 3. postępowanie prowadzone było w sposób, który nie pozwolił na zebranie całego, dostępnego materiału dowodowego a zebrany nie był przez organy rozpatrzony wyczerpująco (art. 180 u. O. p.), przez to, iż: a) nie podlegały rozpoznaniu i udowodnieniu wszystkie istotne okoliczności i fakty sprawy (pomimo wniosku strony) lub błędna ich ocena: - na przykład poprzez przyjęcie , że strona miała możliwość zapoznania się z aktami sprawy, lecz z tego prawa nie skorzystała, b) pominięte zostały istotne dla sprawy źródła dowodowe oraz okoliczności faktyczne w sprawie, jak na przykład: - nie przeprowadzono dowodu na okoliczność ustalenia czy p. M. D. zobowiązał się doręczyć akta sprawy stronie oraz czy była uprawniona przekazać dokumenty mężowi bez uzyskania zezwolenia kierownika zakładu karnego, - czy p. M. D. występowała do kierownika zakładu karnego o zezwolenie na przekazanie skarżącemu dokumentów sprawy oraz czy zgodę taką uzyskała , czy nie uzyskała, - pominięcie wskazanego przez skarżącego dowodu wskazującego brak uprawnienia p. M. D. do odbioru wezwania z dnia 19.02.2002 do zapoznania się z aktami sprawy, 4. brak w decyzji wyczerpującego uzasadnienia faktycznego (art. 210, § 4 u. O. p.), poprzez to, iż: a) organ nie odniósł się do wszystkich dostępnych dowodów w sprawie lub je pominął, b) nie wskazał zasadnie faktów uznanych przez siebie za udowodnione, c) nie wyjaśnił przekonywująco i dowodnie, dlaczego odmówił przeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącego dowodów dotyczących okoliczności wskazanych powyżej , d) nie dokonał w sposób szczegółowy i logiczny konfrontacji i analizy rozbieżności wynikających z zebranych dowodów oraz ustalonych faktów. W odpowiedzi na skargę organ celny wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazując dodatkowo, iż argument, że M. D. nie mogła odebrać pisma o wyznaczeniu terminu do zapoznania się z aktami sprawy z uwagi na brak dokumentu tożsamości męża oraz pełnomocnictwa nie ma logicznego uzasadnienia. Organy pocztowe mają bowiem obowiązek wydać przesyłkę kierowaną do strony gdy po jej odbiór stawi się dorosły domownik bez konieczności przedstawienia pełnomocnictwa do odbioru pisma. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego tylko z punktu widzenia jej legalności tj. z punktu widzenia zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wynika zaś, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wtedy gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja opiera się na błędnym ustaleniu, iż doręczenie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] nastąpiło w trybie art. 149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) . Stosownie do powołanego przepisu w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Artykuł ten regulujący tzw. doręczenie zastępcze wprowadził – jako jeden z warunków- wymóg "nieobecności adresata w mieszkaniu". Sąd podziela stanowisko zawarte w wyroku NSA z dnia 21 grudnia 2000 r. w sprawie I SA/Ka 1763/99 (LEX 47158), iż chodzi jednak o "nieobecność" pojmowaną jako "każde spowodowane przejściowymi okolicznościami niezastanie odbiorcy w miejscu, które dla doręczeń jest właściwe", "każdą chociażby krótkotrwałą nieobecność wywołaną zwykłymi okolicznościami". A zatem nieprawidłowe będzie doręczenie jeżeli wiadomo, że adresat nie przebywa danym lokalu (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 1992 r. w sprawie SA/Wr 19/92 nie publ.). W przedmiotowej sprawie Urząd Celny w T. pismem z dnia 22 marca 2002 r. zwrócił się do Naczelnika Oddziału Celnego w G. o doręczenie przez funkcjonariusza dołączonej do pisma decyzji z dnia [...] Nr [...] (k-63 akt ). W odpowiedzi – pismo z dnia 8 kwietnia 2002 r.- przesłano informację, iż Pan D. przebywa obecnie w zakładzie karnym w S. (k-65 akt). W dniu 15 kwietnia 2002 r. decyzja została wysłana na adres zakładu karnego w S. (k- 66 akt) skąd wróciła z adnotacja, iż nie przebywa tam skazany o wymienionych danych osobowych (k-66 akt). Decyzja została zatem wysłana na adres domowy, odebrana przez żonę M. D. (k-56 akt) i uznana przez organ celny za doręczoną w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej. W świetle informacji uzyskanej z Oddziału Celnego G., iż strona postępowania przebywa w zakładzie karnym oraz mając na uwadze całokształt okoliczności niniejszej sprawy a przede wszystkim fakt, iż żadne z pism wydanych w trakcie postępowania włącznie z decyzją postępowanie te kończącą nie zostało osobiście odebrane przez M. D. organ pierwszej instancji powinien dołożyć szczególnej staranności celem ustalenia właściwego miejsca pobytu strony postępowania. Odnosząc zaś okoliczności sprawy do powołanych powyżej wyroków uznać należy , iż "nieobecność" M. D. nie miała charakteru "krótkotrwałej wywołanej zwykłymi okolicznościami". Dodatkowym warunkiem, który stanowi art. 149 ustawy Ordynacja podatkowa jest by osoby te (pełnoletni domownik, sąsiad lub dozorca domu) "podjęły się oddania pisma adresatowi". Organy celne jak słusznie podnosi w skardze skarżący nie przeprowadziły jakiegokolwiek dowodu na powyższą okoliczność. Zawarte zaś w odpowiedzi na skargę stwierdzenie, iż " uznać należy również że zobowiązała się ona (żona) do przekazania pisma adresatowi w przeciwnym bowiem razie pracownik Poczty Polskiej nie pozostawił by pisma" uznać należy za naruszające zasadę wynikającą z art. 187 i 188 Ordynacji podatkowej, zwłaszcza mając na uwadze treść oświadczenia M. D. dołączonego do wniosku o wznowienie postępowania. W piśmie tym z dnia 15 października 2002 r. M. D. stwierdza, iż w związku z otrzymywanymi pismami między innymi: - decyzją Urzędu Celnego w T. nr [...] z dnia [...] nie konsultowała się z mężem M. D. ponieważ mąż przebywał w areszcie tymczasowym , gdzie miała ograniczony kontakt z mężem i bez jego wiedzy uregulowała należności wynikające z wyżej wymienionych pism (k-68 akt). Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie miał zastosowania art. 149 ustawy Ordynacja podatkowa albowiem nie zaistniała żadna z określonych w nim przesłanek. Postępowanie prowadzone przez organy cele naruszało podstawowe zasady wynikające z art. 121 § 1 i art. 123 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, które z mocy art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (tekst jedn. Dz. U. Nr 75, poz. 802 z późn. zm.) mają zastosowanie w postępowaniu prowadzonym przez organy celne. Skarżący nie brał udziału w toczącym się postępowaniu, gdyż nie doręczono mu skutecznie ani postanowienia o wszczęciu postępowania ani decyzji postępowanie to kończącej. Zaistnienie przesłanki z art. 240 § 1 pkt 4 ustawy Ordynacja podatkowa obligowało organy celne nie tylko do wznowienia postępowania, ale również do jej merytorycznego rozpatrzenia. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) Sąd orzekł jak w wyroku.