SA/Bd 2861/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Asesor WSA Ireneusz Fornalik Protokolant Małgorzata Kraus po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Celnej w T., po ponownym rozpatrzeniu w trybie art. 127 § 3 kpa sprawy, utrzymał w mocy wydaną w dniu [...] na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a i art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm.) oraz art. 108 kpa własną decyzję nr [...] o zwolnieniu z dniem 15 września 2003 r. ze służby funkcjonariusza celnego W. M., przy jednoczesnym nadaniu temu rozstrzygnięciu rygoru natychmiastowej wykonalności. Zwolnienie ze służby nastąpiło w związku z wniesieniem przez Prokuraturę Wojewódzką w T. w 1998 r. przeciwko W. M. do Sądu Rejonowego w T. aktu oskarżenia o czyn z art. 265 § 1, 266 § 1 i 4 w zw. z art. 58 i 10 § 2 Kodeksu karnego i nie wydaniem wyroku w tej sprawie do daty podjęcia rozwiązującej stosunek służbowy decyzji. Ustosunkowując się do podniesionego przez wyżej wymienionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutu, iż zastosowanie wobec niego obowiązującego od dnia 10 sierpnia 2003 r. przepisu obligującego do zwolnienia ze wskazanego powodu ze służby, przy braku przepisów przejściowych we wprowadzającej to unormowanie ustawie z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. z 2003 r. Nr 120, poz. 1122 z 10 lipca 2003 r.) jest równoznaczne z zastosowaniem prawa wstecz. Dyrektor Izby Celnej w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stwierdza, że wprawdzie nowa określona w art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej przesłanka zwolnienia funkcjonariusza ze służby jest surowsza od dotychczasowych, ale zastosowania wobec W. M. tego przepisu nie można utożsamiać z działaniem prawa wstecz i to niezależnie od tego, czy nowelizacja ustawy zawiera przepisy przejściowe, czy nie, skoro aktualnie posiada w sądzie akt oskarżenia o popełnienie umyślnego przestępstwa. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Bydgoszczy z dnia 19 września 2003 r. W. M. wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] i [...] jako rażąco sprzecznych z prawem wywodząc, podobnie jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że zwalniając go na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. ze służby Dyrektor naruszył zasadę nie działania prawa wstecz, pozostającego w związku z art. 2 i 32 Konstytucji oraz, iż wymieniony przepis może być stosowany jedynie do sytuacji zaistniałych po jego wejściu w życie. Nadto skarżący zakwestionował zasadność nadania decyzji o zwolnieniu rygoru natychmiastowej wykonalności w świetle przesłanek wymienionych w art. 108 kpa i braku możliwości rozszerzającej interpretacji tego artykułu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w T. wniósł o jej oddalenie stwierdzając, iż użyte w art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy określenie "zwalnia się" dotyczy czasu teraźniejszego, dlatego mocą decyzji z dnia 12 września 2003 r. skarżącego zwolniono ze służby z dniem 15 września 2003 r., a więc nie może być mowy o czasie przeszłym dotyczącym zwolnienia, a nadto – że wymieniony mający obligatoryjny charakter przepis odnosi się do wszystkich funkcjonariuszy celnych posiadających obecnie w sądzie akt oskarżenia o umyślne przestępstwo. Przyznając, że istotnie w uzasadnieniu decyzji nie skonkretyzowano przesłanek nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że to nie zmienia faktu, iż w dniu wydania decyzji, wbrew twierdzeniu skarżącego, tego rodzaju przesłanki istniały, a były nimi interes społeczny, który należało przedłożyć ponad interes strony oraz utrata przez skarżącego nieposzlakowanej opinii. Po otrzymaniu odpowiedzi na skargę W. M. skierował do Sądu pismo podtrzymujące zawarte w skardze wnioski, a nadto przedłożył kserokopię aktu mianowania go z dniem 15 czerwca 2000 r., a więc już po wniesieniu przeciwko niemu aktu oskarżenia, do służby stałej na stanowisko starszego kontrolera celnego w stopniu młodszego dyspozytora celnego, co świadczy, jego zdaniem, iż Dyrektor uznał, że jest on osobą spełniającą wszystkie wymogi zawarte w art. 2 ustawy o Służbie Celnej, w tym – dotyczący posiadania nieposzlakowanej opinii. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) skarga z uwagi na nie zakończenie postępowania sądowego w niniejszej sprawie do dnia 31 grudnia 2003 r. podlegała rozpoznaniu na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. Skarga jest zasadna, gdyż zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na ich treść. Z art. 2 Konstytucji, który stanowi, że Polska jest demokratycznym państwem prawa, wywodzi się między innymi zakaz wstecznego działania prawa. Zasada lex retro non agit, czyli inaczej zasada nieretroaktywności, to zasada niestosowania prawa do sytuacji, faktów i ich skutków, jakie zaistniały przed momentem wejścia w życie aktu prawnego względnie jego znowelizowanego przepisu. Powyższy zakaz, aczkolwiek nie ma charakteru absolutnego, to wyjątki od niego nie mogą być wynikiem domniemania, czy interpretacji organu stosującego konkretny przepis, lecz muszą wynikać jasno z woli legislatora. Wyrażenie przez ustawodawcę woli w powyższym zakresie następuje poprzez wyraźne wskazanie, że w konkretnym przypadku cały akt prawny względnie jego określony przepis ma być zastosowany z mocą wsteczną. Odpowiednie unormowanie w tym przedmiocie musi zatem zawierać przepis przejściowy wchodzącego w życie aktu prawnego. Wspomniane unormowanie to klauzula prawa międzyczasowego (intertemporalnego) wskazująca, że do stanów już istniejących, a więc tych które powstały wcześniej i nadal trwają należy stosować przepisy nowego aktu, odmienne od przepisów aktu dotychczas obowiązującego. Tego rodzaju klauzula jest przykładowo zawarta w art. 3 ustawy z dnia 29 października 2003 r. o zmianie ustawy o Policji (Dz. U. Nr 192, poz. 1873), który umożliwia wymierzenie za czyn popełniony przed jej wejściem w życie kar dyscyplinarnych w brzmieniu nadanym tą ustawą, w tym także – jeśli czyn stanowiący przewinienie wypełnia jednocześnie znamiona przestępstwa lub wykroczenia albo przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego – wymierzenie takich kar niezależnie od odpowiedzialności karnej. W ustawie z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. z 2003 r. Nr 120, poz. 1122 z dn.10 lipca 2003 r.) nie zamieszczono klauzuli prawa międzyczasowego nakazującej stosowanie tej ustawy – w zakresie wprowadzonych w jej art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b nowych obligatoryjnych przesłanek zwolnienia ze służby – wobec funkcjonariuszy, przeciwko którym akt oskarżenia wniesiono, względnie których tymczasowo aresztowano przed datą wejścia tejże ustawy w życie, tj. przed dniem 10 sierpnia 2003 r. Zatem rozwiązanie na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy zmieniającej (Dz. U. z 2003 r. Nr 120, poz. 1122) stosunku służbowego z funkcjonariuszem celnym Wiktorem M., przeciwko któremu akt oskarżenia wpłynął do sądu w 1998 r., było niedopuszczalne i nastąpiło z pogwałceniem cytowanego przepisu ustawy w wyniku nietrafnego skoncentrowania przez organ całej uwagi na interpretacji ujętego w tymże przepisie odnoszącego się do aktu oskarżenia określenia "wpłynął". Wadliwość w powyższym aspekcie decyzji o zwolnieniu W. M. ze służby nabiera jeszcze większego wymiaru, jeśli weźmie się pod uwagę okoliczność, iż także już po wniesieniu do sądu przeciwko niemu aktu oskarżenia, ale na trzy lata przed wydaniem niniejszej decyzji, uzyskał on nominację na wyższe stanowisko, co jest równoznaczne z co najmniej pozytywną oceną przez kierownictwo Izby Celnej w T. nie tylko jego pracy, lecz również postawy etycznej w służbie. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił natomiast podniesionego w skardze zarzutu, iż przy zwalnianiu ze służby brak jest podstaw do nadania decyzji na podstawie art. 108 kpa rygoru natychmiastowej wykonalności, zaś nadanie takiego rygoru może być tylko wynikiem niewłaściwej rozszerzającej wykładni wymienionych w tym przepisie przesłanek. W zakresie tym Sąd uznał za trafną, dotyczącą konieczności uwzględnienia interesu społecznego, argumentację Dyrektora Izby Celnej wynikającą z udzielonej na skargę odpowiedzi. Wobec stwierdzenia wskazanego wyżej naruszenia prawa materialnego rzutującego na byt całego rozstrzygnięcia, kwestia ta jednak ma znaczenie drugorzędne. Uznając, iż zachodzą z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 1a podstawy do uchylenia decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] i poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] orzeczono, jak w sentencji.