SA/Bd 2888/03

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POSPOLITEJ Dnia 17 marca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Grzęda Sędziowie Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędzia (del. SSO) Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant Magdalena Gadecka po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. S. na decyzję Wojewody K.-P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta G. z dnia [...] Nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent G. na podstawie przepisów art. 6 pkt 6 lit. d w związku z art. 28 ust. 8 ustawy z dnia 14.12.1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jednolity: Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił R. S. umorzenia w całości nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, że Powiatowa Rada Zatrudnienia na posiedzeniu w dniu [...] negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącego dotyczący umorzenia w całości nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego, wobec czego, po analizie zgromadzonej dokumentacji należało uznać, że nie zachodzą żadne szczególnie uzasadnione przesłanki, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku skarżącego. Od powyższej decyzji R. S. złożył odwołanie, wnosząc o umorzenie kwoty [...] zł i wskazując na swoją trudną sytuację materialną w związku z pobytem w Zakładzie Karnym i brakiem pracy oraz złym stanem zdrowia. Wojewoda K.-P. decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 28 ust. 8 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (cyt. powyżej), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Jako uzasadnienie swojego stanowiska wskazał to, że organ I instancji przeprowadził wnikliwe postępowanie służące ustaleniu sytuacji faktycznej, uzyskując jednocześnie negatywną opinię Powiatowej Rady Zatrudnienia w kwestii odstąpienia od żądania zwrotu nienależnego świadczenia i wobec tego nie ma podstaw do ponownego rozpatrzenia sprawy ze względów formalnych. Ponadto wyraził pogląd, że rozstrzygnięcie kwestii umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pozostawiono uznaniu organu samorządowego, wobec czego, zgodnie z przepisem art. 138 § 3 kpa, organ odwoławczy w przypadku stwierdzenia uchybień formalnych ogranicza się do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia nie rozstrzygając jej merytorycznie. Na powyższą decyzję R. S. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazał w niej, że organy administracyjne obu instancji, z nieznanych jemu powodów odmówiły umorzenia nienależnego świadczenia, pomimo tego że znały jego trudną sytuację materialną, polegającą na braku dochodów, a także innych źródeł utrzymania. Podał, że nawet po opuszczeniu Zakładu Karnego nie będzie w stanie spłacić zadłużenia, ponieważ będzie się utrzymywał jedynie z zasiłku przedemerytalnego, który ledwo wystarcza na przeżycie. Ponadto obarczył odpowiedzialnością za powstałe zadłużenie urząd pracy i administrację zakładu karnego, które to instytucje, jako znające obowiązujące przepisy i jego sytuację, powinny nie dopuścić do wypłat zasiłku przedemerytalnego za okres, gdy przebywał w Zakładzie Karnym. W odpowiedzi na skargę Wojewoda K.-P. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem sprawa R. S. została rozpoznana z naruszeniem zasad postępowania wynikających z przepisu art. 7, 8 i 77 § 1 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Okolicznością wymagającą wyjaśnienia było to, czy w niniejszej sprawie ma miejsce szczególnie uzasadniony przypadek umożliwiający umorzenie w całości nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia. Umocowanie prawne dla Prezydenta do rozstrzygnięcia tej kwestii stanowi przepis art. 28 ust. 8 ustawy z dnia 14.12.1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jednolity: Dz. U. Nr 6 z 2001 r., poz. 56 z późn. zm.). Skarżący zarówno we wniosku o umorzenie należności, jak i w odwołaniu i skardze, wskazał organom obu instancji na swoją trudną sytuację materialno-bytową. Podał, że przebywa w zakładzie karnym, gdzie nie ma dla niego pracy, więc nie ma żadnych dochodów, jest osoba schorowaną, nie może liczyć na pomoc finansową swojej rodziny, bo jest ona także w ciężkiej sytuacji, a po opuszczeniu zakładu karnego jego jedynym dochodem będzie zasiłek przedemerytalny, z którego trudno będzie się utrzymać. Jak wynika z akt sprawy, ani organ I ani II instancji nie zajęły się rozważeniem argumentów przedstawionych przez skarżącego. Nie znalazło to także odzwierciedlenia w treści uzasadnienia zaskarżonych decyzji. Organ I instancji pomimo zapewnień o dokonanej analizie zgromadzonej dokumentacji, nie przedstawił na czym ta analiza polegała. Uniemożliwił tym samym ocenę kryteriów, jakimi się kierował podejmując rozstrzygnięcie. Nie wiadomo też, czy w ogóle rozważał okoliczności wskazane przez skarżącego i dlaczego uznał, że nie spełnia warunków uzasadniających pozytywne dla niego rozwiązanie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego (w sytuacji uznania administracyjnego) są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa (wyrok NSA z 16.11.1999 r. w spr. III SA 7900/98 - Kodeks Postępowania Administracyjnego z orzecznictwem Gdańsk 2003 str. 65). Co do treści uzasadnienia decyzji uznaniowej, Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się, że organ ma, wynikający z art. 7 kpa, szczególny obowiązek wykazania w nim dlaczego nie załatwiono sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela. Uzasadnienie takiej decyzji nie może być lakoniczne, oparte na sformułowaniach nie wyjaśniających motywów takiego, a nie innego rozstrzygnięcia (wyrok NSA z 21.04.1994 r. w spr. SA/Po 3423/93, podobnie w wyroku z 19.12.1984 r. w spr. III SA 872/84 i z dnia 28.07.1995 r. w spr. III SA 1329/94 - Kodeks Postępowania Administracyjnego Gdańsk 2003 str. 73, 83 i 70). Organ II instancji powinien mieć powyższe na względzie badając zaskarżoną decyzję w trybie instancji. Przepis art. 138 § 3 kpa nie stanowił dla niego żadnego ograniczenia formalnego (nie obowiązuje już od 01.01.2004 r. zgodnie z art. 4 pkt 6 w zw. z art. 106 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1271) w zakresie badania prawidłowości zaskarżonej decyzji, a jedynie ograniczał jego kompetencję co do rodzaju rozstrzygnięcia, przez wyłączenie dopuszczalności merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy jako należącej do właściwości organu jednostki samorządu terytorialnego w sytuacji, gdy przepisy prawa pozostawiają sposób jej rozstrzygnięcia uznaniu organu samorządowego. Reasumując należy stwierdzić, że organy administracji obu instancji w toku postępowania nie podjęły wszelkich możliwych kroków niezbędnych do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, postępowanie administracyjne nie zostało poprowadzone w taki sposób, aby można było mówić o pogłębieniu zaufania obywatela do organów Państwa, a materiał dowodowy nie został rozpatrzony w sposób wyczerpujący. Powyższe musiało skutkować uchyleniem obu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.).