SA/Bd 2916/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Asesor WSA Ireneusz Fornalik Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2004 r. na rozprawie przy udziale ---- sprawy ze skargi Gminy Miasta W. i [...] S.A. w P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2003 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej [...] S.A. w P. kwotę 285 zł (dwieście osiemdziesiąt pięć). Na oryginale właściwe podpisy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] 2003 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071), po rozpatrzeniu odwołania Spółki Akcyjnej [...] w P. z siedzibą w L. od decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] 2002 r. nr [...] odmawiającej "zwrotu na rzecz [...] S.A. z siedziba w L. przy ul. [...], nabytej od tej Spółki (aktem notarialnym z dnia [...] 1968 r. Rep. A. Nr [...]) na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o powierzchni 15274 m2, położonej we W. przy ulicy [...], oznaczonej jako działki nr: 7 o powierzchni 6727 m2, 5/8 o powierzchni 8547 m2, na karcie mapy nr 37, stanowiącej obecnie własność Gminy Miasta W., dla której Sąd Rejonowy we W. Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą Kw Nr [...]" - uchylił zaskarżoną decyzje w całości i orzekł o zwrocie na rzecz [...] S.A. z siedzibą w L. przy ulicy [...] nieruchomości o powierzchni 11912 m2, położonej we W. przy ulicy [...], oznaczonej jako działki numer: 5/27 o powierzchni 4963 m2 i 7/2 o powierzchni 6949 m2, na karcie mapy numer 37, a stanowiącej obecnie własność Gminy Miasta W., dla której Sąd Rejonowy we W. Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą Kw Nr [...]. Ponadto Wojewoda ustalił odszkodowanie za zwracaną nieruchomość w kwocie 17.045 złotych (słownie: siedemnaście tysięcy czterdzieści pięć złotych) i zobowiązał [...] S.A.. z siedzibą w L. do zwrotu na rzecz Gminy Miasta W. ustalonego odszkodowania. Gminę Miasto W. zobowiązał natomiast do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa kosztów postępowania w wysokości 500 złotych. Nadto Wojewoda odmówił zwrotu na rzecz [...] S.A. z siedzibą w L. przy ulicy [...], nabytej od tej Spółki na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o powierzchni 3317 m2, położonej we W. przy ulicy , oznaczonej jako działki numer: 5/26 o powierzchni 3302 m2 i 7/1 o powierzchni 15 m2, na karcie mapy numer 37, stanowiącej obecnie własność Gminy Miasta W., dla której Sąd Rejonowy we W. Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą Kw Nr [...]. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że Prezydent Miasta W. decyzją z dnia [...] 2002 r. numer [...] odmówił zwrotu na rzecz [...] S.A. z siedzibą w L. przy ulicy [...], nabytej od tej Spółki na rzecz Skarbu Państwa, stanowiącej obecnie własność Gminy Miasta W. nieruchomości o powierzchni 15274 m2, położonej we W. przy ulicy [...], oznaczonej jako działki nr: 7 o powierzchni 6727 m2 i 5/8 o powierzchni 8547 m2, na karcie mapy nr 37, dla której Sąd Rejonowy we W. Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer 10453. Organ odwoławczy rozpatrując ponownie odwołanie - wskutek uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Bydgoszczy, wyrokiem z dnia 15 stycznia 2003 r. sygn. akt SA/Bd 56/03 decyzji Wojewody [...] z dnia [...] 2002 r. znak [...] - ustalił i zważył, co następuje: Nieruchomość będąca przedmiotem postępowania została nabyta od [...] Spółki Akcyjnej w likwidacji w P., na własność Skarbu Państwa, aktem notarialnym z dnia [...] 1968 r. Rep. A Nr [...]. Nabycie nieruchomości na własność Skarbu Państwa nastąpiło stosownie do dyspozycji art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94). W myśl art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie do art. 137 ust. 1 wyżej powołanej ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1. pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo 2. utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Zgodnie z art. 216 wyżej wymienione postanowienia ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.) - jak ma to miejsce w rozpatrywanej sprawie. Nieruchomość, o której mowa, została nabyta na własność Skarbu Państwa - zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...] 1966 r. wydaną przez Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury Miejskiej Rady Narodowej we W. - pod park sportowo-wypoczynkowy. Objęcie spornej nieruchomości w 1962 r. założeniami projektowymi pod nazwą "Park Spacerowo-Wypoczynkowy na S. we W." oraz uwzględnienie budowy parku na S. w "Programie renowacji terenów zielonych w m. W.", przewidzianym do realizacji w latach 1980-1981, jak i ustalenia architekta krajobrazu Jakuba Z. dokonane w związku z "inwentaryzacją dendrologiczną wraz z oceną szaty roślinnej", jak również umowa z [...] 1980 r. zawarta pomiędzy Wydziałem Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, a Rejonowym Przedsiębiorstwem Zieleni i Usług Komunalnych we W. i prowadzona między nimi korespondencja (pisma z dnia [...]1979 r. i [...] 1988 r.) nie są tożsame ze zrealizowaniem celu, na który nieruchomość nabyto. Z tych też przyczyn zaskarżoną decyzję należało uchylić. Działki numer 5/26 i 7/1 o łącznej powierzchni 3317 m2 zajęte są pod ulicę [...] z nawierzchnią asfaltową i chodnikiem, włączoną w system komunikacyjny miasta. Natomiast działki numer 5/27 i 7/2 o powierzchni 11912 m2 są niezabudowane, porośnięte licznymi chwastami i krzewami bądź drzewami tzw. samosiejkami. Stwierdzić zatem należało, że pomimo upływu trzydziestu pięciu lat od daty nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa cel, na który nabyto nieruchomość nie został zrealizowany. Szczególnie dotyczy to działek numer 5/27 i 7/2, albowiem na działkach numer 5/26 i 7/1 wybudowano ulicę. Należy zatem uznać, że działki numer 5/27 i 7/2 o łącznej powierzchni 11912 m2 stały się zbędne; zachodzą więc przesłanki do ich zwrotu. Zgodnie z art. 140 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w razie zwrotu wywłaszczonej (nabytej) na własność Skarbu Państwa nieruchomości, poprzedni właściciel zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, wypłacone odszkodowanie, waloryzowane przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w drodze obwieszczeń, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" z tym, że kwota odszkodowania po waloryzacji, zgodnie z art. 217 ust. 2 ustawy, nie może być większa niż 50% aktualnej wartości nieruchomości. Zwracana nieruchomość, stanowiąca działki numer 5/27 i 7/2 o łącznej powierzchni 11912 m2, została nabyta w 1968 r. za kwotę 42883 złote (słownie: czterdzieści dwa tysiące osiemset osiemdziesiąt trzy złote). Odszkodowanie to, po jego waloryzowaniu wynosi 17.045 złotych (słownie: siedemnaście tysięcy czterdzieści pięć złotych). Z operatu szacunkowego, sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego Pana Kazimierza Ć. wynika, że aktualna wartość rynkowa podlegającej zwrotowi nieruchomości wynosi 251.000 złotych (słownie: dwieście pięćdziesiąt jeden tysięcy złotych). Ponieważ waloryzowane odszkodowanie (17.045 zł) nie przekracza 50% aktualnej wartości zwracanej nieruchomości (125.500 zł), to przypadające do zwrotu odszkodowanie ustalono w kwocie 17.045 zł. Sposób ustalenia odszkodowania przypadającego do zwrotu na rzecz Gminy Miasta W. wynika z powołanych wyżej przepisów. Ponieważ zwrot nieruchomości nie jest warunkowany upływem jakiegokolwiek czasu, to i ustaloną do zwrotu należność należy uiścić bezzwłocznie. Z tego też względu na dokonanie tej czynności wyznaczono trzydziestodniowy termin. W razie niedotrzymania terminu zapłaty ustalonej należności pobierane będą - na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym - odsetki, a wierzytelność zostanie zabezpieczona przez ustanowienie hipoteki na zwróconej nieruchomości. Wobec tego, że zwrot ustalonego odszkodowania następuje na rzecz Gminy Miasta W. tj. właściciela nieruchomości w dniu jej zwrotu, stosownie do treści art. 140 ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami Gmina Miasto W. ponosi koszty postępowania o zwrot tej nieruchomości, które wyniosły 500 złotych (słownie: pięćset złotych) z tytułu określenia, przez rzeczoznawcę majątkowego, wartości zwracanej nieruchomości. Z tego względu, że działki numer 5/26 i 7/1 o łącznej powierzchni 3317 m2 zajęte są pod ulicę [...] z nawierzchnią asfaltową i chodnikiem, włączoną w system komunikacyjny miasta - należało odmówić ich zwrotu. Spółka Akcyjna [...] w P. z siedzibą w L. złożyła od powyższej decyzji skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie decyzji w części dotyczącej punktu 5, w którym odmówiono zwrotu skarżącej nieruchomości obejmującej działki oznaczone numerami 5/26 i 7/1. Skarżąca zarzuciła, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozwala na sprawdzenie prawidłowości decyzji w części odmawiającej zwrotu nieruchomości. Stwierdzono w nim jedynie, że "Z tego względu, że działki numer 5/26 i 7/1 zajęte są pod ulicę [...] z nawierzchnią asfaltową i chodnikiem, włączoną w system komunikacji miasta - należało odmówić ich zwrotu", a nie wskazano podstawy prawnej takiego rozstrzygnięcia. Według skarżącej przepisy rozdziału 6, działu III ustawy z dnia 21.09.1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie wykluczają zwrotu nieruchomości z tego powodu, że uległa ona podziałowi, a następnie część wydzielonych działek została wykorzystana na inny cel niż zakładany przy wywłaszczeniu. W niniejszej sprawie cała nieruchomość została wywłaszczona na cel, który nie został zrealizowany. Na działkach 5/26 i 7/1 pobudowano drogę, co nie ma nic wspólnego z celem wywłaszczenia. Odmowa zwrotu części nieruchomości mogłaby być uzasadniona, gdyby cel wywłaszczenia zrealizowano na spornej części nieruchomości. Ponieważ tak się nie stało, to art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może mieć zastosowania. Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] 2003 r. skargę złożyła również Gmina Miasto W., wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca podniosła, że we wskazanym w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami siedmioletnim okresie od nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło rozpoczęcie prac, których wykonanie niewątpliwie należy traktować jako rozpoczęcie budowy parku, a tym samym rozpoczęcie realizacji celu, na który nieruchomość tę nabyto. W skardze zwrócono ponadto uwagę na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19.05.2003 r. sygn. akt OPS 1/03 wskazującą na konieczność wyłączenia Prezydenta Miasta W. od rozpoznania tej sprawy. Wojewoda [...] podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie obu skarg. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, że wniesienie przedmiotowych skarg do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i nie zakończenie do tego dnia postępowania w sprawie skutkowało tym, że na mocy przepisu art. 97 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) - sprawa podlegała rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30.08.2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 - dalej zwanej ustawą p.p.s.a.). Rozpoznając wniesione skargi należało w pierwszej kolejności odnieść się do podniesionego przez Miasto B. zarzutu, iż Prezydent Miasta W., który wydał w przedmiotowej sprawie decyzję w I instancji podlegał wyłączeniu. Stanowisko w tym zakresie skarżąca Gmina wywiodła z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19.05.2003 r. sygn. OPS 1/03 publ. ONSA 2003/4/115, według której w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, będącej własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa, co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta. Naczelny Sąd Administracyjny podejmując tę uchwałę wyszedł z założenia, iż włączenie organów samorządowych do systemu organów administracji publicznej prowadzących postępowanie w konkretnej sprawie znacznie ogranicza zakres uprawnień procesowych tych jednostek jako osób prawnych. W zakresie, w jakim organ jednostki samorządu terytorialnego wykonuje funkcję organu administracji publicznej, nie jest on uprawniony do reprezentowania jej interesu prawnego, rozumianego jako interes osoby prawnej. W postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości - gminie, jeżeli jest właścicielem nieruchomości, została wyznaczona rola strony obok podmiotu występującego z wnioskiem o zwrot nieruchomości. Ta rola procesowa gminy nie może być zmieniona tylko dlatego, że wszędzie tam, gdzie nie wyodrębniono struktur powiatowych - organ gminy, w tym prezydent miasta wykonuje zadania starosty. Artykuł 92 ustawy z 05.06.1998 r. o samorządzie powiatowym (jedn. tekst Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm.) w związku z art. 39 ust. 1 ustawy z 08.03.1990 r. o samorządzie gminnym (jedn. tekst Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) mają charakter reguł kolizyjnych i jako takie nie mogą zmieniać ról, które poszczególnym podmiotom zostały wyznaczone przez przepisy prawa materialnego, a więc w konsekwencji gmina, która jest stroną w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nie może być pozbawiona tego statusu tylko dlatego, że jej prezydent - będąc jednocześnie starostą w znaczeniu funkcjonalnym - jest organem prowadzącym postępowanie w sprawie. Prezydent sprawujący funkcję starosty nie może jednocześnie występować w imieniu gminy jako strona w tej sprawie i jako organ rozpatrujący tę sprawę. W tej sytuacji podlega on wyłączeniu. Z kolei wyłączenie osoby prezydenta miasta od udziału w postępowaniu czyni organ wykonawczy gminy niewładnym do działania. Jako organ administracji publicznej staje się on niezdolny do załatwienia sprawy (art. 26 § 3 kpa), a więc konieczne staje się zastosowanie art. 26 § 2 kpa. Sprawa podlega wówczas załatwieniu przez organ wyższego stopnia nad prezydentem miasta, a więc w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości - przez właściwego wojewodę, przy czym organ ten może wyznaczyć do rozpatrzenia sprawy podległy sobie organ. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należało dojść do wniosku, że Wojewoda [...] rozpoznając odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] 2002 r. - działającego na podstawie art. 142 w zw. z art. 4 pkt 9b1 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami - powinien uwzględnić okoliczności wskazujące na wyłączenie Prezydenta Miasta W. z mocy prawa od udziału w postępowaniu w tej sprawie i orzec stosownie do treści art. 138 § 1 kpa, przy uwzględnieniu regulacji art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa oraz art. 26 § 3 kpa. Nie uczynienie tego stanowiło naruszenie wymienionych przepisów proceduralnych i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzona powyżej podstawa uchylenia zaskarżonej decyzji czyniła przedwczesnym rozpoznanie pozostałych zarzutów zawartych w skargach. W konsekwencji uwzględniając skargi, Sąd orzekł jak w sentencji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 152 ustawy p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania znajduje oparcie w art. 200, art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).