SA/Bd 3366/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Asesor WSA Ireneusz Fornalik Protokolant Małgorzata Kraus po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Dyrektor Izby Celnej w T. decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 25 ust. 1 pkt 8a, art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72 z 1999 r., poz. 802 z późn. zm.) po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją nr [...] z dnia [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 18.12.2002 r. Prokuratura Okręgowa w B. VI Wydział ds. Przestępczości Zorganizowanej skierowała do Sądu Rejonowego w B. akt oskarżenia (sygn. akt [...]) m.in. przeciwko R. S. o czyn z art. 231 § 1, art. 18 § 3 w związku z art. 270 §, art. 271 § 1 oraz art. 91 § 1 Kodeksu karnego. Organ zaznaczył, że w myśl art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego. Mając na względzie treść powyższego aktu oskarżenia, w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki wymagane do zwolnienia R. S. ze służby. Ze względu na powyższe konieczne stało się zwolnienie wyżej wymienionego ze służby, co Dyrektor Izby Celnej w T. uczynił decyzją z dnia [...]. W dniu 22.09.2003 r. do Izby Celnej w T. wpłynęło pismo pełnomocnika R. S. zaskarżające w/w decyzję. W kontekście zarzutów podniesionych przez stronę Dyrektor Izby Celnej w T. zważył, co następuje. Podstawowym zarzutem kierowanym pod adresem zaskarżonej decyzji jest, że godzi ona w fundamentalną zasadę nie działania prawa wstecz. Ponieważ akt oskarżenia został wniesiony do Sądu w dniu 18.12.2002 r. tj. przed dniem wejścia w życie przepisu, który jest podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Podkreślenia wymaga fakt, iż omawiany przepis ma charakter obligatoryjny, uniezależniony od tego, kiedy akt oskarżenia został skierowany do Sądu. Funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, w przypadku R. S. taki akt został skierowany do Sądu. Zastosowania punktu 8a art. 25 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, w zaskarżonej decyzji, nie można utożsamiać z działaniem prawa wstecz. Skarżący dopuszcza możliwość skutecznego stosowania przepisu jedynie dla sytuacji, które nastąpią, po jego wejściu w życie. Neguje natomiast zasadność stosowania przepisu, w przypadku funkcjonariuszy, w stosunku do których akt oskarżenia, o umyślne popełnienie przestępstwa, wniesiono do Sądu przed dniem wejścia w życie w/w przepisu, nawet gdy oskarżeni oni zostali o umyślne popełnienie tego samego czynu, który miał wpływ na wyżej opisane "uzasadnione" zwolnienie ze służby. Trudno jest utożsamiać z działaniem prawa wstecz zastosowanie przepisu art. 25 ust.1 pkt 8a w stosunku do funkcjonariusza celnego, który aktualnie posiada w Sądzie akt skarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa. Bez względu na to, czy nowelizacja ustawy o Służbie Celnej zawiera, czy też nie przepisy przejściowe. Reasumując stwierdzić należy, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej dotyczy wszystkich funkcjonariuszy celnych, w stosunku do których wniesiono akt oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa (niezależnie od tego kiedy został on skierowany do Sądu) a w sprawie nie zapadł jeszcze prawomocny wyrok. Mając na uwadze zaistniały stan faktyczny orzeczono jak w sentencji. Od powyższej decyzji R. S. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając tej decyzji naruszenie art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej polegające na zastosowaniu do skarżącego przepisu ustawy, który nie obowiązywał w czasie, gdy zaszedł stan faktyczny uzasadniający zwolnienie go ze służby celnej. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, lub ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Dyrektorowi Izby Celnej w T. celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w przypadku, gdy wniesiono przeciwko niemu akt oskarżenia o umyślne popełnione przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. Przepis ten wszedł w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r. Akt oskarżenia został wniesiony w dniu 18.12.2002 r., a więc przed dniem wejścia w życie przepisu, który jest podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Do zasadniczych elementów normy prawnej należy hipoteza, która zawiera opis sytuacji uzasadniającej zastosowanie tej właśnie normy (pewien abstrakcyjny stan faktyczny). Norma prawna zawiera także dyspozycję, stanowiąca określenie następstwa prawnego zaszłego stanu faktycznego. Aby to następstwo prawne określone w normie mogło powstać, musi nastąpić w rzeczywistości sytuacja opisana w hipotezie. Organ stosujący prawo musi ustalić, czy oba stany (tj. stan faktyczny oraz stan abstrakcyjny) pokrywają się. Aby moc dokonać prawidłowej subsumcji, skutek prawny określony w dyspozycji może być następstwem stanu faktycznego, który zaszedł wówczas, gdy norma prawna istniała. W przeciwnym wypadku oznaczałoby to działanie prawa wstecz. Innymi słowy, działaniem prawa wstecz jest stosowanie w stosunku do określonych stanów faktycznych norm prawnych, które weszły w życie później niż zaistniały te stany faktyczne. Jeśli przyjąć, że stan faktyczny musi zajść nie wcześniej niż weszła w życie norma prawna wprowadzająca sankcję, będąca skutkiem zajścia tego stanu faktycznego, oczywiste staje się, że wniesienie aktu oskarżenia przed momentem, gdy wszedł przepis prawa wprowadzający sankcje z tego tytułu, nie może rodzić skutków w postaci zwolnienia skarżącego ze służby celnej. Z treści art. 2 Konstytucji RP można wywieść zasadę niedziałania prawa wstecz. Naruszenie tej zasady w związku z zastosowaniem art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej zarzuca skarżący w niniejszym postępowaniu. Dyrektor Izby Celnej w T., podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniesienie przedmiotowej skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i nie zakończenie do tego dnia postępowania w sprawie skutkowało tym, że na mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych o ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) – sprawa podlegała rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 – dalej zwanej p.s.a.). Dokonując na mocy art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem należało uznać, że wydana ona została z naruszeniem prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy. Zgodzić się trzeba ze skarżącym, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 23.04.2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. z 2003 r. Nr 120, poz. 1122) nie miał zastosowania w niniejszej sprawie. Dla jasności dalszych rozważań przypomnieć należy, że w dniu 18.12.2002 r. Prokuratura Okręgowa w B. skierowała do Sądu Rejonowego w B. akt oskarżenia przeciwko R. S. o czyn z art. 231 § 1, art. 18 § 3 w zw. z art. 270 § 1, art. 271 § 1 oraz art. 91 § 1 Kodeksu karnego. Natomiast wymieniony wyżej przepis art. 25 ust.1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, wprowadzający nową przesłankę zwolnienia ze służby funkcjonariusza celnego, obowiązuje od dnia 10.08.2003 r. Przepis ten stanowi, że funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego. Zagadnieniem spornym w sprawie jest to, czy przedmiotowy przepis ma zastosowanie niezależnie od tego, kiedy akt oskarżenia został skierowany do Sądu, czy też może stanowić podstawę do zwolnienia funkcjonariusza ze służby tylko w takiej sytuacji, gdy akt oskarżenia został skierowany do Sądu, począwszy od dnia 10.08.2003 r. tj. wejścia w życie znowelizowanych przepisów ustawy o Służbie Celnej. Wymieniona wyżej ustawa z 23.04.2003 r. o zmianie ustawy (...) o Służbie Celnej nie zawiera stanowiska ustawodawcy co do tego, jak rozwiązywać problem prawa właściwego tj. od kiedy i do jakich stanów faktycznych oraz spraw w toku nie zakończonych ostatecznie, czy prawomocnie należy stosować prawo nowe. W szczególności brak jest uregulowania intertemporalnego co do zagadnienia spornego między stronami w niniejszej sprawie. Odwołując się do ogólnej zasady obowiązywania prawa w czasie, według której prawo obowiązuje od chwili wejścia w życie należało przyjąć, że niezależnie od tego, kiedy wniesiono akt oskarżenia do Sądu, sprawa o wydalenie funkcjonariusza ze służby powinna być rozstrzygana na podstawie prawa obowiązującego w chwili wydawania decyzji, a więc na podstawie znowelizowanych przepisów ustawy o Służbie Celnej. W dotychczasowym orzecznictwie sądowym oraz doktrynie przyjmowano zasadniczo, że "milczenie" ustawodawcy co do tego, czy i w jakim zakresie stosować prawo nowe oznacza, iż wolą ustawodawcy było ustanowienie zasady bezpośredniego działania nowego prawa, przy czym zasada ta powinna mieć zastosowanie do tych przepisów, które zawierają jedynie formułę o ich wejściu w życie z dniem ogłoszenia czy w innej określonej dacie (por. Uchwała NSA z 20.10.1997 r. ONSA 1998/1/10 i powołane tam orzecznictwo). W nauce prawa przyjmuje się, że zasada bezpośredniego działania nowego prawa polega na tym, iż od chwili wejścia w życie nowych norm należy je stosować do wszelkich zdarzeń, zarówno tych, które dopiero powstaną, jak i tych, które powstały wcześniej przed wejściem w życie nowych przepisów. Tak więc od wejścia w życie nowej regulacji wszyscy, których dotyczą zdarzenia danego typu traktowani są jednakowo. Wyrazem tej właśnie reguły intertemporalnej jest stanowisko zaprezentowane przez organ w rozpoznawanej sprawie. Rację ma przy tym organ Służby Celnej, że stosując znowelizowane przepisy nie naruszył zasady lex retro non agit, która wyraża się w zakazie regulowania przez prawo zdarzeń prawnych i ich skutków zrealizowanych w czasie, gdy konkretny przepis jeszcze nie obowiązywał. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że zasada bezpośredniego działania nowego prawa jest zasadniczo odmienna od techniki nadawania normom prawnym mocy wstecznej, choć często wywołuje podobne skutki. Wsteczne działanie prawa nie zachodzi bowiem wówczas, gdy następstwa zdarzeń, które nastąpiły w przeszłości, są kwalifikowane według nowych norm, jednakże dopiero od momentu wejścia tych norm w życie. Dostrzec jednocześnie trzeba, że technika ustawodawcza sprowadzająca się do bezpośredniego działania nowego prawa nie może być nadużywana, ponieważ prawodawca może w ten sposób radykalnie zmienić, a często pogorszyć sytuację prawną zainteresowanych, przez co narusza ich zaufanie do prawa. Wypowiadając się w tych kwestiach Trybunał Konstytucyjny wskazał, że rozwiązanie konfliktu nowego prawa z interesami jednostki przez wybór zasady bezpośredniego działania prawa nowego jest dopuszczalne tylko o tyle, o ile da się wykazać wyraźny, ważny interes publiczny zmuszający do przejścia do porządku nad interesem jednostki (por. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 9/92, K 1/99, K 3/99, K 5/99). Trybunał Konstytucyjny nie odmawiając ustawodawcy racji posługiwania się zasadą bezpośredniego działania nowego prawa w określonych warunkach i w celu osiągnięcia stanu pożądanego przez ustawodawcę, wyraża jednak pogląd, że przedmiotowa zasada ma istotną wadę z punktu widzenia wymagań państwa prawnego. Jej stosowanie prowadzi bowiem do sytuacji zaskoczenia adresatów norm prawa nową sytuacją prawną, może bowiem radykalnie zmienić na niekorzyść ich dotychczasową sytuację prawną i nie daje możliwości skalkulowania zdarzeń, z którymi może się zetknąć adresat normy prawnej. Może zatem w konsekwencji podważyć zaufanie obywateli do prawa jako elementu zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Z tych względów zasada państwa prawnego wymaga, by zmiana prawa dotychczas obowiązującego, która pociąga za sobą niekorzystne skutki dla sytuacji prawnej podmiotów, dokonywana była zasadniczo z zastosowaniem techniki przepisów przejściowych (vide: orzeczenie TK z dnia 02.03.1993 r. K 9/92 OTK 1993/1/6). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należało dojść do wniosku, że wynikająca z istoty państwa prawnego zasada zaufania obywatela do państwa, wymaga by nie stosować nowo ustanowionych norm prawnych w ustawie o Służbie Celnej do zdarzenia (skierowanie aktu oskarżenia do Sądu), które miało miejsce przed wejściem w życie omawianej nowelizacji. Skoro przed nowelizacją ustawa o Służbie Celnej nie wiązała z faktem wniesienia aktu oskarżenia do Sądu żadnych skutków prawnych, to zasadnym było z punktu interesu jednostki wprowadzenie stosownych przepisów przejściowych. Ubocznie Sąd zwraca uwagę, że np. w ustawie z dnia 29.10.2003 r. o zmianie ustawy o Policji, właśnie w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej, zawarto przepis (art. 3) regulujący zagadnienie międzyczasowe. W ocenie Sądu wątpliwości interpretacyjne wynikające z braku właściwej regulacji intertemporalnej nie mogą pogarszać sytuacji osób, będących adresatami nowych norm prawnych. Zagadnienia intertemporalne muszą bowiem być rozwiązane z uwzględnieniem zasad ogólnych prawa i pryncypiów konstytucyjnych. Wobec powyższego należało uznać, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji orzeczono jak w sentencji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 p.s.a.