I SA/Gd 1004/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 27 grudnia 2007 r., A.B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący świadczy usługi doradztwa prawnego, uzyskując z tego tytułu dochód w wysokości około 1000 zł miesięcznie, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepracującą małżonką oraz dwojgiem dzieci, z których jedno uzyskuje dochód z tytułu pracy w wysokości około 600 zł miesięcznie. Małżonkowie nie są właścicielami nieruchomości, nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, są zadłużeni względem ZUS na kwotę około 66.000 zł oraz względem osób fizycznych z tytułu udzielonych im pożyczek na kwotę około 7.000 zł, a nadto ciążą na nich zaległości podatkowe w kwocie 20.013 zł wraz z odsetkami. Jak zaznaczył wnioskodawca, jego małżonka nie pracuje, gdyż opiekuje się chorym dzieckiem, na którego leczenie zostały wydane oszczędności małżonków oraz zaciągnięte pożyczki u osób fizycznych. Zarządzeniem z dnia 22 stycznia 2008 r. A.B. został zobowiązany do przedłożenia: oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez niego i jego małżonkę w 2007 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie, dokumentów potwierdzających źródła i wysokość dochodów uzyskanych przez wnioskodawcę w okresie ostatnich trzech miesięcy (umów zlecenia, umów o dzieło, rachunków, innych), dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskiwanego przez syna wnioskodawcy, tj. zaświadczenia od pracodawcy o wysokości miesięcznego wynagrodzenia, zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że małżonka wnioskodawcy posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego małżonkę i syna rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym świadczeń rodzinnych wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych), dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków) oraz dokumentów obrazujących wysokość aktualnych zobowiązań wnioskodawcy (wobec ZUS, urzędu skarbowego, banków, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył pismo z dnia 18 lutego 2008 r., w którym podkreślił, iż ma bardzo duże zadłużenie powstałe w związku z kosztami leczenia jego dziecka. Do ww. pisma dołączył odpis decyzji z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP za okres od sierpnia 1999 r. do grudnia 2005 r. kwocie 29.961,16 zł, wskazując jednocześnie, że łączna wartość zadłużenia z tego tytułu wynosi 66.000 zł. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia A.B. w ustawowym terminie złożył sprzeciw podnosząc, że oprócz zadłużenia w ZUS posiada także zadłużenie w bankach na sumę 20.000 zł., które jest związane z chorobą jego córki i kosztami leczenia. Mając na względzie powyższe okoliczności oraz to, że wnioskodawca nie posiada stałego zatrudnienia, w jego ocenie spełnia warunki do przyznania prawa pomocy. Do złożonego sprzeciwu A.B. załączył pisma pochodzące od Komornika Sądowego zawiadamiające o wszczęciu przeciwko niemu postępowań egzekucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "P.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek A.B. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał i pismem z dnia 22 stycznia 2008 r. (doręczonym w dniu 6 lutego 2008 r.) zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować jego rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. W odpowiedzi na zobowiązanie wnioskodawca przesłał jedynie pisma wskazujące na prowadzenie wobec niego postępowania egzekucyjnego, nie przedkładając pozostałej dokumentacji do złożenia której został zobowiązany, co w konsekwencji uniemożliwiło Sądowi pełną ocenę jego aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tej sytuacji nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. W związku z powyższym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.