I SA/Gd 1004/07

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od towarów i usług postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 9 czerwca 2009 r., A. B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę świadczy on usługi [...], uzyskując z tego tytułu dochód w wysokości od 1.000 zł do 1.200 zł miesięcznie, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepracującą małżonką oraz dwojgiem dzieci. Małżonkowie nie są właścicielami nieruchomości, nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, są zadłużeni względem ZUS na kwotę około 66.000 zł, urzędu skarbowego na kwotę około 21.000 zł, względem banków i osób fizycznych z tytułu udzielonych im pożyczek i kredytów na kwotę około 20.000 zł oraz względem właściciela mieszkania, które wynajmują, z tytułu opłat czynszowych na kwotę około 1.500 zł. Jak wskazał wnioskodawca, spłaca tylko odsetki od kredytów i pożyczek oraz od zaległości podatkowych. Nadto zaznaczył, że jego małżonka nie pracuje, gdyż opiekuje się chorym dzieckiem, na którego leczenie zostały wydane oszczędności małżonków oraz zaciągnięte pożyczki i kredyty. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie na podstawie ww. przepisu, wezwano wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni: odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę, jego małżonkę i syna zeznań podatkowych za rok 2008 (w przypadku rozliczenia za pośrednictwem płatnika – odpisów rocznego obliczenia podatku), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, dokumentów potwierdzających źródła i wysokość dochodów uzyskanych przez wnioskodawcę w okresie ostatnich trzech miesięcy (umów zlecenia, umów o dzieło, rachunków, dokumentów księgowych – w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej), zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że małżonka wnioskodawcy posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, oświadczenia wnioskodawcy, czy jego syn kontynuuje naukę, w przypadku odpowiedzi negatywnej zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że syn posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego małżonkę i syna rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie przez każdą z ww. osób, oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego małżonkę lub syna pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę, jego małżonkę lub syna miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących wysokość ich innych zobowiązań (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych), dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie i rehabilitację córki wnioskodawcy (pomoc lekarską i zakup leków) oraz dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy, jego małżonki lub syna. W odpowiedzi na powyższe wezwanie (doręczone w dniu 9 lipca 2009 r.) wnioskodawca w dniu 14 lipca 2009 r. wniósł o przedłużenie terminu do jego wykonania. Wniosek ten został uwzględniony przez Przewodniczącego Wydziału, jednakże wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów źródłowych. Pismem z dnia 6 sierpnia 2009 r. zwrócił się zaś o dalsze przedłużenie terminu do dnia 31 sierpnia 2009 r. Zarządzeniem z dnia 10 sierpnia 2009 r. Przewodniczący Wydziału wniosek ten oddalił. Mając na względzie, że w zakreślonym terminie wnioskodawca nie nadesłał żadnego z wymaganych dokumentów, uznano, że nie wykazał on, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Takie postępowanie wnioskodawcy skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać też trzeba, że poprzedni wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez wnioskodawcę w niniejszej sprawie także został rozpoznany negatywnie. Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, gdyż uznał, iż uchylając się od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych (wskazanych w wezwaniu), uniemożliwił on pełną ocenę jego aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Zażalenie na ww. postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II FZ 340/08. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.