I SA/Gd 1005/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 kwietnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia podatku rolnego za 2010 r. oraz I i II raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2011 r. postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 22 listopada 2012 r., skarżący W.K. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Do wniosku dołączył odpisy postanowień Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z dnia 24 sierpnia 2012 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia wnioskodawca w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. Wnioskodawca w piśmie z dnia 20 marca 2013 r. wskazał na swoją trudną sytuację życiową, załączając odpis postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 19 lutego 2013 r., dotyczącego zwolnienia go od kosztów sądowych oraz postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 24 sierpnia 2012 r., umarzającego postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2013 r. wezwano wnioskodawcę do przedstawienia dokumentów źródłowych, obrazujących jego sytuację finansową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie ,W.K. w piśmie z dnia 7 maja 2013 r. (data stempla pocztowego) podał, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wyjaśnił, że nie jest w stanie przedstawić sytuacji swojej żony z uwagi na to, że w jego małżeństwie została wyłączona ustawowa wspólność majątkowa, a małżonkowie prowadzą osobne gospodarstwa domowe. Ponadto wnioskodawca załączył odpisy postanowień dotyczących przyznania mu w toku postępowań cywilnych: zwolnienia od kosztów sądowych (z dnia 30 marca 2012 r., 19 grudnia 2012 r., 19 lutego 2013 r.); ustanowienia pełnomocnika z urzędu (z dnia 30 marca 2012 r.); umorzenia kosztów sądowych (z dnia 11 października 2012 r.) oraz umorzenia kosztów postępowań egzekucyjnych (z dnia 24 sierpnia 2012 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje : Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwana dalej "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując wniosek W.K. o przyznanie prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy przy tym podkreślić, że w orzecznictwie oraz doktrynie nie budzi wątpliwości, że zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Ż użycia w tych przepisach określenia-"gdy wykaże"- wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania" (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgodka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r., s. 694 i n.; (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. II OZ 322/08, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r. , sygn. akt I GZ 147/08). Jednocześnie wymaga wyjaśnienia, iż zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd, zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2013 r. zobowiązał W.K. do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy. Jednocześnie skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 7 maja 2013 r. (data stempla pocztowego) W.K. wskazał na swoją trudną sytuację życiową. Jednocześnie wyjaśnił, że nie jest w stanie przedstawić sytuacji swojej żony z uwagi na to, że w jego małżeństwie została wyłączona ustawowa wspólność majątkowa, a małżonkowie prowadzą osobne gospodarstwa domowe. Na potwierdzenie tej okoliczności przedstawił odpis małżeńskiej umowy majątkowej z dnia 7 kwietnia 1998 r. Ponadto przedłożył odpisy postanowień dotyczących przyznania mu w toku postępowań cywilnych: zwolnienia od kosztów sądowych (z dnia 30 marca 2012 r., 19 grudnia 2012 r., 19 lutego 2013 r.); ustanowienia pełnomocnika z urzędu (z dnia 30 marca 2012 r.); umorzenia kosztów sądowych (z dnia 11 października 2012 r.) oraz umorzenia kosztów postępowań egzekucyjnych (z dnia 24 sierpnia 2012 r.) Zważyć należy, iż dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia został zobowiązany wnioskodawca, jest niezbędne do dokonania prawidłowej oceny jego sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Przy czym, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny tej dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, iż dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu, postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Dodatkowo zwrócenia uwagi wymaga, że treść oświadczenia wnioskodawcy budzi uzasadnione wątpliwości, co do prawdziwości zawartych tam twierdzeń. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że nie uzyskuje on żadnego dochodu, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wnioskodawca podał, że pozostaje bez pracy, nie otrzymuje zasiłku, jest na etapie ubiegania się o emeryturę, komornik odebrał mu maszyny rolnicze, narzędzia i bydło, nie ma środków na życie. W ocenie Sądu za niewiarygodne uznać należy, iż skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu, nie dysponuje żadnymi składnikami majątkowymi, a przy tym prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Doświadczenie życiowe wskazuje bowiem na to, że zaspakajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania choćby najskromniejszych środków finansowych, uzyskiwanych z własnej działalności gospodarczej, stosunku pracy czy też choćby ze środków pomocy społecznej. Tymczasem z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on ich zupełnie pozbawiony, co w świetle zasad doświadczenia życiowego budzi wątpliwości Sądu. W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz niejasności w złożonym oświadczeniu majątkowym, Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego, jak wskazano wyżej, jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że przyznanie skarżącemu pomocy prawnej z urzędu, czy zwolnienia od kosztów sądowych w innym postępowaniu nie oznacza automatycznie, że musi uzyskać ona prawo pomocy w niniejszej sprawie. Wniosek ocenia się biorąc pod uwagę aktualną sytuację i możliwości finansowe strony. Rozpoznając przedmiotowy wniosek wzięto także pod uwagę okoliczność, że składane przez skarżącego w wielu innych sprawach toczących się przed tut. Sądem wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały rozpoznane odmownie z uwagi na niewykonanie, bądź też nieprawidłowe wykonanie przez wnioskodawcę wezwań, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący każdorazowo uniemożliwiał Sądowi weryfikację podawanych we wnioskach danych. W niniejszej sprawie zachował się w sposób tożsamy. W związku powyższym Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji gdy rzeczywiście z porównania wysokości kosztów postępowania i możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Z tych względów Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.