I SA/Gd 1009/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów dotyczących prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 października 2017 r. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 21 lutego 2018 r. (data stempla pocztowego), skarżący A. B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata bądź radcy prawnego. Dnia 27 marca 2018 r. skarżący ponowił swój wniosek o przyznanie mu prawa pomocy, składając go na urzędowym formularzu PPF w dniu 17 kwietnia 2018 r. (data stempla pocztowego). W tym miejscu należy wskazać, że referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 października 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym (skarżący ubiegał się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego). Postanowienie to stało się prawomocne w związku z utrzymaniem go w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 20 grudnia 2017 r. Z uwagi na to, iż przedmiotowy wniosek został złożony przez skarżącego po prawomocnym rozpoznaniu przez referendarza sądowego uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania, należało go zakwalifikować jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Możliwość taką stwarza art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należą niewątpliwie postanowienia wydawane w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie należy zatem dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku, tylko porównać sytuację opisaną w tych dwóch wnioskach. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części lub tylko ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanym przepisie. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku należy rozważyć, czy zaszły okoliczności faktyczne, które uzasadniają zmianę dotychczasowego prawomocnego rozstrzygnięcia, odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy. W poprzednim oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący podał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dorosłą córką. Skarżący ani jego córka nie posiadają żadnego majątku – zamieszkują w wynajętym mieszkaniu o powierzchni 50 m2. Córka skarżącego nie uzyskuje żadnych dochodów. Natomiast skarżący osiąga dochody z prowadzenia doradztwa prawno-ekonomicznego w wysokości od 800 zł do 1.500 zł miesięcznie, które nie wystarczają na pokrycie wszystkich kosztów utrzymania (tj. na zakup leków, opłaty za czynsz i media, wyżywienie) i z tego powodu wspomaga się pożyczkami w kwocie około 700 zł miesięcznie. Skarżący posiada zobowiązania z tytułu kredytów zaciągniętych w latach 2007-2008 na łączną kwotę 13.000 zł, które spłaca kwartalnie. Dodatkowo wskazał, iż ponosi wysokie koszty leczenia chorej córki. Skarżący uchylił się od przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować okoliczności powołane we wniosku i ustalić jego rzeczywistą sytuację finansową oraz rodzinną, co skutkowało odmową przyznania mu prawa pomocy w niniejszej sprawie. W kolejnym oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że ze względu na stan zdrowia (przebyty zawał serca) od 15 grudnia 2017 r. nie osiąga dochodów z prowadzonego doradztwa prawnego i ekonomicznego, ZUS odmówił mu przyznania zasiłku chorobowego. Jednocześnie wskazał, iż ponosi koszty leczenia w kwocie 1.300 zł miesięcznie oraz koszty rehabilitacji w wysokości 700 zł miesięcznie. Na opłaty za czynsz, media i pozostałe oraz ubezpieczenie przeznacza kwotę od 400 zł do 500 zł miesięcznie. Skarżący posiada zobowiązania z tytułu kredytu zaciągniętego w [...] w kwocie 1.700 zł oraz z tytułu pożyczek zaciągniętych w prywatnych firmach na kwotę około 7.000 zł. Natomiast pozostałe dane dotyczące majątku skarżącego i jego córki są tożsame z danymi podanymi przez skarżącego w poprzednim oświadczeniu. Do wniosku skarżący dołączył kopie: zaświadczenia lekarskiego z dnia 4 grudnia 2017 r. o stanie zdrowia skarżącego, karty informacyjnej z leczenia szpitalnego w okresie od 15 do 19 grudnia 2017 r., wynik badania lekarskiego z dnia 18 grudnia 2017 r., zaświadczenia lekarskiego z dnia 18 stycznia 2018 r. potwierdzającego pobyt skarżącego na rehabilitacji kardiologicznej w okresie od 11 stycznia do 1 lutego 2018 r., zaświadczeń lekarskich potwierdzających niezdolność skarżącego do pracy w okresie od 15 grudnia 2017 r. do 15 marca 2018 r., wyciąg z rachunku bankowego w [...] za okres od 1 sierpnia do 27 września 2017 r. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i zarządzeniem z dnia 5 marca 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni: 1/ oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę i jego córkę w 2017 roku oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów zeznań podatkowych – jeżeli zostały już sporządzone); 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego córkę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych, maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków za okres od 1 grudnia 2017 r., a w przypadku zlikwidowania dotychczas posiadanych kont – zaświadczenia z banku o zamknięciu rachunku; 3/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres od 1 grudnia 2017 r. z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz – w przypadku gdy jest on podatnikiem VAT – odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7; odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; 4/ oświadczenia córki w przedmiocie w przedmiocie nieosiągania przez nią dochodów (w tym z tytułu umów zleceń, o dzieło, z wykonywanej działalności gospodarczej), a w przypadku gdy ma ona status osoby bezrobotnej – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); w przypadku, gdy osiąga ona dochody – przedłożenia dokumentów obrazujących ich źródło, miesięczną wysokość oraz z okresu ostatnich trzech miesięcy (w kwocie brutto i netto); 5/ oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego córka w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystali ze świadczeń pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia dowodów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres na jaki pomoc została przyznana (decyzji z pomocy społecznej); 6/ oświadczenia, czy wnioskodawca, jego córka otrzymują pomoc finansową, rzeczową od członków rodziny lub innych osób prywatnych, a jeżeli tak wskazania wysokości udzielonej pomocy w okresie od 1 grudnia 2017 r., jej rodzaju i częstotliwości wraz z oświadczeniami osób, które udzielają wnioskodawcy pomocy; 7/ dowodów poniesionych przez wnioskodawcę w okresie ostatnich trzech miesięcy opłat związanych z eksploatacją wynajmowanej nieruchomości, w tym opłat za czynsz najmu, energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, a także dokumentów potwierdzających pozostałe wydatki (odpłatne zabiegi rehabilitacyjne, odpłatne wizyty i badania lekarskie, zakup leków, opłaty za usługi telekomunikacyjne, ubezpieczenia majątkowe i na życie itp.); 8/ dowodów potwierdzających prowadzenie egzekucji z majątku wnioskodawcy lub jego córki, rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych oraz aktualny stan egzekwowanych należności; 9/ zaświadczeń z banków o wysokości aktualnego zadłużenia wnioskodawcy, jego córki z tytułu kredytów oraz o wysokości ich miesięcznej spłaty; w przypadku, gdy wnioskodawca, jego córka zaprzestali spłaty zobowiązań kredytowych – podania od kiedy; w przypadku, gdy dokonują ich nieregularnej spłaty – wskazania wysokości spłat dokonanych w okresie od 1 grudnia 2017 r. Skarżący został poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na powyższe zarządzenie skarżący nadesłał: (-) znajdującą się już w aktach sprawy kopię karty informacyjnej z leczenia szpitalnego w okresie od 15 do 19 grudnia 2017 r.; (-) kopię wyniku badania lekarskiego z dnia 18 grudnia 2017 r.; (-) wyciąg z rachunku bankowego w [...] za luty 2018 r., którego saldo końcowe było ujemne i wnosiło 36 zł; (-) kopię decyzji ZUS z dnia 27 lutego 2018 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do zasiłku chorobowego za okres od 15 stycznia do 15 marca 2018 r. w związku z nieprzystąpieniem przez skarżącego jako przedsiębiorcy do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego; (-) dodatkowe oświadczenie, w którym podał, iż nie korzystał z pomocy społecznej, nie otrzymywał też pomocy od rodziny, z żadnej pomocy nie korzystała także jego córka; posiada kredyt w [...], którego saldo zadłużenia na 21 stycznia 2018 r. wynosiło 1.749,10 zł i którego należność główną spłaca w ratach kwartalnych, zaś odsetki miesięcznie oraz pożyczki od firm prywatnych na kwotę 7.000 zł; zobowiązanie z tytułu kredytu na kwotę około 5.000 zł posiada też jego córka – kredyt ten spłaca w ratach miesięcznych; od 15 grudnia 2017 r. pozostaje bez środków do życia. Jednocześnie skarżący uchylił się od nadesłania pozostałych dokumentów wymienionych w zarządzeniu referendarza sądowego. I tak, skarżący nie podał wysokości dochodów osiągniętych w roku 2017, nie przedstawił wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, w tym kont prowadzonych dla niego przez [...] oraz [...] (w roku 2017 skarżący posiadał konta w ww. bankach – k. 29 i k. 121), jak również nie przedłożył zaświadczeń o ich zamknięciu, zaś nadesłany wyciąg z konta w [...] obejmuje jedynie transakcje dokonane w lutym 2018 r. z pominięciem operacji dokonanych w grudniu 2017 r. i styczniu 2018 r., nie przedłożył dokumentów obrazujących wysokość dochodów osiągniętych przez niego z wykonywanej działalności gospodarczej za okres od 1 grudnia 2017 r. (czyli za okres przed hospitalizacją i zwolnieniem lekarskim), nie przedstawił dokumentów, które potwierdzałyby stan jego zadłużenia a także wydatki związane z zajmowanym mieszkaniem. Ponadto, skarżący w żaden sposób nie odniósł się do sytuacji finansowej swojej córki, uchylając się od przedłożenia dokumentów określonych w punktach 2, 4, 8 i 9 wezwania. W tak ustalonym stanie sprawy referendarz sądowy uznał, iż skarżący, ubiegając się ponownie o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, przestawił swoją sytuację rodzinną i majątkową w sposób analogiczny do tego, jak to uczynił za pierwszym razem. Skarżący, uchylając się od udokumentowania wszystkich okoliczności mających kluczowe znaczenie dla oceny jego możliwości finansowych, nie wykonał nałożonego na niego obowiązku w sposób prawidłowy. Zatem dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej jest wciąż niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. Raz jeszcze należy podkreślić, że zaniechanie skarżącego w tym zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie mu prawa pomocy. Referendarz sądowy zwraca uwagę, iż wątpliwości zarówno referendarza sądowego, jak i Sądu w sprawie z poprzedniego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy budził już stan rodzinny skarżącego, który – jak wynika z pism procesowych – pozostaje w związku małżeńskim i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W przedmiotowym wniosku skarżący również nie podał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z małżonką i uchylił się od wykazania jej majątku oraz dochodów. Fakt, iż skarżący pozostaje z małżonką we wspólnym gospodarstwie domowym potwierdza złożone przez niego w dniu 17 kwietnia 2018 r. kolejne oświadczenie, w którym w rubryce dotyczącej stanu rodzinnego wymienił małżonkę, wskazał, że w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, żona jest właścicielką mieszkania o powierzchni 65 m2 (które – jak wynika z wcześniejszych wniosków – skarżący wraz z córką odpłatnie wynajmuje) i osiąga dochody z tytułu umowy zlecenia w kwocie 1.200 zł miesięcznie (k. 185-186). Przypomnieć raz jeszcze należy, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że nie ma on jakichkolwiek realnych możliwości poniesienia tych kosztów, bądź też ich uiszczenie spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Skarżący tego nie uczynił. Z tej przyczyny podnoszona przez skarżącego okoliczność złego stanu zdrowia, która została przez niego udokumentowana, nie może przesądzać o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy, skoro nie zostały wykazane pozostałe okoliczności dotyczące jego sytuacji rodzinnej i majątkowej. Reasumując powyższe referendarz sądowy uznał, iż skarżący, ubiegając się ponownie o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, nie podał i nie uprawdopodobnił okoliczności, które uzasadniałyby zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 12 października 2017 r. Skarżący ponownie nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie względem niego instytucji prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.