I SA/Gd 1029/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. S. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu K. S. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że wnioskiem z dnia 22 października 2016 r., złożonym w dniu 28 października 2016 r. na formularzu PPF, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 100 zł. Na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, dokumentów dołączonych do wniosku oraz przedłożonych na zarządzenie z dnia 5 października 2016 r. referendarz ustalił, że skarżący jest właścicielem domu o powierzchni około 150-180 m2 oraz samochodu osobowego o wartości około 11.000 zł, na dzień złożenia wniosku na rachunkach bankowych zgromadził środki o łącznej wartości 2.579,49 zł. Z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że z dniem 25 maja 2016 r. skarżący zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "A", z której w 2015 r. nie osiągnął przychodów, poniósł stratę w wysokości 9.081,35 zł. Aktualnie jedynym źródłem jego utrzymania jest renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy wypłacana w kwocie 1.951,66 zł netto. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwójką małoletnich dzieci w wieku 13 i 14 lat, w których kosztach utrzymania partycypuje ich matka. Średnie miesięczne stałe wydatki ponoszone przez skarżącego na opłaty za energię elektryczną, gaz, dostawę wody i odprowadzanie ścieków, wywóz śmieci, usługi telekomunikacyjne (internet, telefon prepaid), telewizję oraz na składkę na ubezpieczenie na życie kształtują się na poziomie 1.290,71 zł. Nadto skarżący ponosi także koszty związane utrzymaniem mieszkania (wraz z przynależnym garażem) za K. S.. W okresie od lipca do października 2016 r. skarżący przekazał tytułem opłat za czynsz ww. nieruchomości i media miesięcznie kwoty od 553,27 zł do 765,27 zł. Kwoty te nie zostały skarżącemu zwrócone, co wynika z operacji dokonanych na jego rachunku bankowym. Skarżący nie otrzymuje żadnej pomocy finansowej ani od osób prywatnych (w tym od członków rodziny), ani też nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. W uzasadnieniu referendarz wyjaśnił, że w jego ocenie sytuacja finansowa skarżącego pozwala na uiszczenie kosztów sądowych powstałych na tym etapie postępowania, jak i kosztów, które mogą powstać w przyszłości. Zdaniem referendarza na dzień złożenia wniosku skarżący był w stanie zgromadzić oszczędności w kwocie 2.579,49 zł, tj. wielokrotnie przewyższającej kwotę kosztów sądowych w sprawie. Co więcej, mając na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, skarżący ponosi także opłaty za nieruchomość położoną w G. przy ul. [...], która nie stanowi jego własności i której nie zamieszkuje. Uwzględniając te wydatki kwota łącznych miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącego tylko na utrzymanie nieruchomości przekracza kwotę uzyskiwanych przez niego dochodów, przy czym skarżący nie wyjaśnił, z jakich powodów wydatki te ponosi ani też, z jakich środków ponosi wydatki na zaspokojenie pozostałych potrzeb życiowych swoich i dzieci. Pismem z dnia 19 stycznia 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wskazując, że jego jedynym źródłem przychodów jest renta, której wysokość jest znacznie niższa od średniego wynagrodzenia w województwie. Ponadto skarżący przyznał, że regulował rachunki za K. S., jednak nie ponosił ich fiskalnego ciężaru. Płatności tych dokonywał jedynie w ramach pomocy niepełnosprawnym rodzicom. Skarżący zaprzeczył również, jakoby na dzień złożenia wniosku dysponował oszczędnościami w kwocie 2 589,49 zł. Tego dnia wpłynęła bowiem renta, zaś pozostała kwota to środki oczekujące na zdefiniowane przelewy związane z utrzymaniem. Opisując własną sytuację majątkową skarżący dodał, że w lutym 2017 r. ma do wykupienia ubezpieczenie samochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone, wydane przez referendarza sądowego postanowienie jest prawidłowe. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie częściowym, o przyznanie którego wnioskuje skarżący może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, iż strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny. W orzecznictwie podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Zasadą jest, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. OZ 862/04, niepubl.). W uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu, stanowisko zawarte w postanowieniu referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłankę przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, jest prawidłowe. Sytuacja majątkowa skarżącego, ustalona na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożonych dokumentów źródłowych, nie uzasadnia stwierdzenia, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W toku postępowania o przyznanie prawa pomocy wykazano, że skarżący uzyskuje stałe, comiesięczne dochody, skarżący dysponuje majątkiem w postaci położonej w G. nieruchomości, czy samochodu osobowego o wartości około 11.000 zł. W tej sytuacji nie można stwierdzić, że pokrycie występujących na obecnym etapie sprawy kosztów postępowania (wpis w wysokości 100 zł, tj. w minimalnej wysokości) zagrozi bieżącej egzystencji strony. Skarżący nie wykazał bowiem, że w obecnej sytuacji finansowej nie jest w stanie ich ponieść. Zapłata kosztów sądowych z zasady związana jest z wystąpieniem niedogodności natury finansowej. Niemniej jednak trudności te same w sobie nie stanowią przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. Przesłanką tą jest bowiem niemożność poniesienia tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona skarżąca tej niemożności nie wykazała, jednocześnie wobec posiadanych przez stronę comiesięcznych przychodów nie można uznać, że odmowa zwolnienia od obowiązku poniesienia kosztów postępowania ograniczała stronie skarżącej prawo do sądu. Dlatego też nie znajdowało uzasadnienia zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 stycznia 2017 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.