I SA/Gd 1031/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem dołączonym do skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 maja 2014 r., skarżący R. K. zwrócił się przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi kasacyjnej. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i małoletnim synem, w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, żona skarżącego nie uzyskuje dochodów (zwiesiła wykonywanie działalności gospodarczej), natomiast skarżący osiąga dochody z tzw. pracy dorywczej w wysokości około 2.000 zł, z której to kwoty małżonkowie są w stanie sfinansować wyłącznie podstawowe koszty utrzymania trzyosobowej rodziny, skarżący nie posiada żadnego majątku, zaś jego żona jest właścicielką mieszkania, którego zakup sfinansowała kredytem bankowym. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 31 października 2014 r., wydanym w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.), zobowiązano skarżącego (przez pełnomocnika) do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź też zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok przez każdego z małżonków; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; a w przypadku ich nieposiadania – złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie przez każdego z małżonków; 3/ dokumentu potwierdzającego źródło oraz aktualną wysokość miesięcznych dochodów wnioskodawcy (w kwocie netto i brutto) oraz średnich miesięcznych dochodów osiągniętych w okresie ostatnich trzech miesięcy (w kwocie netto i brutto); 4/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 5/ w związku z zadeklarowanymi niskimi dochodami i brakiem zasobów finansowych – oświadczenia, czy małżonkowie w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystali ze świadczeń pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia dowodów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres na jaki pomoc została przyznana (decyzji z pomocy społecznej); 6/ oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego żona otrzymują (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową lub rzeczową od rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak – wskazania wysokości, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy); 7/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet itp.); 8/ dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wnioskodawcy, jego żony wobec Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów wraz z dowodami, z których wynikałaby kwota miesięcznej spłaty posiadanych przez małżonków zobowiązań. Wyjaśniono przy tym skarżącemu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Podjęcie czynności w trybie art. 255 p.p.s.a. wynikało z faktu, że przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w niniejszej sprawie. Porównując zaś dane zawarte w poprzednim wniosku skarżącego oraz wynikające z przedłożonego do niego materiału dowodowego, referendarz sądowy uznał również oświadczenie skarżącego zawarte w przedmiotowym wniosku za budzące wątpliwości i za niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego (poprzednie żądanie skarżącego zostało rozpoznane odmownie postanowieniem WSA w Gdańsku z dnia 2 grudnia 2013 r., gdyż skarżący uchylił się od przedłożenia kompletnej dokumentacji; skarżący nie skorzystał z prawa zaskarżenia ww. postanowienia i nie wniósł sprzeciwu; w dniu 27 grudnia 2013 r. uiścił należny wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł). Z wymaganych dokumentów skarżący przedłożył: - odpis zeznania podatkowego za 2013 r. (PIT-37), w którym nie zadeklarował żadnego przychodu; - odpis wniosku naczelnika urzędu skarbowego z dnia 31 grudnia 2013 r. o dokonanie wpisu w rejestrze dłużników niewypłacalnych ze wskazaniem jako dłużnika skarżącego i wierzytelności w kwocie 154.146,80 zł wraz z odpisami wezwania do zapłaty z dnia 29 października 2013 r. oraz tytułu wykonawczego z dnia 22 lipca 2010 r. obejmującego należności skarżącego z tytułu podatku od towarów i usług; - odpisy dwóch postanowień sądu rejonowego z dnia 11 kwietnia i 27 maja 2014 r. o wpisie skarżącego do rejestru dłużników niewypłacalnych i wierzytelności w kwotach 436.164 zł i 154.146,80 zł; - odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 30 października 2007 r. W dodatkowo złożonym oświadczeniu skarżący wyjaśnił, że: (-) z żoną pozostaje w nieformalnej separacji; (-) posiada rachunek bankowy [...], który od 2010 r. podlega zajęciu egzekucyjnemu do kwoty 2.484.965,97 zł i brak jest na nim obrotów; (-) dochody, które uzyskuje pracując na budowach w kraju i zagranicą nie pochodzą ze źródeł "udokumentowanych", ponieważ podjęcie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę skutkowałoby zajęciem wynagrodzenia; (-) nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych; (-) nie korzysta z pomocy społecznej oraz nie otrzymuje pomocy od rodziny; (-) nie ponosi żadnych kosztów związanych z eksploatacją lokalu, takich jak opłaty za energię elektryczną; (-) przekazuje małżonce miesięcznie kwotę od 500 zł do 1.000 zł na rzecz małoletniego dziecka, której część przeznaczana jest przez żonę na pokrycie opłat za mieszkanie; (-) jego zadłużenie wobec urzędu skarbowego wynosi 1.200.000 zł (bez odsetek za zwłokę). Skarżący wyjaśnił również, że jego żona nie wyraziła zgody na udokumentowanie swojej sytuacji majątkowej. Przed przystąpieniem do oceny zasadności przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy mieć również na uwadze, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych jej możliwości płatniczych. W rozpoznawanej sprawie, wobec wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowienia odrzucającego skargę kasacyjną wniesioną przez pełnomocnika skarżącego od wyroku z dnia 7 maja 2014 r. i wniesienia przez pełnomocnika zażalenia oraz uiszczenia przez niego należnego z tego tytułu wpisu w kwocie 100 zł, koszty niniejszego postępowania może kształtować jedynie ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi wyniósł 200 zł, zatem wpis od skargi kasacyjnej będzie wynosił 100 zł. Pomimo że skarżący nie nadesłał wszystkich wymaganych dokumentów a składane przez niego oświadczenia pozostają ze sobą w sprzeczności, referendarz sądowy dokonał analizy przedłożonego przez skarżącego materiału dowodowego i stwierdził, że ustalone na jego podstawie okoliczności nie pozwalają uznać, że nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. Skarżący nie zamieszkuje wspólnie z małżonką i dzieckiem, osiąga dochody w wysokości około 2.000 zł miesięcznie, które nie podlegają opodatkowaniu i tzw. oskładkowaniu, a zatem przyjąć należało, że jest to kwota netto. Część dochodu odpowiadającego kwocie od 500 zł do 1.000 zł skarżący przekazuje swojej małżonce tytułem zaspokojenia kosztów utrzymania małoletniego dziecka. Skarżący nie ponosi żadnych kosztów związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu, nie spłaca również swojego zadłużenia wobec Skarbu Państwa. Stwierdzić zatem należało, że do jego dyspozycji pozostaje kwota od 1.000 zł do 1.500 zł miesięcznie. Kwota ta przekracza kwotę kosztów sądowych mogących powstać w niniejszej sprawie odpowiednio dziesięcio- i piętnastokrotnie (w zależności od wysokości środków przekazywanych na rzecz małoletniego dziecka). Rozpoznając przedmiotowy wniosek referendarz sądowy miał także na uwadze fakt, że skarżący – mimo że jego sytuacja, ustalona na danych zawartych w złożonym formularzu PPF i przedstawionych dokumentach od września 2013 r., tj. od momentu wniesienia przez niego po raz pierwszy żądania o zwolnienie go od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, nie uległa zmianie – uiścił nie tylko należny wpis sądowy od skargi, ale także był w stanie ponieść opłatę kancelaryjną w kwocie 100 zł za odpis wyroku z uzasadnieniem. Okoliczność ta jest istotna, gdyż potwierdza, że skarżący ma możliwość ponoszenia tego rodzaju wydatków ww. wysokości bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.