I SA/Gd 1038/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 r. postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 12 lipca 2016 r., złożonym na formularzu PPF w dniu 12 września 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący M. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. nr 88, poz. 553 ze zm.), skarżący podał, że nie posiada środków do życia, nie stać go na nic, jest osobą chorą po kontuzji, ma problemy zdrowotne i w związku z tym nie może podjąć pracy, pozostaje na utrzymaniu babci oraz rodziców, posiada zabudowaną nieruchomość komercyjną o powierzchni 8.600 m2, z której prowadzona jest egzekucja i która nie jest użytkowana. Wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wymienił raty kredytu i rehabilitację. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego i w związku z tym zarządzeniem z dnia 20 września 2016 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.), dalej w skrócie zwanej "p.p.s.a.", wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania: a) w związku z pozostawaniem przez skarżącego na całkowitym utrzymaniu rodziców oraz babci - danych i dokumentów odnoszących się do ich sytuacji majątkowej i finansowej (obrazujących: źródło i wysokość dochodów osiągniętych przez nich w 2015 r., dochodów miesięcznych oraz ich średniej wysokości za okres od 1 czerwca 2016 r. w kwotach netto i brutto, stan środków i operacje księgowane na wszystkich ich rachunkach bankowych w okresie od 1 czerwca 2016 r., oświadczeń w przedmiocie posiadanych przez nich składników majątku i stałych zobowiązań, o których mowa w rubryce 7 i 11 formularza PPF); b) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych za skarżącego przez rodziców i babcię skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów jego utrzymania, w szczególności kosztów związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, internet, telefon, itp.), wydatków związanych z jego odpłatną rehabilitacją oraz spłat zaciągniętego przez niego kredytu, a także wysokość ponoszonych przez nich stałych miesięcznych wydatków związanych z własnym utrzymaniem; c) dokumentu obrazującego aktualny stan zadłużenia wnioskodawcy z tytułu zaciągniętego kredytu oraz wysokość jego miesięcznej spłaty. W powyższym wezwaniu zawarto pouczenie, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Przedmiotowe wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone w dniu 4 października 2016 r. Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, uznając, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania. Nie zgadzając się z ww. postanowieniem, skarżący w dniu 13 grudnia 2016 r. (data stempla pocztowego) wniósł sprzeciw zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, poprzez nieprawidłowe uznanie, iż nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Ponadto podkreślił, że złożone przez niego wyjaśnienia oraz przesłane dokumenty jednoznacznie świadczą o fakcie, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Tym samym, według skarżącego, brak zwolnienia go od kosztów sądowych uniemożliwi mu dochodzenie praw przed sądem. Do sprzeciwu nie załączono żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawą z dnia z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), dalej w skrócie zwaną "Ustawą zmieniającą", dokonano nowelizacji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 2 Ustawy zmieniającej, przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Zmiany w p.p.s.a., które zostały dokonane Ustawą zmieniającą weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. Mając na uwadze to, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie ze skargi M. S. zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie Ustawy zmieniającej, podstawą rozstrzygnięcia będą przepisy p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dokonaną nowelizacją. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek, uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić także trzeba, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów, charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Jednocześnie wskazać należy, że zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z tej możliwości skorzystano i zarządzeniem z dnia 20 września 2016 r. zobowiązano wnioskodawcę do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych, mających zobrazować rzeczywistą jego sytuację finansową i majątkową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nie przedłożył żadnego z żądanych dokumentów, czy oświadczeń. Zważyć należy, iż dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia został zobowiązany wnioskodawca, jest niezbędne do dokonania prawidłowej oceny jego sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Podnieść bowiem należy, że wnioskodawca nie wyjaśnił m.in. jaka jest sytuacja finansowa członków najbliższej rodziny, na których utrzymaniu pozostaje, nie wskazał także wysokości ponoszonych wydatków z tytułu kredytu oraz rehabilitacji. Mając na uwadze to, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji, nie można przyjąć, iż dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, postępowanie wnioskodawcy, polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów i stosownych oświadczeń, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości, dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz ogólnikowy charakter informacji zawartych w złożonym oświadczeniu majątkowym, Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zaakcentować trzeba, aby rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy oprzeć się na rzetelnym i miarodajnym materiale źródłowym. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji, dotyczącej sytuacji finansowej strony, czego skarżący nie uczynił również wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Końcowo, jako bezzasadną należy ocenić argumentację skarżącego, że odmowa przyznania prawa pomocy skutkuje pozbawieniem go prawa do sądu. Podnieść należy, że przyznanie skarżącemu w niniejszej sprawie prawa pomocy byłoby sprzeczne z inną konstytucyjną zasadą, a mianowicie zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych, wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.). Jak już sygnalizowano, instytucja prawa pomocy stanowi gwarancję dostępu do sądu dla podmiotów, które ze względu na swoją trudną sytuację finansową nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała, nie można stwierdzić, że odmowa przyznania prawa pomocy wnioskodawcy narusza jego prawo do sądu. Reasumując, skarżący nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.