I SA/Gd 1040/24
WyrokWSA w Gdańsku2025-04-15
Skład orzekający: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska, Sędzia WSA Marek Kraus, Sędzia NSA Alicja Stępień
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu jego bezskuteczności jest zasadne, gdy organ egzekucyjny nie podjął wszystkich możliwych działań w celu ustalenia majątku zobowiązanego, a jedynie polegał na danych z systemów teleinformatycznych i zajęciu rachunku bankowego?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżone postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, uznając, że organy nie podjęły wszystkich możliwych działań w celu ustalenia stanu majątkowego zobowiązanego, ograniczając się do danych z systemów teleinformatycznych i zajęcia rachunku bankowego. Ponadto, sąd wskazał na nieprawidłowe określenie wierzyciela w postępowaniu. Brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i oceny wszystkich istotnych okoliczności, w tym możliwości egzekucji z nieruchomości, skutkował przedwczesnym umorzeniem postępowania.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, które utrzymało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wejherowie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec A.S. z tytułu nienależnie pobranej kwoty środków z funduszy UE. Organ egzekucyjny uznał egzekucję za bezskuteczną z powodu braku majątku zobowiązanego. Wierzyciel (Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR) zarzucił przedwczesne umorzenie, wskazując na niewykorzystanie wszystkich możliwych środków egzekucyjnych, w tym egzekucji z nieruchomości. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wejherowie. Zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska Sędziowie: Sędzia WSA Marek Kraus (spr.) Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 4 listopada 2024 r., nr 2201-IEE.7192.2.287.2024.DK w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wejherowie z dnia 24 września 2024 r. nr 2220-SEE.2.7113.1. 1723.2024.3, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 listopada 2024 r. nr 2201-IEE.7192.2.287.2024.DK, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: "Dyrektor IAS" lub "organ drugiej instancji"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572) - dalej "k.p.a." oraz art. 17 § 1, art. 18 ustawy i art. 59 § 2, § 4 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm., dalej jako "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej jako ,,Dyrektor OR ARiMR’’) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. (dalej jako "Naczelnik US", "organ pierwszej instancji) z dnia 24 września 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku A.S. (dalej ,,Zobowiązany’’), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.
2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy:
2.1. Naczelnik US, jako organ egzekucyjny prowadził w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 22 lipca 2024 r. na wniosek wierzyciela – Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] wobec A.S., jako Zobowiązanego, postępowanie egzekucyjne z tytułu nienależnie pobranej kwoty środków pochodzących z funduszy UE w kwocie należności głównej wynoszącej 33.227,38 zł.
Celem wyegzekwowania należności organ egzekucyjny w dniu 1 sierpnia 2024 r. zawiadomieniem nr [...] dokonał w oparciu o podany wyżej tytuł wykonawczy zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...].
Wydruk zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] doręczono Zobowiązanemu na e-US 19 sierpnia 2024 r. Bank natomiast zawiadomienie otrzymał 1 sierpnia 2024 r., w odpowiedzi na które poinformował, że Zobowiązany posiada rachunek bankowy, lecz brak środków pieniężnych stanowi przeszkodę w realizacji zajęcia.
W toku postępowania egzekucyjnego organ ustalił, że Zobowiązany nie posiada innych rachunków bankowych, niż te które zostały zajęte przez organ egzekucyjny. Ponadto nie pobiera zasiłków, ani świadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zobowiązany nie posiada również stałego zatrudnienia, ani nie składa Jednolitego Pliku Kontrolnego. Ponadto Zobowiązany, nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel, współwłaściciel pojazdu mechanicznego, zaś od 2023 r. nie rozlicza się w urzędzie skarbowym.
Zgodnie z informacjami uzyskanymi z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że A.S. posiada udział w nieruchomościach dla których Sąd Rejonowy dla [...] w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz księgę wieczystą nr [...]. Niemniej wierzyciel nie wystąpił z wnioskiem o wszczęcie egzekucji w ww. składników majątku.
Wskutek powyższego w dniu 24 września 2024 r. Naczelnik US wydał na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. postanowienie, którym umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec A.S. z uwagi na jego bezskuteczność. Postanowienie zostało skierowane do Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...].
2.2. Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem Dyrektor OR ARiMR złożył zażalenie, w którym podniósł okoliczność przedwczesnego wydania zaskarżonego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku Zobowiązanego.
Według Dyrektora OR ARiMR, organ egzekucyjny nie zastosował wszystkich możliwych środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a pkt. 12 u.p.e.a., jak np. egzekucja z nieruchomości. Podkreślono, iż ustalenia faktyczne dające podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] z 22 lipca 2024 roku oparte powinny być na niepodważalnych dowodach oraz szczegółowych kalkulacjach, a nie tylko na danych z systemów teleinformatycznych oraz zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] zarzucił, iż organ egzekucyjny nie podjął wszelkich działań zmierzających do ustalenia majątku dłużnika, nie skierował poborcy skarbowego w miejsce zamieszkania zobowiązanego w celu ustalenia rzeczywistego źródła dochodu i utrzymania dłużnika. Nie zostały także ustalone wszelkie ruchomości należące do dłużnika inne niż pojazdy, które wymagają rejestracji. Zwrócono uwagę, iż na obecną chwilę dłużnik nie pobiera żadnych świadczeń, jednak z uwagi na jego rocznik urodzenia w ciągu roku powinien nabyć uprawnienia do świadczenia emerytalnego, natomiast w tym czasie w każdej chwili może również podjąć zatrudnienie.
Ponadto zarzucono, że po ustaleniu przez organ egzekucyjny, że zobowiązany posiada udział w nieruchomości, organ nie wystąpił do wierzyciela z zapytaniem o egzekucję z nieruchomości tylko podparł się twierdzeniem, iż wierzyciel z własnej inicjatywy nie wystąpił z wnioskiem o wszczęcie egzekucji. Organ egzekucyjny natomiast powinien poinformować wierzyciela o takiej możliwości wraz z przybliżonymi kosztami egzekucji, bowiem to wierzyciel ponosi koszty przygotowawcze do egzekucji z nieruchomości. Nie można stwierdzić bezskuteczności egzekucji, w przypadku, gdy zobowiązany dysponuje majątkiem podlegającym egzekucji.
W przekonaniu Dyrektora OR ARiMR, Naczelnik US wydając postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec A.S. naruszył art. 59 § 2 u.p.e.a., w związku z czym wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
2.3. Dyrektor IAS, po rozpatrzeniu zażalenia postanowieniem z dnia 4 listopada 2024 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, Dyrektor IAS stwierdził, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne (na podstawie przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a.) lub fakultatywne (na podstawie przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a.).
W wyniku przeprowadzonej analizy akt sprawy, Dyrektor IAS wskazał, iż akceptuje stanowisko organu pierwszej instancji, zawarte w zaskarżonym postanowieniu dowodzące, że w prowadzonym do majątku Zobowiązanego postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty egzekucyjne.
W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał analizy stanu majątkowego ww. Informacje uzyskane z dostępnych organowi egzekucyjnemu systemów potwierdzają, że A.S. nie posiada majątku, z którego byłoby możliwe prowadzenie przez Naczelnika US skutecznej egzekucji zaległości objętej tytułem wykonawczym nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, jakich czynności i jakich ustaleń dokonał w zakresie okoliczności faktycznych i prawnych.
Organ odwoławczy przypomniał, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego 1 sierpnia 2024 roku zawiadomieniem nr [...] Naczelnik US na podstawie wskazanego wyżej tytułu wykonawczego dokonał zajęcia wierzytelności Zobowiązanego z jego rachunku bankowego oraz wkładu oszczędnościowego w banku. Zaznaczył jednak, że organ egzekucyjny prowadził również egzekucję z wniosku trzech innych wierzycieli i postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku A.S. prowadzone od 2021 r. jest bezskuteczne oraz, że stan ten ma bezsprzecznie charakter długotrwały.
Odnosząc się do zarzutu przedwczesnego umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na posiadanie przez Zobowiązanego nieruchomości położonych w gminie [...] i [...] Dyrektor IAS stwierdził, że przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. nie stanowi przeszkody do ponownego wszczęcia egzekucji. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza bowiem, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem umorzonego postępowania.
Ustawodawca przewidział ochronę interesów wierzycieli, umieszczając w art. 61 u.p.e.a. możliwość wszczęcia ponownej egzekucji, w przypadku ujawnienia majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, przewyższającego kwotę kosztów egzekucyjnych. Fakt posiadania wiedzy o danym składniku majątkowym, którym w tym przypadku jest nieruchomość już w momencie umarzania pierwotnego postępowania egzekucyjnego z powodu jego bezskuteczności, nie ogranicza możliwości ponownego wszczęcia egzekucji, gdy w stanie faktycznym zajdą zmiany dające możliwość uzyskania kwoty przewyższającej kwotę kosztów egzekucyjnych.
Jak wynika z treści działu IV księgi wieczystej nr [...], na nieruchomości ustanowiona jest hipoteka przymusowa w wysokości 1.060.000,00 zł na rzecz firmy A Sp. z o.o. oraz hipoteka przymusowa w wysokości 48.966,64 zł na rzecz firmy B. Sp. z o. o. Ponadto w dziale II księgi wieczystej widnieje wzmianka z 10 czerwca 2024 roku o wpis własności/współwłasności. Natomiast z analizy treści księgi wieczystej nr [...] wynika, że na nieruchomości ustanowiona jest hipoteka przymusowa w wysokości 5.439.000,00 zł na rzecz firmy C. Sp. z o.o. oraz hipoteka przymusowa w wysokości 58.974,00 zł na rzecz Gminy [...]. W dziale II księgi wieczystej również widnieje wzmianka z 10 czerwca 2024 roku o wpis własności/współwłasności. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, iż wierzyciel nie powinien być bierny w toku postępowania, lecz winien starać się przekazywać posiadane informacje o majątku zobowiązanego, do którego można skierować egzekucję.
W niniejszej sprawie, jak podał Dyrektor IAS, wierzyciel nie wskazał żadnych składników majątkowych z których organ mógłby prowadzić egzekucję, a jedynie ograniczył się do kwestionowania dokonanych przez niego czynności składając zażalenie na umorzenie postępowania egzekucyjnego. Tymczasem wierzyciel również jest uprawniony do poszukiwania majątku zobowiązanego zgodnie z art. 36 § 1. u.p.e.a., w myśl którego "w zakresie niezbędnym do wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz udzielania pomocy na podstawie ustawy
o wzajemnej pomocy organ egzekucyjny lub wierzyciel, o którym mowa w art. 5, może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, jak również zwracać się
o udzielenie informacji do organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych, a także innych podmiotów."
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, jak podał Dyrektor IAS stwierdzono bezskuteczność egzekucji z uwagi na brak majątku Zobowiązanego,
z którego możliwa byłaby skuteczna egzekucja. Jednocześnie w postanowieniu wskazano, że Zobowiązany posiada udziały w nieruchomościach, co stwierdzono na podstawie ksiąg wieczystych. Przy tej informacji organ wskazał, iż wierzyciel do dnia wydania rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie wystąpił z wnioskiem o wszczęcie egzekucji z ujętych w księgach wieczystych nieruchomości. Wierzyciel natomiast zobowiązany jest do uiszczenia zaliczki na przewidywane wydatki, co określa art. 110 § 3a u.p.e.a. Do dnia umorzenia postępowania wierzyciel nie wniósł o wszczęcie egzekucji z nieruchomości wpłacając przy tym zaliczkę.
Odnosząc się do z kolei do zarzutu dotyczącego braku czynności w miejscu zamieszkania Zobowiązanego (celem ustalenia jego sytuacji majątkowej), organ odwoławczy wskazał, że o rodzaju czynności egzekucyjnych, zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, decyduje sam organ egzekucyjny. Natomiast argumentacja, odnosząca się do wieku Zobowiązanego oraz możliwości podjęcia przez niego aktywności zawodowej, nie znajduje potwierdzenia w realiach niniejszej sprawy. Prowadzenie egzekucji nie może bowiem polegać na oczekiwaniu zmiany sytuacji bytowej Zobowiązanego, bez określonych szans na realizację roszczeń, gdyż wiązałoby się to z zaniechaniem działań. Nie może ono również stwarzać pozorów działań.
Zdaniem Dyrektora IAS zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał na ustalenie, że Zobowiązany nie osiąga dochodu, ani nie posiada składników majątku, do których możliwe byłoby skierowanie skutecznej egzekucji. W momencie natomiast uzyskania informacji o nabyciu uprawnienia do świadczenia emerytalnego, które
w przypadku Zobowiązanego może nastąpić w roku 2025, bądź o innych składnikach jego majątku, Skarżący może na podstawie art. 61 § 1 u.p.e.a. zwrócić się z wnioskiem o ponowne wszczęcie egzekucji administracyjnej.
Wobec powyższego, jak stwierdził Dyrektor IAS zasadnym było umorzenie postępowania egzekucyjnego w związku z wystąpieniem przesłanki, o której mowa
w art. 59 § 2 u.p.e.a.
3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, Dyrektor [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] zaskarżył w całości postanowienie Dyrektora IAS.
Wnosząc o jego uchylenie w całości oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika US z dnia 24 września 2024 r., jak również o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz Skarżącego, Dyrektor OR ARiMR zarzucił postanowieniu:
1) błędne zastosowanie art. 59 ust 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 roku, poz.2505) jako podstawy prawnej do wydania postanowienia o utrzymaniu w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, podczas gdy istniały realne, wskazane przez wierzyciela, a nie wykorzystane przez organ możliwości wyegzekwowania należności;
2) błędne zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 59 ust. 2 ustawy o postępowania egzekucyjnym
w administracji poprzez nie znajdujące oparcia w przepisach prawa utrzymanie w mocy postanowienia z dnia 24 września 2024 roku, Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, wydanego przedwcześnie i niezasadnie, bez przeprowadzenia całości czynności egzekucyjnych oraz wykorzystania wszelkich możliwych środków, związanych z prowadzoną egzekucją przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. jako organu pierwszej instancji;
3) naruszenie przepisów postępowania - art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez lakoniczne i niewyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdzenie, że organ akceptuje stanowisko organu pierwszej instancji zawarte
w zaskarżonym postanowieniu dowodzące, że w prowadzonym do majątku Pana A.S. postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty egzekucyjne w sytuacji, gdy uzasadnienie faktyczne postanowienia powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
5. Uczestnik postępowania A.S. w piśmie z dnia 23 stycznia 2025 r. wskazał, że stanowisko zawarte w skardze nosi znamiona szykanowania jego osoby przez ARMIR oraz narusza art. 47 Karty Praw Podstawowych UE.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
6.1. Skarga jest zasadna.
6.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy
z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
W świetle art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje służy zażalenie.
W wyniku takiej kontroli, postanowienie podlega uchyleniu jeżeli sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub gdy doszło do takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części w myśl art. 151 p.p.s.a.
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Jak stanowi przepis, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, zaś przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że doszło do naruszeń przepisów postępowania, skutkujących koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji.
6.3. Spór w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowości umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku Zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 22 lipca 2024 r., wobec stwierdzenia przez organ egzekucyjny bezskuteczności egzekucji.
6.4. Na wstępie rozważań należy zaznaczyć, iż zgodnie z art. 29 ust.10 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1199), do egzekucji należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych środków finansowych, o których mowa w ust.1, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tym że uprawnienia wierzyciela określone w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przysługują:
1) Prezesowi Agencji – w przypadku gdy jest on właściwy do rozstrzygania w sprawach o przyznanie płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1,
2) dyrektorowi oddziału regionalnego: a) w przypadku gdy jest on właściwy do rozstrzygania w sprawach o przyznanie płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, b) jako organowi wyższego stopnia – w przypadku gdy organem właściwym do rozstrzygania w sprawach o przyznanie płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 jest kierownik biura powiatowego.
Ustalenie w związku z tym, któremu z wymienionych organów przysługuje status wierzyciela należy ocenić w świetle przytoczonego wyżej przepisu prawa.
Jak wynika z akt sprawy Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARIMR w [...] skierował do Naczelnika US wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko zobowiązanemu A.S. na podstawie złożonego tytułu wykonawczego z dnia 22 lipca 2024 r. nr [...], obejmującego zaległości z tytułu nienależnie pobranej kwoty środków pochodzących z funduszy UE w kwocie 33.227,38 zł.
Z poz. E.1 podanego tytułu wykonawczego wynika, iż wierzycielem dochodzonej należności jest wymieniony Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...].
Tymczasem zarówno organ pierwszej instancji, jak również organ odwoławczy wydane przez siebie kolejno postanowienia z dnia 24 września 2024 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz z dnia 4 listopada 2024 r. o utrzymaniu w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, skierowały do Prezesa ARiMR w [...].
Również pomimo, iż Dyrektor [...] Oddziału ARiMR złożył zażalenie jako wierzyciel na postanowienie organu pierwszej instancji, rozstrzygnięcie Dyrektora IAS skierowane zostało Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...].
W związku z powyższym należy stwierdzić, iż organy obu instancji przypisały przymiot wierzyciela Prezesowi ARiMR, nie wyjaśniając dlaczego uznały w niniejszej sprawie wierzycielem inny organ, niż wskazany w tytule wykonawczym, odmawiając tym samym wykonywania zadań wierzyciela w niniejszej sprawie przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...].
W związku z tym, że z powołanego powyżej przepisu art. 29 ust.10 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wynika że obu organom przysługują uprawnienia wierzycielskie, ale w określonych przepisem sytuacjach, organy powinny wyjaśnić w wydanych rozstrzygnięciach dlaczego uznały jako wierzyciela w niniejszej sprawie Prezesa ARiMR, pomimo wskazanego w tytule wykonawczym jako wierzyciela Dyrektora [...] Oddziału ARiMR. Brak ustaleń i wyjaśnień organów obu instancji, w tym zakresie powoduje, że prawidłowość określenie wierzyciela w niniejszej sprawie wymyka się spod kontroli Sądu.
W związku z powyższym ponownie rozpoznając sprawę organ egzekucyjny będzie zobowiązany dokonać oceny prawidłowości wskazania w tytule wykonawczym wierzyciela i jednocześnie strony postępowania z uwzględnieniem treści przepisu art. 29 ust.10 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
6.5. Przechodząc do oceny meritum sprawy tj. zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazać należy, że zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. stanowiącego podstawę prawną umorzenia postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, iż powyższa regulacja posługuje się konstrukcją uznania administracyjnego, co oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia. Działanie to leży bowiem w granicach swobody wyboru organu, zakreślonego przesłanką określoną w art. 59 § 2 u.p.e.a. Ważnym jest również, że możliwość działania organu na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez ustawodawcę nakłada na organ szczególny obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności w celu dokonania prawidłowego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że organ administracji zobowiązany jest w takim postępowaniu do szczególnego działania zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w jego ramach do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów. Podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego - na zasadzie uznania administracyjnego - w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga zatem oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa.
W ocenie Sądu, nie można zgodzić się ze stanowiskiem Dyrektora IAS, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do stwierdzenia, że Zobowiązany nie osiąga dochodu, ani nie posiada składników majątku, do których możliwe byłoby skierowanie skutecznej egzekucji.
W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny wprawdzie dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w banku [...], które jednak nie doprowadziło do wyegzekwowania należności. Ustalił również, że Zobowiązany nie posiada żadnych innych rachunków bankowych niż zajęte przez Urząd Skarbowy, nie osiąga żadnych dochodów podlegających skutecznej egzekucji oraz nie posiada ruchomości w formie pojazdów, które wymagają rejestracji.
Jednakże z akt sprawy wynika, iż organ egzekucyjny zaniechał realizacji czynności zmierzających do wyczerpującego ustalenia stanu majątkowego Zobowiązanego. Mianowicie organ ten nie podjął żadnych czynności w miejscu zamieszkania Zobowiązanego, nie dokonał ustaleń co do ewentualnie innych składników majątku ruchomego należącego do niego, ani rzeczywistego źródła dochodu i utrzymania Zobowiązanego. Nie zrealizował również czynności zmierzających do ujawnienia majątku dłużnika poprzez sporządzenie wyjawienia majątku.
W ocenie Sądu należy przyznać rację Stronie skarżącej, iż organ egzekucyjny ograniczył się jedynie do sprawdzenia danych z dostępnych organowi baz i systemów teleinformatycznych. Rezultatem takiego stanu rzeczy było wydanie przez organ pierwszej instancji postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, z uwagi na brak majątku lub źródła dochodu, w oparciu o niepełne informacje co do stanu majątkowego Zobowiązanego.
Z zebranych dowodów w sprawie wynika natomiast, że Zobowiązany posiada udział w nieruchomościach ujawnionych w treściach ksiąg wieczystych o nr [...] oraz [...].
Wprawdzie organ podał, iż według treści pierwszej z ksiąg na nieruchomości ustanowiona jest hipoteka przymusowa w wysokości 1.060.000,00 zł na rzecz firmy A. Sp. z o.o. oraz hipoteka przymusowa w wysokości 48.966,64 zł na rzecz firmy B. Sp. z o. o., z treści zaś drugiej z ksiąg wieczystych wynika, że na nieruchomości ustanowiona jest hipoteka przymusowa w wysokości 5.439.000,00 zł na rzecz firmy C. Sp. z o.o. oraz hipoteka przymusowa w wysokości 58.974,00 zł na rzecz Gminy [...]. W obu tych księgach w dziale II widnieje wzmianka z 10 czerwca 2024 r. o wpis własności/współwłasności.
Niemniej, dopiero w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy powołał się na sporządzoną w dniu "30 grudnia 2024 r." notatkę służbową, z której wynika, iż Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...] M.G. prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku A.S. z ww. nieruchomości gruntowych. Ponadto organ wskazał, że z informacji uzyskanych telefonicznie od Komornika Sądowego wynika, że podjął on próbę sprzedaży tych nieruchomości w drodze licytacji. Kilku potencjalnych nabywców zaoferowało cenę wywołania, lecz nie doszło do wydania postanowienia o przybiciu, ze względu na skargi złożone na czynność komornika w toku licytacji. Ponadto, Komornik Sądowy udzielił informacji, że 30 października 2024 r. do kancelarii przybyła córka Zobowiązanego okazując nieprawomocny wyrok sądu, z którego wynika, że właścicielami nieruchomości (o wymienionych wyżej księgach wieczystych) są spółki, na rzecz których dokonany jest wpis w dziale IV księgi wieczystej.
W ocenie Sądu wyjaśnienia wynikające z przywołanej wyżej notatki urzędowej, na którą Dyrektor IAS powołał się w odpowiedzi na skargę, nie mogą stanowić uzupełnienia treści uzasadnienia postanowienia organu. Odpowiedź na skargę powinna zawierać ustosunkowanie się do twierdzeń zawartych w skardze, a zwłaszcza do zawartych w skardze zarzutów naruszenia prawa. Natomiast próba uzasadnienia i uzupełnienia braków zaskarżonego aktu w odpowiedzi na skargę, nie może zastąpić wymogów uzasadnienia rozstrzygnięcia określonych w art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a
Powyższe oznacza, że pismo takie nie może stanowić "uzupełnienia" zaskarżonego postanowienia przez zamieszczenie w nim rozważań i ocen, które powinny zostać zawarte u uzasadnieniu faktycznym i prawnym tego postanowienia. W odpowiedzi na skargę organ nie może także dokonywać uzupełnienia ustaleń faktycznych, co w niniejszej sprawie – w odniesieniu do treści ww. notatki służbowej organu – uczyniono.
Za przyjęcie jako podstawę prawidłowego rozstrzygnięcia nie mogła być uznana również okoliczność, iż wierzyciel nie wystąpił z wnioskiem o wszczęcie egzekucji
z nieruchomości oraz nie uiścił zaliczki wymaganej na przewidywane wydatki, co określa art. 110 § 3a u.p.e.a. Jak wynika z akt sprawy organ egzekucyjny, nie określił wysokości zaliczki na pokrycie przewidywanych wydatków i nie obciążył wierzyciela obowiązkiem uiszczenia zaliczki, jednocześnie nie dokonał rzetelnej oceny możliwości ewentualnego prowadzenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości.
Dopiero w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wskazał, że na etapie postępowania zażaleniowego ustalił, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla [...] prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego z nieruchomości gruntowych. Natomiast okoliczność ta powinna zostać zbadana przez organ egzekucyjny, również w kwestii możliwości przystąpienia do prowadzonej już egzekucji z nieruchomości przez inny organ egzekucyjny.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, iż na tle okoliczności sprawy organ pierwszej instancji nie podjął wszelkich możliwych działań zmierzających do ustalenia majątku dłużnika i ewentualnego zastosowania lub zrealizowania dostępnych organowi środków egzekucyjnych, w związku z czym przedwcześnie umorzył postępowanie egzekucyjne.
W rezultacie powyższego zasadny jest zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez lakoniczne i niewyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stwierdzenie, że organ odwoławczy akceptuje stanowisko organu pierwszej instancji zawarte w postanowieniu dowodzące, że w prowadzonym do majątku zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty egzekucyjne.
Wobec dokonanych ustaleń należało zatem stwierdzić, iż organ egzekucyjny w sposób nieuzasadniony zastosował art. 59 § 2 u.p.e.a., natomiast organ odwoławczy dokonał błędnej oceny zaistnienia przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, i w rezultacie naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
6.6. Ponownie rozpatrując sprawę, organy zobowiązane będą uwzględnić ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
6.7. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł, na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz Skarżącego kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składa się uiszczony wpis od skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło