I SA/Gd 1045/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 18 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 26 sierpnia 2013 r. (data stempla pocztowego), skarżący A. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Do wniosku załączył odpis tytułu wykonawczego z dnia [...] lipca 2013 r. na kwotę należności głównej 297.008,00 zł oraz odsetek w wysokości 2.315 zł, naliczonych na dzień wystawienia tytułu, odpis zawiadomienia o zajęciu do kwoty 317.463,78 zł prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego z dnia [...] lipca 2013 r. oraz odpis zawiadomienia o zajęciu do kwoty 314.468,88 zł prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego z dnia [...] lipca 2013 r. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach datowanym przez wnioskodawcę na dzień 15 lipca 2013 r. (nadanym zaś w urzędzie pocztowym w dniu 26 sierpnia 2013 r.) wnioskodawca nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie jest właścicielem ani współwłaścicielem nieruchomości, korzysta z pomocy osób z najbliższej rodziny, która umożliwia mu utrzymanie i godne życie. Jednocześnie skarżący wskazał, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nadto podał, że jest udziałowcem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, która jest zadłużona. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 6 września 2013 r. (doręczonym profesjonalnemu pełnomocnikowi z wyboru skarżącego w dniu 23 września 2013 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: a) odpisów wszystkich złożonych przez niego zeznań podatkowych za rok 2012 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT-40A), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, b) zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, c) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – jasnego wskazania przez wnioskodawcę, z jakich środków ponosi on konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie i opłaty za media) oraz koszty zastępstwa procesowego z wyboru, d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, e) oświadczenia, czy korzysta z pomocy społecznej, jeżeli tak podania form i wysokości tej pomocy otrzymanej w 2013 r. wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, jeżeli nie, wskazania, czy o taką pomoc się w bieżącym roku ubiegał, f) oświadczenia w przedmiocie form i wysokości pomocy otrzymanej w bieżącym roku od rodziny, g) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), h) dokumentów obrazujących aktualną wysokość jego zobowiązań finansowych innych niż zaległości podatkowe wynikające z zaskarżonej decyzji (wobec ZUS/KRUS, banków i innych instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), i) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.), j) oświadczenia, czy w bieżącym roku pełnił funkcje w zarządach spółek oraz zasiadał w radach nadzorczych, a jeżeli tak wskazania wysokości łącznego wynagrodzenia uzyskanego z tych tytułów w ww. okresie wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość uzyskanego dochodu, k) oświadczenia, czy w bieżącym roku uzyskał dochody z dywidendy, jeżeli tak wskazania ich wysokości i daty ich otrzymania wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość uzyskanego dochodu. W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 26 września 2013 r. wskazał, iż przyjął sprawę bez konieczności uiszczenia jakiegokolwiek wynagrodzenia z góry, a jego mandant nie poniósł dotychczas żadnych kosztów pomocy prawnej. Nadto wskazał, iż w przypadkach szczególnie uzasadnionych radca prawny może ustalić stawkę opłaty niższą niż stawka minimalna albo zrezygnować z opłaty w całości. Do ww. pisma załączył oświadczenie wnioskodawcy z dnia 26 września 2013 r., zaświadczenie od pracodawcy wnioskodawcy z dnia 23 września 2013 r. oraz odpis zeznania podatkowego wnioskodawcy PIT-36 za 2012 r. W załączonym oświadczeniu z dnia 26 września 2013 r. wnioskodawca zmodyfikował swoje wcześniejsze oświadczenie dotyczące zatrudnienia, podając, iż od marca br. jest zatrudniony na ½ etatu w spółce z o.o. Jednakże, jak wskazał, dopiero od 3 miesięcy dostaje wynagrodzenie w wysokości 628,43 zł miesięcznie, dlatego zapomniał podać tej informacji. Wcześniej pracodawca nie wypłacał mu wynagrodzenia, a on nie wykonywał konkretnych zadań, nadal czeka na przydział obowiązków, gdyż spółka ta jest w organizacji. Nadto wnioskodawca nadmienił, że w spółce tej pełni też funkcje członka zarządu i jest jej udziałowcem (w 50%), jednakże nie pobierał i nie pobiera żadnego wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji członka zarządu i nie uzyskał dochodów z dywidend. Wskazał, że spółka jest zadłużona i nie prowadzi obecnie żadnej przynoszącej dochody działalności, a środki na jego skromną pensję ma z zaciągniętej pożyczki. W dalszej kolejności wnioskodawca oświadczył, że od [...] lat jest po rozwodzie i nie prowadzi z byłą małżonką gospodarstwa domowego. Jednocześnie oświadczył, iż jego żona nigdy nie wyrzuciła go ze wspólnego mieszkania i toleruje fakt zamieszkiwania w nim przez byłego małżonka. To była żona (będąca najemcą lokalu) pokrywa wszystkie koszty utrzymania tego mieszkania, a nadto zapewnia wyżywienie wnioskodawcy. Wnioskodawca nie korzysta i nigdy nie korzystał z pomocy społecznej, nie jest i nie był zarejestrowany jako bezrobotny, gdyż jak oświadczył, nie ma zamiaru zniżać się do korzystania z tej pomocy lub zasiłków dla bezrobotnych. Nie posiada rachunków bankowych, oszczędności ani pojazdów. Wnioskodawca podał też, że poza zobowiązaniem podatkowym posiada zadłużenie wobec ZUS w wysokości około 11.000 zł z tytułu składek od prowadzonej kiedyś sezonowo działalności gospodarczej, jednakże nie posiada dokumentów obrazujących te zaległości, gdyż je wyrzucił. Obecnie wnioskodawca nie prowadzi już działalności gospodarczej, gdyż w ubiegłym roku przyniosła mu ona zaledwie 3.550 zł, co w jego ocenie oznacza jej kompletną nieopłacalność. Na dowód wnioskodawca przedłożył kopię zeznania podatkowego PIT-36 za 2012 r., w którym wykazał dochód w wysokości 3.556,09 zł przy przychodzie w wysokości 14.518,70 zł i kosztach jego uzyskania w kwocie 10.962,61 zł. Nadto załączył zaświadczenie z "A" Sp. z o.o. z dnia 23 września 2013 r. zgodnie z którym od dnia 1 marca 2013 r. jest w niej zatrudniony na czas nieokreślony na stanowisku kierowniczym, zaś jego przeciętne wynagrodzenie z trzech miesięcy wyniosło 628,43 zł netto. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego stwierdzono, że zawiera on oczywiste sprzeczności co do wysokości dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę oraz ilości osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Podkreślić należy, iż w datowanym na dzień 15 lipca 2013 r., zaś wysłanym za pośrednictwem poczty dopiero w dniu 26 sierpnia 2013 r., oświadczeniu złożonym na urzędowym druku PPF wnioskodawca wskazał, iż nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów, by następnie w piśmie z dnia 26 września 2013 r. sprostować, iż uzyskuje dochody dopiero od 3 miesięcy (tj. jak wynika z wyliczenia od lipca br.), dlatego o nich zapomniał. Na powyższą okoliczność przedłożył zaś dowód, z którego wynika, iż jest zatrudniony (w spółce której jest udziałowcem i w której pełni nieodpłatnie funkcje członka zarządu) nie od lipca a od marca br. W tych okolicznościach ocenić należy składane przez wnioskodawcę oświadczenia jako niewiarygodne. Trudno bowiem uznać, iż wnioskodawca przy wypełnianiu formularza zapomniał o jedynym dochodzie, jaki otrzymuje, zwłaszcza gdy, jak sam wskazuje, stanowi on jego jedyne źródło utrzymania, bowiem wnioskodawca nie posiada żadnych zasobów finansowych ani wartościowych składników majątkowych. Wątpliwości budzi też oświadczenie wnioskodawcy o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Z przedłożonego przez niego materiału dowodowego wynika bowiem, że zamieszkuje on w jednym mieszkaniu z byłą małżonką, która uiszcza wszelkie koszty związane z utrzymaniem tego mieszkania, nadto zapewnia wnioskodawcy wyżywienie poprzez jak to określił "zapełnianie lodówki". Wnioskodawca w bieżącym roku nie prowadził działalności gospodarczej i dopiero od lipca br. otrzymuje niewielkie wynagrodzenie w kwocie 628,43 zł. Tym samym stwierdzić należy, że faktycznie znajduje się on – przynajmniej w części – na utrzymaniu swojej byłej małżonki, z której pomocy, jak sam przyznaje, korzysta. Warto w tym miejscu podkreślić, iż jak wskazał wnioskodawca w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, to właśnie pomoc najbliższej rodziny umożliwia mu utrzymanie i godne życie. Nadto w świetle oświadczeń składnych przez stronę skarżącą niejasne jest też, co wchodzi w skład majątku wnioskodawcy, w szczególności kto jest faktycznie właścicielem lokalu, w którym zamieszkują wspólnie byli małżonkowie. Jak już bowiem wyżej wskazano w swoim oświadczeniu z dnia 15 lipca 2013 r. wnioskodawca podał, że nie jest właścicielem ani współwłaścicielem żadnej nieruchomości, a następnie w oświadczeniu z dnia 26 września 2013 r. podał, że zamieszkuje w lokalu komunalnym, którego najemcą jest jego małżonka. Powyższe stoi w oczywistej sprzeczności z treścią wniesionego przez pełnomocnika skarżącego wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji zawartego w piśmie procesowym z dnia 28 czerwca 2013 r. i ponowionego pismem datowanym na dzień 11 lipca 2013 r., zaś nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 12 lipca 2013 r. W uzasadnieniu tego wniosku podano bowiem, iż: "Jedynym składnikiem majątkowym skarżącego jest mieszkanie służące zaspokajaniu podstawowej potrzeby życiowej. Wykonanie zaskarżonej decyzji musiałoby doprowadzić do egzekucyjnej sprzedaży lokalu, której skutków nie będzie można odwrócić. Skarżący nie zamierza zbywać swojego lokalu ani w inny sposób pozbywać się majątku w celu uniknięcia zaspokojenia należnych zobowiązań podatkowych (...) Jednak zasługuje na uwzględnienie wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji, której wykonanie może skarżącego pozbawić nie tylko środków do życia, ale podstawowego składnika niezbędnego do egzystencji, czyli własnego mieszkania". Powyższe sprzeczności skutkują stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nadal pozostaje niejasna. Co więcej, w ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego przyjąć można, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy poprzez akcentowanie jedynie tych okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych. W związku z powyższym uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.