I SA/Gd 1048/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 20 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do maja 2009 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 3 lipca 2013 r., załączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wyżej opisaną decyzję, skarżący R. K. zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o ograniczenie wysokości wpisu sądowego do kwoty 10.000 zł. Zgodnie ze złożonym przez wnioskodawcę oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jego źródłem utrzymania jest wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w wysokości 500 zł brutto miesięcznie oraz wynagrodzenie za pracę w wymiarze 1/10 etatu w wysokości 150 zł brutto, nie posiada on jakiegokolwiek majątku, zamieszkuje w mieszkaniu o powierzchni 64 m2, którego właścicielką jest jego małżonka. W rubryce nr 6 formularza PPF, przeznaczonej dla podania osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wnioskodawca wskazał małżonkę, jednocześnie jednak w uzasadnieniu wniosku oświadczył, iż nie prowadzi z żoną, zamieszkującą obecnie w [...], wspólnego gospodarstwa domowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 13 sierpnia 2013 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego w dniu 20 sierpnia 2013 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów dotyczących stanu majątkowego i dochodów małżonków: a) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2012 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, b) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu i dochodu (lub poniesionej straty) za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 lipca 2013 r. z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7 i ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia, a w przypadku zawieszenia lub wyrejestrowania działalności gospodarczej stosownego dowodu na tę okoliczność, c) dokumentów potwierdzających aktualną wysokość dochodów brutto/netto uzyskanych przez wnioskodawcę z tytułu wynagrodzenia za pełnienie funkcji prezesa zarządu spółki za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją o wysokości dokonanych w tym okresie potrąceń egzekucyjnych, d) zaświadczenia od pracodawcy wnioskodawcy o wysokości średniego wynagrodzenia brutto/netto za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją o wysokości dokonanych w tym okresie potrąceń egzekucyjnych, e) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie wraz z dokumentami potwierdzającymi zamknięcie rachunków bankowych prowadzonych w związku z działalnością gospodarczą wnioskodawcy, f) oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie źródeł jej przychodów i wysokości osiąganych z nich dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy oraz stosownych dokumentów je potwierdzających (np. zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia, umów zlecenia i umów o dzieło, a w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu i dochodu lub poniesionej straty za ww. okres), g) oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku – wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, h) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), i) dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy lub jego małżonki, j) zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość innych zobowiązań finansowych małżonków (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), k) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, itp.). Wnioskodawca został też poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy została orzeczona separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W piśmie z dnia 26 sierpnia 2013 r. pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił, że: 1) skarżący nie jest w stanie przedstawić dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej jego małżonki, gdyż pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej ustanowiony umową majątkową małżeńską z dnia [...], żona wnioskodawcy od lutego br. na stałe przebywa w [...], małżonkowie pozostają w faktycznej separacji i nie prowadzą obecnie wspólnego gospodarstwa domowego 2) małżonkowie nie są właścicielami pojazdu mechanicznego, 3) wnioskodawca aktualnie zajmuje mieszkanie żony, które nabyła ona w roku 2006 i którego zakup sfinansowała środkami z kredytu bankowego udzielonego w wysokości 470.000 zł, 4) wobec wnioskodawcy prowadzonych jest szereg postępowań podatkowych dotyczących podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług, łączna kwota zobowiązań wnioskodawcy z ww. tytułów wynosi 48.745.088,00 zł, 5) wszczęte zostały również postępowania egzekucyjne, w ramach których zajęto rachunki bankowe wnioskodawcy, 6) w bieżącym roku wnioskodawca nie osiągnął żadnych przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Do pisma dołączono odpisy: umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...], zeznania podatkowego wnioskodawcy za rok 2012 r. (PIT-36L), w którym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazał dochód w kwocie 38.021 zł, deklarując przychód w wysokości 50.469.214,31 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 50.431.193,31 zł, umowy o pracę zawartej na czas określony od [...] września do [...] listopada 2012 r. w wymiarze 1/10 czasu pracy z wynagrodzeniem w kwocie 150 zł miesięcznie, uchwały Zgromadzenia Wspólników [...] Sp. z o.o. w [...] z dnia [...] maja 2012 r., na mocy której od czerwca 2012 r. przyznano wnioskodawcy wynagrodzenie w wysokości 500 zł w związku z pełnieniem funkcji prezesa zarządu, zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego z dnia [...] września 2012 r. na kwotę 30.451.367,00 zł oraz zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia z dnia [...] czerwca 2012 r. do kwoty 3.863.845,05 zł. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego stwierdzono, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nadal pozostaje niejasna. Podkreślić należy, że skarżący nie nadesłał wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację zawartych we wniosku kluczowych danych dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej oraz na dokonanie jej pełnej oceny, w szczególności danych dotyczących źródeł i miesięcznych dochodów małżonków, posiadanych przez nich składników majątku, w tym środków pieniężnych, oraz kwoty ponoszonych niezbędnych wydatków związanych z ich bieżącymi kosztami utrzymania. Pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów i podania istotnych informacji dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki, ograniczając się jedynie do podania, że jest ona właścicielką 64-metrowego mieszkania (i jego wyposażenia) zakupionego ma kredyt i nie posiada pojazdu mechanicznego. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, że przywoływana przez wnioskodawcę okoliczność faktycznej separacji małżonków zgodnie z polskim prawem nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Nadto, co szczególnie istotne, wnioskodawca nie przedłożył wszystkich dokumentów obrazujących bezpośrednio jego sytuację finansową, w szczególności potwierdzających wysokość osiąganych przez niego dochodów, ponoszonych przez niego kosztów utrzymania i posiadanych zasobów finansowych. Znamiennym jest, że wnioskodawca uchylił się od przedstawienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym z konta o numerze [...], z którego w dniu 23 stycznia 2013 r. uiścił wpis sądowy od skargi w kwocie 10.844 zł w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1025/12. Tym samym uniemożliwił weryfikację swojego oświadczenia w części dotyczącej braku zasobów pieniężnych, które – jak wskazywać mogą opisane poniżej okoliczności – może posiadać. Dokumentując zaś źródła i wysokość osiąganych przez siebie dochodów, wnioskodawca po pierwsze pominął tę część wezwania, która dotyczyła prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, tj. nie przedłożył żadnego dokumentu obrazującego wysokość obecnie uzyskiwanych z niej dochodów alternatywnie poniesionej straty. Wprawdzie wnioskodawca oświadczył, że aktualnie nie osiąga przychodów związanych z prowadzoną działalnością, ale twierdzenia tego nie poparł żadnym dowodem. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z danymi ujawnionymi w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą [...]. Nadto – pomimo wezwania – wnioskodawca nie przedłożył dowodu przeciwnego, z którego wynikałoby, że zawiesił jej wykonywanie, bądź też ją wyrejestrował. Tym samym winien przedłożyć dowody księgowe potwierdzające, podaną przez siebie okoliczność nieuzyskiwania przychodów z tego źródła, jak również inne dowody wymienione w wezwaniu (deklaracje VAT-7, ewidencje środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz wyposażenia). Należy też zauważyć, że z przedłożonego przez wnioskodawcę odpisu zeznania podatkowego za ubiegły rok, wynika, iż z tytułu [...] zadeklarował przychód w wysokości 50.469.214,31 zł, co oznacza, że średni miesięczny przychód z tytułu wykonywanej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej w roku 2012 wyniósł 4.205.767,86 zł. Powyższe pozwala przyjąć, że w ubiegłym roku dysponował on znacznymi środkami pieniężnymi. Po drugie podkreślić należy, iż wnioskodawca oświadczył, iż uzyskuje aktualnie dochód w wysokości 150 zł miesięcznie na podstawie umowy o pracę, jednocześnie jednak przedłożył dokument, z którego wynika, iż umowa ta zawarta była na czas określony, który już upłynął, tj. od [...] września 2012 r. do [...] listopada 2012 r. Nie można zatem przyjąć, iż wnioskodawca przedłożył dokument potwierdzający wysokość uzyskiwanych aktualnie z tego tytułu dochodów. Wnioskodawca nie przedłożył również wymienionych w wezwaniu dokumentów obrazujących wysokość wydatków związanych z kosztami utrzymania mieszkania (opłat za media), które winny być w jego posiadaniu, gdyby, jak twierdzi, faktycznie prowadził sam gospodarstwo domowe. Z tych względów uzasadnione wątpliwości budzi oświadczenie wnioskodawcy o samodzielnym prowadzeniu tego gospodarstwa, zwłaszcza w kontekście jego oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów oraz nieposiadaniu żadnych oszczędności, z których mógłby ponosić te koszty. W świetle okoliczności faktycznych podanych przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zasadne staje się pytanie, z jakich to środków, zakładając prawdziwość ww. danych, skarżący zamierza pokryć część wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie w kwocie 10.000 zł, zwłaszcza że w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem (o sygn. akt I SA/Gd 699/13, I SA/Gd 700/13, I SA/Gd 701/13, I SA/Gd 1047/13, I SA/Gd 536/13) wnioskodawca, zwracając się o zwolnienie od kosztów sądowych, także wskazał, że jego aktualne możliwości płatnicze pozwalają mu na uiszczenie części wpisów sądowych, tj. w kwotach po 10.000 zł w każdej z czterech pierwszych spraw i w kwocie 5.000 zł w ostatniej z wymienionych. Powyższe oznacza, że wnioskodawca zadeklarował chęć opłacenia w ww. sprawach kwoty 55.000 zł tytułem opłat sądowych. Nadto w bieżącym roku finansuje zastępstwo prawne z wyboru w 9 sprawach toczących się przed tut. Sądem, tj. w sprawach o sygnaturach akt I SA/Gd 1025/12, I SA/Gd 270/13, SA/Gd 271/13, SA/Gd 536/13, SA/Gd 699/13, SA/Gd 700/13, SA/Gd 701/13, SA/Gd 1047/13, SA/Gd 1048/13. Skoro zatem skarżący wśród dochodów podał jedynie wynagrodzenie w łącznej kwocie 650 zł i zadeklarował zarówno brak oszczędności, jak i wartościowych składników majątkowych, które mógłby spieniężyć (w tym nieruchomości, papierów wartościowych czy przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro), to winien przewidywać, iż takie postępowanie podważy wiarygodność składanych przez niego oświadczeń, zwłaszcza w kontekście uchylania się przez niego od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów wymienionych w wezwaniu. Skąd bowiem skarżący miałby uzyskać kwotę co najmniej 55.000 zł (tj. równowartości samych zadeklarowanych wpisów sądowych), w sytuacji gdy nie ma żadnych zasobów finansowych ani innego majątku, a jego dochody stanowią zaledwie kwotę 650 zł miesięcznie. Bez wątpienia nie mógłby on zgromadzić środków w takiej wysokości wyłącznie z dochodów udokumentowanych w niniejszej sprawie, które wynoszą 500 zł miesięcznie, która to kwota, w ocenie referendarza sądowego, nie pozwala nawet na zaspokojenie podstawowych, bieżących i powszechnie uznawanych za konieczne kosztów utrzymania dorosłej osoby, jak chociażby uiszczenie opłat związanych z eksploatacją mieszkania (wnioskodawca zajmuje lokal o powierzchni 64 m2), zakup wyżywienia i środków czystości. Warto przy tym nadmienić, że wnioskodawca nie podnosi, że ww. zakresie korzysta z pomocy członków najbliższej rodziny, czy też z pomocy społecznej, mimo że kwota zadeklarowanego przez niego dochodu uprawniałaby go do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej - zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823) od 1 października 2012 r. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi bowiem 542 zł. W ocenie referendarza sądowego znaczna dysproporcja pomiędzy ujawnionymi i udokumentowanymi przez wnioskodawcę dochodami a deklarowanymi możliwościami płatniczymi (dotyczącymi wpisów sądowych) świadczy o tym, że pomimo prowadzonej z jego majątku egzekucji dysponuje on nadal środkami pieniężnymi o znacznej wartości, których nie ujął w złożonym oświadczeniu majątkowym. W konsekwencji oświadczenie to uznano za niewiarygodne. Ocena dokonana z uwzględnieniem danych wynikających ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedłożonych dokumentów pozwala przyjąć, że wnioskodawca celowo przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze selektywnie, powołując i dokumentując jedynie te okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, nie pozwalającej mu na pokrycie kosztów sądowych, tj. dokumentując bardzo niskie dochody (500 zł) oraz znaczny stan egzekwowanych zobowiązań podatkowych (34.315.212,05 zł). W tak ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należało, że aktualne, rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawcy nadal pozostają niewyjaśnione. W związku z powyższym uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.