I SA/Gd 1050/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Oleś (spr.), Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Joanna Mierzejewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi B.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z dnia 4 sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Zaskarżoną decyzją z dnia 4 sierpnia 2010 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. Oddział w G., po rozpatrzeniu wniosku B.G. o ponowne rozpoznanie sprawy, na podstawie art. 83 ust. 4 i art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585) oraz art. 138 § 1 ust. 1, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 2 czerwca 2010 r. Podstawą rozstrzygnięcia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych był następujący stan faktyczny: wnioskiem z dnia 15 lutego 2010 r. (data wpływu 16 lutego 2010 r.) B.G. wystąpiła do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. Inspektorat w S. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych należnych za okres od listopada 1999 r. do maja 2005 r., za które ponosi odpowiedzialność na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 września 2009 r. W uzasadnieniu B.G. wskazała na trudną sytuację majątkową. Wyjaśniła, że jest osobą bezrobotną oraz nie posiadającą żądnych oszczędności, zaś utrzymanie zapewniają jej mąż i dzieci. Wnioskodawczym podkreśliła, że zaległe należności powstały wskutek działalności jej brata, tj. S.K., ona natomiast przejęła za nie odpowiedzialność w związku z dokonanym wprost przyjęciem po nim spadku. Decyzją z dnia 2 czerwca 2010 r. wydaną na nazwisko B.G. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczanie S.K. jako osoby prowadzającej działalność (na ubezpieczenie społeczne w kwocie 2.433,99 zł, na ubezpieczenie zdrowotne 549,54 zł, na Fundusz Pracy 65,65 zł), składek na ubezpieczenie pracowników w części finansowanej przez S.K. jako płatnika (na ubezpieczenie społeczne w kwocie 2.057,74 zł, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 99,24 zł), odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień 12 maja 2005 r. od całości zaległości w kwocie 7.387,73 zł oraz kosztów upomnień w kwocie 422 zł, a ponadto umorzył postępowanie w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych (na ubezpieczenie społeczne 2.340,36 zł, na ubezpieczenie zdrowotne 682,66 zł). Organ pierwszej instancji uznał, że strona nie wykazała, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić przedmiotowych należności, a więc nie wypełniła ona przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 1 stanowiącego podstawę rozpatrzenia wniosku strony rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jednocześnie nie stwierdzono istnienia przesłanek do umorzenia należności wynikających z art. 28 ust. 1 - 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Pismem z dnia 22 czerwca 2010 r. B.G. wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy wskazując w szczególności na nie w pełni świadome nabycie przez nią spadku pod S.K. odpowiedzialnym za powstanie przedmiotowych należności. Zobowiązana ponownie opisała trudną sytuację majątkową w jakiej się znalazła wskazując, że od 2004 r. bezskutecznie poszukuje pracy, a jedynym źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny jest otrzymywany przez męża zasiłek, z którego pokrywane są koszty zakupu leków oraz pozostałe opłaty. Decyzją z dnia 4 sierpnia 2010 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji ograniczono się do wyjaśnienia kwestii odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe oraz przytoczenia unormowań dotyczących umarzania należności z tytułu składek. Odnosząc przywołane przepisy do sytuacji zobowiązanej organ wskazał jedynie, że w sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony, bowiem w sprawie nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a zobowiązana nie wykazała, że nie jest w stanie ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną opłacić przedmiotowych należności, bez zbyt ciężkich konsekwencji dla niej i dla jej rodziny. Jednocześnie wskazano na długi okres przedawnienia zobowiązania oraz możliwość ratalnej spłaty zadłużenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca wskazała na krzywdzący jej zdaniem charakter decyzji obu instancji oraz powtórzyła składane przed organami wyjaśnienia w kwestii jej stanu majątkowo - rodzinnego. Odpowiadając na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Instytucja umarzania należności z tytułu składek, której odmowa zastosowania w stosunku do skarżącej stanowi podstawę sporu uregulowana została w poszczególnych ustępach art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009, Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwana dalej ustawą o ZUS). Zgodnie z wyrażoną w ustępie 2 w/w przepisu zasadą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Użyte przez ustawodawcę pojęcie "całkowitej nieściągalności" doczekało się w dalszej części przepisu bardzo dokładnej definicji legalnej, mianowicie ust. 3 enumeratywnie wymienia przypadki, w których ona zachodzi. Z kolei ust. 3a art. 28 ustawy o ZUS niejako w drodze wyjątku - pomimo braku całkowitej nieściągalności w uzasadnionych przypadkach zezwala na umarzanie należności, jednak mowa tu wyłącznie o należnościach z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Działający w ramach delegacji ustawowej Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określił szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tychże należności. Już na tym etapie należy zwrócić uwagę na uznaniowy charakter zapadających w sprawach zasadności umarzania przedmiotowych należności rozstrzygnięć. Przepis ustawy wyraźnie stanowi bowiem, że organ "może" umorzyć należności, a następnie precyzuje w jakich okolicznościach organ może z przyznanego mu uprawnienia skorzystać. W żadnym jednak z przypadków organy nie zostały zobligowane do obligatoryjnego umarzania należności. Mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji zarówno w orzecznictwie sądowym, jak i piśmiennictwie przyjmuje się, że powyższe nie oznacza całkowitej dowolności organu. Przed wydaniem decyzji organ powinien wnikliwie zbadać okoliczności sprawy oraz cały zgromadzony w niej materiał dowodowy. Należy również podkreślić, że sąd administracyjny nie jest kolejnym organem w postępowaniu o udzielenie ulgi w spłacie zaległości podatkowych i nie dokonuje badania merytorycznej zasadności podjętej decyzji administracyjnej. Sąd bada natomiast, czy podjęta decyzja jest zgodna z przepisami postępowania i czy dokonanej przez organ podatkowy ocenie występowania omówionych powyżej przesłanek nie można przypisać cech dowolności. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego jest więc ograniczona do badania prawidłowości postępowania organów, których wynikiem jest podjęcie decyzji administracyjnej. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, ponieważ w sprawie nie ustalono w sposób prawidłowy stanu faktycznego. Jak wynika z akt administracyjnych wnosząc o ponowne rozpatrzenie swojej sprawy zobowiązana dołączyła do wystosowanego pisma szereg dokumentów mówiących o aktualnej sytuacji rodzinnej. Są to w faktury za wodę, prąd, gaz oraz leki, a także dokumenty świadczące o nie korzystaniu z pomocy społecznej, nie osiągnięciu przez zobowiązaną dochodów w roku podatkowym 2009 r. oraz o wysokości uzyskiwanego przez małżonka zobowiązanej zasiłku dla bezrobotnych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, pomimo odnotowania złożenia w/w dokumentów, organ nie dokonał oceny ich treści, natomiast ustalony stan faktyczny nie odzwierciedla rzeczywistych możliwości majątkowych rodziny oraz potrzeb życiowych. Rozważania ogólne dotyczące treści przepisów prawa zostały podsumowane kategorycznymi stwierdzeniami, iż skarżąca nie udowodniła aby jej sytuacja materialno - bytowa całkowicie i trwale uniemożliwiła spłatę dochodzonych należności. Intencja rozłożenia zaległości na raty nie może zastąpić wymaganych prawem ustaleń w zakresie wyznaczonym dyrektywami wyboru przy wydawaniu decyzji uznaniowej. Jak już była o tym mowa uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia organu z obowiązku pełnej oceny zebranego materiału dowodowego. Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 ust. 1 lit c. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w pkt 1 wyroku. Na mocy art. 152 ww. ustawy orzeczono jak w punkcie 2.